ಆಟ

ಆಟ - ನೃತ್ಯ, ಭಾಗವತಿಕೆ, ಪಾತೆರ, ವೇಷಭೂಷಣಲು ಸೇರ್ದ್ ಆಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆ ನೆನ್ನ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪನುವೇರ್. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಬುಕ ಕೆರಳದ ಕಾಸರಗೋಡ್ದ ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರೊಲೆಡ್ ಪ್ರಮುಖವಾದುಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಉಡುಪಿ) ಅಂಚೆನೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಗ್ ಕೈತಲುಪ್ಪುನ ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಸರ್ಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಆಟ ಜಿಂಜ ಪುದರ್ ಪೋತಿನ ಕಲೆಯಾದುಂಡು.

ಉಡುಪಿ

ಉಡುಪಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ ಪೇಂಟೆ. ಉಂದು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೇಂದ್ರೊಲಾ ಆದುಂಡು. ತುಳುಟ್ ನೆಕ್ಕ್ ಒಡಿಪುಅಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಡುಪಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೨೫,೩೦೬

ಉಳ್ಳಾಲ

ಉಳ್ಳಾಲ ಕುಡ್ಲದ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಪೇಂಟೆ. ಕುಡ್ಲೆ ಪೇಂಟೆಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ 10. ಕಿ.ಮಿ. ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ತುಳುನಾಡ್ ದ ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಆಳಿನ ಜಾಗೆ ಉಂದು.

ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್

ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್ 2011 ಇಸವಿ ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರ. ಉ೦ದುವೇ ಪುದರ್ದ ನಾಟಕದ ಸಿನಿಮಾ ಅವತರಣಿಕೆ ಉಂಡು. ಈ ನಾಟಕದ ನಿರ್ದೆಶಕೆರ್ ವಿಜಯಕುಮಾರ್ ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್. ಈ ಚಲನ ಚಿತ್ರ ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಗು ಬೋದಾಯಿಲೆಕ್ಕ ನಾಟಕಡ್ ಬದಲಾವಣೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದು ತೆರೆಗ್ ಬತ್ತ್೦ಡ್ . ನೆಕ್ಕ್ ಜನಕುಲ್ನ ಎದ್ದೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಲಾ ತಿಕ್ಕ್೦ಡ್. ಕುಡ್ಲ, ಉಡುಪಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕಾಸರಗೋಡು, ಮುಂಬೈ, ಪುಣೆ ಮೂಲಪ ಮಾತಾ ಈ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್.

ಕುಡ್ಲ

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕರಾವಳಿದ ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕೇಂದ್ರ ಮಂಗಳೂರು ನಗರೊಗು ತುಳುವೆರ್ ಪಿರಾಕ್ ಡ್ದೇ ಕುಡ್ಲ ಇಜಿಂಡಾ ಕುಡಲ ಪಂಡ್ದ್ ಪಣ್ಪೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆ ಕುಡಲ ಆದ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗೊಡು ಉಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಡ್ಡಾಯಿದ ಕುಡ್ಲದ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರ್ ಭಾರತದ ಒ೦ಜಿ ಮುಖ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ೦ದರ್. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಕಾಫಿ ಬೊಕ್ಕ ಗೋ೦ಕುದ ಬೀಜದ ರಫ್ತುಡು 75% ರಫ್ತು ಮುಲ್ತುಡ್ದ್ ಆಪು೦ಡು.

ತುಳು ನಾಟಕೊಲು

ತುಳು ನಾಟಕೊಲು ಕುಡ್ಲ ಜನಕುಲೆಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಷ್ಟ ಆಯಿನ ಒ೦ಜಿ ಸಾ೦ಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಕಾರ. ತುಳು ನಾಟಕೊಲೆಡ್ ಹಾಸ್ಯಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ. ’ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್’, ’ಆಟದ ಉಲಯಿ ಆಟ’, ’ಲಾಕಿ ಮಗಲ್’ ಉ೦ದು ೯೦ ದ ದಶಕ ಡ್ ಬತ್ತಿನ ನಾಟಕೊಲು. ತುಳು ರ೦ಗಭೂಮಿಡ್ ಪುದರ್ ಪೊಯಿನ ಕಲಾವಿದೆರ್ - ಆನ೦ದ್ ಬೋಳಾರ್, ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್, ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್, ದಿನೇಶ್ ಅತ್ತಾವರ್. ಇತ್ತೆ ತುಳು ರ೦ಗಭೂಮಿಡ್ ಪ್ರಮುಖವಾದ್ ಮೂಜಿ ನಾಟಕ ಗು೦ಪುಲು ಉ೦ಡು - ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡೆರ್ನ ’ಚಾ ಪರ್ಕ’, ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲೆರ್ನ ’ಲಕುಮಿ ಕಲಾವಿದೆರ್’ ಬುಕ ವಿಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್ ಮೆರ್ನ ’ಕಲಾ ಸ೦ಗಮ’. ಕೆಲವು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ತುಳು ನಾಟಕೊಲ್ನ ಪಟ್ಟಿ - ’ಪುದರ್ ದೀತಿಜಿ’, ’ಅಕ್ಕ’, ’ಗ೦ಗುನ ಗಮ್ಮತ್ತ್’, ’ಬಲೇ ಚಾ ಪರ್ಕ’, ’ಅಪ್ಪು’, ’ನರ್ವಸ್ ನಾರಾಯ್ಣೆ’, ’ಮದಿಮೆ’, ’ಅ೦ಚಿಲತ್ತ್ ಇ೦ಚಿಲತ್ತ್’.

ತುಳು ಪಾತೆರೊ

ಭಾರತ ದೇಶೊದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಪಾತೆರುನ ಭಾಷೆ ಉಂದು. ತುಳು ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ್ ತುಳುಟು ತುಳುವೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪಾತೆರೊಗ್ ಐತನೇ ಆಯಿನ ಲಿಪಿ ಇತ್ತ್’ನ್ಡಾಂಡಲ, ಸಮಯ ಪೋವೊಂದಿತ್ತಿಲೆಕನೇ ಇಂದೆತ ಬಳಕೆ ಕಮ್ಮಿಯಾದ್ ಇತ್ತೆ ಆ ಲಿಪಿ ಗೊತ್ತುಪ್ಪುನಕುಲು ಭಾರಿ ಕಡಿಮೆ. ದುಂಬುದ ತುಳು ಲಿಪಿ ಒಂತೆ ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿತೆಲೆಕ್ಕನೇ ಉಂಡು. 1840 ವರ್ಷ ಪಿರವುಡ್ದೇ ತುಳುನು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ಬರೆಪಿನ ರೂಡಿ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಮುದ್ರಣ ಅವೆರೆ ಸುರು ಆಯಿನವು 1841 ವರ್ಷೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ. ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ಆಚ್ಚಿ ಅವೆರೆ ಸುರು ಅಯಿಬೊಕ್ಕ ಸಾರ ಸಾರ ಬೂಕುಲು ತುಳುಟ್ಟು ಬೈದ್ಂಡ್. ತುಳು ಬೈಬಲ್‍, ಮಂದಾರ ರಾಮಾಯಣೊ, ಬಾಗವತೊ, ತುಳು ನಿಘಂಟ್, ತುಳು ಪಾಡ್ದನ, ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ, ಇಂಚ ಮಾತಾ ವಿಭಾಗೊಡುಲಾ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಗ್ರಂಥೊಲು ಬೈದ. ಇತ್ತೆ ತುಳು ಭಾಷೆನ್ ಬರೆಯೆರೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿತ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತೊನ್ವೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನಡ್ ತುಳು ಭಾಷೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತುಳು ಪಾತೆರೊಗ್ ಸ೦ವಿಧಾನದ ಮಾನ್ಯತೆ ತಿಕೊಡು ಪನ್ಪುನವು ತುಳುವೆರ್ನ ಸುಮಾರ್ ದಿನತ ಬೇಡಿಕೆ. ತುಳು ಭಾಷೆಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಗ್ರ೦ಥೊಲು ತಿಕ್ಜ೦ಡಲಾ ಇತ್ತೆ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ ಬುಳೆವೊ೦ದು೦ಡು.

ತುಳುನಾಡ್

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸರಗೋಡುಜಿಲ್ಲೆನ್ ತುಳುನಾಡ್ ಪ೦ಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಪ್ರದೇಸೊದ ಮುಕ್ಯೊ ಬಾಸೆ ತುಳು. ಬೌಗೋಲಿಕವಾದ್ ತುಳುನಾಡ್ ಭಾರತದೇಸೊದ ನೈರುತ್ಯೊಡುಪ್ಪುನ ಪ್ರದೇಸೊ.

ತುಳುವೆರ್

ತುಳು ಭಾಷೆನ್ ಪಾತೆರುನಕ್’ಲೆನ್ ತುಳುವೆರ್ ಪಂಡ್’ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮೊಕುಲು ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಕಾಸರ್’ಗೋಡು ಅಂಚೆನೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನಕಲೆನ್‍ ತುಳುವೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೊಡಗುಡುಲ ತುಳುವೆರ್‍ ಉಲ್ಲೆರ್. ಇತ್ತೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಂಬಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೊಕುಲು ವಲಸೆ ಪೋತಿನ ಜಗತ್ತ್’ದ ಇತರ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಗೊತ್ತಾಪುನ ಮಟ್ಟ್’ಗ್ ತುಳುವೆರ್ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುವೆರ್. ಇಂಚಿಪ ಇರ್ವನೇ ಶತಮಾನದ ಸುರುಟು ಬೊಂಬಾಯಿಗ್, ಚೆನ್ನೈಗ್ ಅಂಚೆನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜಾಗೆಲೆಗ್ ತುಳುವೆರ್ನ ಸುರತ್ತ ವಲಸೆ ಸುರುವಾಂಡ್. ತುಳು ಪಾತೆರುನ ಶಿವಳ್ಳಿ ಬ್ರಾಣೆರ್ ತುಳುನಾಡ್’ದ ತೆಂಕಯಿಡುಪ್ಪುನ ಮೆಡ್ರಾಸ್, ಬೆಂಗಳೂರ್, ತುಮಿಳ್ ನಾಡ್, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳಗ್ ವಲಸೆ ಪೋಯೆರ್. ಬೇತೆ ತುಳುವೆರ್ ತುಳುನಾಡ್’ದ ಬಡಗಾಯಿಡುಪ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಗ್ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಬೊಂಬಾಯಿ, ಬೊಕ್ಕ ಐತ ನಿರೆಕರೆತ ಜಾಗೆಲಾಯಿನ ಥಾಣೆ, ನವಿ ಮುಂಬಯಿ ಅಂಚೆನೆ ಪೂಣೆಗ್ ವಲಸೆ ಪೋಯೆರ್. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಮೈಸೂರು, ಧಾರವಾಡ ಅಂಚೆನೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗಗ್‍ಲಾ ತುಳುವೆರ್ ವಲಸೆ ಪೋದು ಔಲು ನೆಲೆಸ್’ದೆರ್.

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ : ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಂಜಿ ಕಡಲಕರೆತ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೇಂದ್ರೊ ಜಾಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆ ಮಂಗಳೂರು. ಮಂಗಳೂರುನು ತುಳು ಬಾಸೆಟ್ ಕುಡ್ಲ ಪನ್ಪೆರ್. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡೊ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨೦,೮೯,೬೪೯ ಆದುಂಡು. ಇಂದೆಟ್ ಆಂಜೊವುನಕುಲು ೧೦,೩೪,೭೧೪ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಂಜೊನಕುಲು ೧೦,೫೪,೯೩೫(೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿದಂಚ).

ಬೊಲ್ತೆರ್

ಬೊಲ್ತೆರ್ (ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ) ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ತಾಲೂಕು.ಮಲೆನಾಡ್ ದ ಸೆರಗ್‍ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಈ ತಾಲೂಕುಡ್ ಪುಣ್ಯ ತುದೆ ನೇತ್ರಾವತಿ ಪರಿಪುಂಡ್.ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರೊ ಈ ತಾಲೂಕ್‍ಡ್ ಉಂಡು.

ಭೂತ ಕೋಲ

ಭೂತ ಕೋಲ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಅಂಚೆನೇ ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ತುಳುವೆರ್ ಆಚರರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪುರಾತನವಾಯಿನ ಆರಾಧನೆನೆ ಭೂತಕೋಲ. ಉತ್ತರ ಕೇರಳಡ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ತೆಯ್ಯಂ ಇಂದೆತ ಕೈತಲ್ದ ಸಂಬಂಧಿ. ಭೂತ ಕೋಲೊಡ್ ಪೂಜೆ ದೆರೊನುನ ದೈವೊಲು ಶಿವ ದೇವೆರ್ನ ದೇವಗಣೊಟು ಇತ್ತಿನಕುಲು ಪಂಡ್’ದ್ಲಾ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.

ನನೊಂಜಿ ಬಾಸೆಡ್ ಓದ್‌ಲೆ