1975 сыл

1975 сыл.

Wikimedia

Wikimedia Foundation, Inc. диэн АХШ барыстаммат тэрилтэтэ, пуонда. Штаб-квартирата Сан Франсиско, Калифорния. Флорида штатын сиэрдэрин тутуhар (аан бастаан олохтоммут штата). Хас да ситимнээх wiki бырайыактарынан салайар: Бикипиэдьийэ, Wiktionary, Wikiquote, Wikibooks (ону кытта Wikijunior), Wikisource, Wikimedia Commons, Wikispecies, Wikinews, Wikiversity, Wikimedia Incubator уонна Meta-Wiki. Wikimedia бастыҥ бырайыага, Ааҥллыы Бикипиэдьийэ, аан дойду уон ордук сылдьыылаах сайтарын ахсааннарыгар киирсэр.Пуонда 2003 c. бэс ыйын 20 к. тэриллибитэ. Тэрийээччитэ Дьимми Уэйлс.

World Wide Web

World Wide Web, the Web, WWW (аан-дойду бүтүн ситимэ) — Интернетынан холбоммут гипертекст докуменнарын бүтүн информация системата. Уэб браузерынан туттааччы уэб сирэйдэри көрөр. Кинилэр текстаах, ойуулаах, видеолаах у.д.а. мультимедиалаах буолуохтарын сөп. Сирэйтэн сирэйгэ гиперлинктарынан көһүллэр.

Аан дойду Олимпия хамытыата

Аан дойду Олимпия хамытыата диэн тэрилтэ Лозаннаҕа, Швейцарияҕа баар, Пьер де Кубертен уонна Деметриос Викелас 1894 сыл бэс ыйын 23 күнүгэр тэрийбиттэрэ.Билигин 203 дойдуларынан Олимпия хамытыаттар чилиэн буолаллар.

Ааҥыл тыла

Ааҥыл тыла (ааҥл. the English language, аҥылычааннар тыллара) диэн ииндийэ-европа тылларын герман салаатын арҕаа бөлөҕөр киирэр тыл. Билиҥҥи туругунан аан дойдуга ордук улахан суолтаны ылар тыл. Элбэх түөлбэ тыллаах.

Америка Холбоһуктаах Штааттара

Америка Холбоһуктаах Штаттара (ааҥл. United States of America, кылгатан United States, U.S., USA эбэтэр America), кылгатан АХШ эбэтэр Америка, диэн федерал конституция өрөспүүбүлүкэтэ, биэс уон штаттан (илтэн) уонна биир федерал эргинтэн турар. Дойду улахан өттө (48 штат уонна киин эргин Уашиҥтон) Хоту Америкаҕа сытар, Чуумпу уонна Атлантик океаннар икки ардыларыгар, кирбиилэhэр Канаадалыын хоту уонна Мексикалыын соҕуруу. Аляска штата континент хотугулуу арҕаатыгар баар, кинилиин кирбиилэhэллэр Канаада илин уонна Арассыыйа арҕаа, Бериҥ силбэhиитин нөҥүө. Хауайи штата Чуумпу океан ортотугар баар архипелаг. Онтон ураты дойду Чуумпу океаҥҥа уонна Кариб байҕалыгар хас да бас билэр сирдэрдээх уонна арыылардаах.

Бикипиэдьийэ

Бикипиэдьийэ (ааҥл. Wikipedia) диэн көҥүл, элбэх тыллаах энциклопедия. Бикипиэдьийэ үлэтин Wikimedia Foundation диэн түмэт-тэрилтэ хааччыйар, үбүн салайар. Билигин Бикипиэдьийэҕэ 285 тылынан 40 мөл. тахса ыстатыйа баар. Бу ыстатыйалары тус бэйэлэрин баҕаларынан бүтүн аан дойдуттан кыттааччылар киирэн суруйаллар уонна тупсараллар. Бикипиэдьийэни 2001 с. Дьимми Уэйлс уонна Ларри Сэҥер саҕалаабыттара.

Былыргы Греция

Былыргы Греция диэн дьон гириэк тылынан саҥарар Средиземнай муора хотугулуу-арҕаа өттүгэр тарҕаммыт улахан сир этэ, Билиҥҥи Грецияны кытта тэҥнэээтэххэ быдан улахан этэ. Биһиги иннинэ эра 8/6 үйэттэн б.э.и 146 сылыгар дылы буола сылдьыбыт Греция цивилизациятынан ааҕыллар уонна Римнар саба ылыылытынан бүппүтүнэн ааҕыллар.

Дьоппуон

Дьоппуон (日本 Нихон эбэтэр Ниппон, официаллык 日本国 Ниппон-коку эбэтэр Нихон-коку) диэн Илин Азия арыы дойдута. Чуумпу океаҥҥа баар. Арҕаа Соҕуруу Кэриэйэлиин, Кытайдыын уонна Россиялыын, соҕуруу Тайуанныын кэккэлэhэр. Атыннык «Тахсар күн дойдута» диэн ааттыыллар. Дьоппуон архипелага 3,000 тахса арыыттан турар. Олортон саамай бөдөҥнөрө: Хонсү, Хоккайдо, Күсү уонна Сикоку (дойду кураанах сирин 97 %).

Италия

Италия (Италиялыы: Italia), официаллык Италия Республиката (Италиялыы: Repubblica Italiana) диэн Соҕуруу Эуропаҕа, Италия тумул арыытыгар уонна Сир ортотунааҕы байҕал икки ордук улахан арыыларыгар, Сицилияҕа уонна Сардинияҕа баар дойду. Италия хоту Альптар нөҥүө Франциялыын, Швейцариялыын, Аустриялыын уонна Словениялыын кирбиилэhэр. Италия тумул арыытыгар Сан Марино уонна Ватикан диэн тутулуга суох иллэр бааллар.

Киhи

Киhи (лат. Homo sapiens) — элбэх ахсааҥҥа дьон диэн Hominidae ыалга киирэр көнөтүк хаамар приматтар. ДНА көрдөрүүтүнэн дьон Африкаҕа 200,000 сыл кэриҥэ анараа өттүгэр үөскээбиттэр. Киhи cайдыылаах мэйиилээх, сатабыллара: абстракция, тыл, интроспекция уонна проблеманы быhаарыы. Киhи араас эттиктэри туттар илиилээх. Дьон Сир бары өттүлэригэр тарҕанан олороллор. 2008 с. от ыйыгар дьон ахсаана 6.7 млрд.

Кыһыҥҥы Олимпиада

Кыһыҥҥы олимпиада — Норуоттар икки ардыларынааҕы олимпийскай кэмитиэт салайар 4 сыл иһигэр биирдэ ыытыллар кыһыҥҥы оонньуу көрүҥнэригэр норуоттар икки ардыларынааҕы бөдөҥ оонньуу. Кыһыҥҥы Олимпиада оонньуулара 1924 сылтан сайыҥҥы Оонньууларга эбии курдук ыытыллыбыттара. Сорох кыһыҥҥы спорт көрүҥнэрэ сайыҥҥы Олимпийскай оонньууларга өссө эрдэ 1908 уонна 1920 сылларга киирбиттэрэ. 1924 сылтан 1992 сылга диэри кыһыҥҥы Олимпиада сайыҥҥы кэмҥэ ыытыллар күннэригэр курдук ыытыллыбыта. 1994 сылтан кыһыҥҥы Олимпиада сайыҥҥы Олимпиадаттан ураты 2 сылынан эрдэлиир.

Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ

Соҕуруу Кэриэйэ, официаллык Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ диэн Илин Азияҕа, Кэриэйэ тумул арыытыгар баар дойду, сороҕор "Сарсыардааҥҥы Чуумпуруу Сирэ" диэн ааттанар. Кирбиилэhэр Кытайдыын арҕаа, Дьоппуоннуун илин уонна Хоту Кэриэйэлиин хоту. Соҕуруу Кэриэйэ киинэ Сеул куорат, Азия үп уонна култуура суолталаах киинэ уонна аан дойду иккис улахан метрополия зоната.

От ыйын 20

От ыйын 20 диэн Грегориан халандаарыгар сыл 201-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 202-c күнэ). Сыл бүтүө 164 күн баар.

Пеннсүлваниа

Пеннсүлваниа (Pennsylvania), АХШ биир улахан штата, биир баай уонна сайдыбыт штат буолар. Киин куората - Һаррисбург. Онтон улахан куораттара - Фһиладелфһиа, Питтсбург, Эри, Аллентоун.

Саха тыла

Саха тыла диэн сахалар тыллара, түүр тылларыттан биирдэстэрэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай тыла. Саха тылынан өрөспүүбүлүкэҕэ олохтоох эбээннэр, эбэҥкилэр, юкагирдар кэпсэтэллэр, сорох олохтоох нууччалар билэллэр. Маны таһынан саха тылын түөлбэ барылын быһыытынан долгааннар тыллара билиниллэр. 2010 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн Россияҕа саҥарар киһи ахсаана 450140 эбит.

Сахалыы ааттар

Сахалар православие ылыахтарыттан ыла сурукку киирэр (официальнай) ааттара Арассыыйа империятыгар туттуллар христианскай ааттар буолбуттара. Ол эрэн киһи олоххо туттуллар аата сахалыы да буолуон сөбө. Сыыйа киирии ааттар баһыйан билиҥҥи кэмҥэ сахалар үгүстэрэ «нууччалыы» ааттаахтар.

Сри Ланка

Сри Ланка (1972 с. дылы Сэйлон) диэн Соҕуруу Азия арыы дойдута, Индия соҕуруу кытылыттан 31 км баар. Олохтоохторун ахсаана 20 млн.

Сүрүн сирэй

Сахалыы буукубалар браузергар тахсыбат буоллахтарына маны баттаа

Тохсунньу 5

Тохсунньу 5 диэн Грегориан халандаарыгар сыл 5-с күнэ. Сыл бүтүө 360 күн (ордук хонуктаах сылга 361 күн) баар.

Атын тылынан ааҕыы