Amharclann

Is áit ina gcuirtear ceol nó dráma ar taispeáint í an amharclann. D’fhéadfadh sé seo bheith laistigh d’fhoirgneamh nó amuigh faoin aer, cé gur annamh amharclann faoin aer in Éirinn, ach amháin seastáin sealadacha agus páirceanna imeartha a úsáidtear le drámaí agus ceol sa samhradh.

Ceirmeacht

Táirgí a fhaightear ó bhácáil cré, a dhéanann ábhair chrua láidre neamhsheoltacha bhriosca theasdíonacha. Bíonn úsáidí teicniúla ag na hábhair seo (mar shampla, scríobaigh, uirlisí gearrtha, líneálacha teasfhulangacha) agus úsáidí maisiúcháin. Tá plaisteacht na cré áisiúil ar dtús, mar is féidir cruthanna de gach saghas a dhéanamh aisti trí mhúnlú, teilgean, guairneáil nó comhbhrú. Úsáidtear an-chuid saghsanna cré, ó chré gharbh le haghaidh brící go dtí cré mhín bhán le haghaidh poircealláin. Is féidir ceirmeachtaí a bhácáil i gcéimeanna. Mar shampla, chun glónrú a tháirgeadh, cuirtear brat cré nó ábhair ghloiniúil ar an earra agus bácáiltear athuair é chun an cheirmeacht a dhéanamh neamhthréscaoilteach (i ndéanamh píobán) nó dathanna maisithe a chur uirthi.

Ceol

Leagan amach deaslabhartha na fuaime agus an tosta is ea an ceol. Tá fíorbhrí an fhocail ceol an-chonspóideach, agus féadann na fuaimeanna a nglactar leo mar cheol athrú de réir ré na staire agus an chultúir, ach glactar leis de ghnáth gur ceart na fuaimeanna a bheith eagraithe go comhfhiosach ag duine nó grúpa daoine.

Ceoldráma

Dráma a chuirtear i láthair ina bhfuil an-chuid ceoil, de ghnáth i bhfoirm amhránaíochta, is ea ceoldráma. Cuirtear i láthair in amharclann nó faoin aer é. Cineál speisialta ceoldráma is ea opera.

Clasaicigh

Stair agus cultúr an domhain chlaisicigh, sé sin an tSean-Ghréig is an Róimh.

Cluiche

Tá cluichí (cluiche is ea an uimhir uathu) á n-imirt chomh fada siar agus a théann foinsí stairiúla agus seandálaíochta. Is iad na cluichí is simplí, ar ndóigh, ná comórtasaí nirt, luais, agus léimnigh, ar a dtugtar lúthchleasaíocht. Gaolmhar le rith agus léimnigh an duine, bíonn rásaí con agus rásaíocht chapall, seóléimneach chapall, rásaí snámha, seoltóireachta, iomramh agus rothar. Tugtar spórt orthu seo uilig, mar aon le cluichí eile aonair, beirte agus foirne.

Creideamh

Is é is ciall le creideamh ná an córas tuisceana agus creidiúint a bhíonn ag duine nó ag pobal maidir le bunús an domhain, an saol i ndiaidh an bháis, agus tionchair diaga nó iar-dhaonna ar chúrsaí an tsaoil.

Cultúr

Tagann an focal cultúr ón fhocal Laidine colere. De ghnáth is gníomhaíochtaí daonna atá i gceist. Tá go leor sainmhíniú ann faoi cad is saíocht ann, bunaithe ar na teoiricí éagsúla. Is éard is ciall le cultúr, d'fhéadfá a rá, ná staid sibhialtachta a bhaineann le pobal daoine. Féadann cultúr tagairt d'fheabhsú na hintleachta, freisin.

Cócaireacht

Is í an chócaireacht an t-athrú a dhéantar ar bhia, de ghnáth tré theas a chur faoi. Is féidir cócaireacht a dhéanamh le tine a ullmhaíodh le hadhmad, le móin, le gual, le gás nó le leictreachas.

Damhsa

Ealaíon chorportha é an damhsa le gluaiseachtaí comhordaithe, a bhíonn rithimiúil de ghnáth agus á chleachtadh i bpáirt le ceol. Is ón bhfocal 'danse' sa bhFraincís a thagann an focal Gaeilge 'damhsa'. Tugtar 'rince' air freisin, agus deirtear gur ón seanrann Béarla do pháistí 'Ring a Ring a Rosy' a tháinig an focal sin.

Dealbhóireacht

Is é atá i gceist le dealbhóireacht ná obair ealaíne thríthoiseach a chruthaítear nuair a lúbtar nó nuair a mheasctar ábhair éagsúla, mar shampla cloch (carraig nó marmar), miotal, gloine, adhmad, fuaim, téacs, solas agus araile. Is minic a thaispeántar dealbha mar ealaín phoiblí.

Dearcealaíona

Is foirmeacha ealaíon iad na dearcealaíona nó na hamharcealaíona, a bhíonn dírithe ar saothair amharcealaíne a chruthú, fearacht líníocht,

Drámaíocht

Cur i láthair na hoibre liteartha in amharclann nó i spás poiblí eile atá sa drámaíocht. Tá sí ar cheann de na foirmeacha is ársa sa litríocht. Samhlaítear tús na drámaíochta, mar a aithnítear anois í, leis an tSean-Ghréig agus chuireadh Eoiripidéas, Sofaicléas agus na drámadóirí Gréagacha eile drámaí ar siúl os comhair an phobail na mílte bliain ó shin.

Dána agus dearthóireacht radharcach

Is éard atá i gceist leis na Dána agus dearthóireacht radharcach ná ealaíona agus dearadh físiúil.

Filíocht

Is saghas ealaíne scríofa í an fhilíocht ina n-úsáidtear teanga ar son a cáilíochtaí aeistéitiúla chomh maith le - nó in ionad - na tuairimí le tuiscint ó na focail.

Fótagrafaíocht mínealaíne

Is éard is fótagrafaíocht mínealaíne ann ná grianghrafadóireacht ealaíne cruthaithe de réir fhís an ealaíontóra mar ghrianghrafadóir. Bíonn grianghrafadóireacht ealaíne i gcodarsnacht leis an ghrianghrafadóireacht ionadaíoch, ar nós na fóta-iriseoireachta, a sholáthraíonn cur-síos doiciméadach físiúil ar imeachtaí agus téamaí sonracha, sa bhrí litriúil, ag léiriú na fírinne oibiachtúla seachas rún suibiachtúil an ghrianghrafadóir; agus an grianghrafadóireacht thráchtála, a bhfuil mar phríomhchuspóir aici ná táirgí nó seirbhísí a fhógairt.

Léigh i dteanga eile