Taele

Tael is een systeem dat a een betêkenisse weerheef deur middel van een alfabet van arbitraire symboôl'n as klank'n, hebaer'n of schriftteêkens. Die symboôl'n zurhen voe een basis voe 't opzett'n van de grammaotica, 't rehelsysteem voe een tael. Ze zurhen ok da'n de woôrden tot een passende eêneid worn herangschikt.

Tael overal

Nie alle taelen op de waereld beschikk'n over gestandariseerde vurm'n en dideur ka'j nie weten oevee taelen an der zien. Ok is 't er nie percies een grens wunneer iets een tael is of nie. 't Antal taelen op de waereld wor vaâk ehouen op rond de 6700.

Mensen en beêsten

Tael onderschei mensen van beêsten. Elk mens leêr in z'n jonge jaeren van eihens z'n moedertael, mè beêsten zien di nie toe in staet. Wè zien sommihe beêsten, zoas ond'n, in staet bevelen op te volhen ni herhalen, mè ze zien nie in staet zelf een tael te spreken. Wè besti 't er een soôrt dierentael in geval van gevaer en ienkele are diengen.

Taelen worn opedeêld in taelfemieljes en bestudeêrd in de taelkunde.

Kunsttaelen

De leste tied zien der ok taelen deur mensen zelf emikt. Deze taelen worn kunsttaelen enoemd. Binn'n de kunsttaelen kan een onderverdeêlieng emikt worn tussen kunsttaelen die an auxlang zien en kunsttaelen die an conlang zien.

Kunsttaelen die an auxlang zien, zien taelen as Esperanto, Interlingua en Ido. Dit zien hulptaelen, auxiliary language (hulptael), die an dien'n om de communicaotie te verhemakkelijkn. 't Esperanto is echter hin volmikte kunsttael omdan der ok mensen zien die an deze tael as moedertael ène.

Kunsttaelen die an conlang zien, constructed language (heconstrueerde taele), zien taelen die an ontwurpen zien voe boeken of aore fictieve werken. Een voebeêld is 't Klingon uut Star Trek.

Wikimedia Commons Kiek vò meêr plaetjes over dit onderwerp op de bladzie Language van Wikimedia Commons.
Ain

Ain (01) is 'n departement in 't oôst'n van Frankriek, vernoemd ni de riviere Ain, en leit in de rehio Rhône-Alpes. De prefectuurstad is Bourg-en-Bresse.

Duuts

Duuts is een West-Germaonse taele en beoôr toet de Germaonse taelen. Duuts is den eênihe offisjele taele van Duutsland, Oôsteriek en Liechenstein, en is ok een offisjele taele in Zwitserland, Luxemburg, België (bepaelde hedeêlt'n) en Itâlië (Zuud-Tirol). Ok wor Duuts esproken in Namibië en Poôl'n en aore Slavische lan'n.

Ok èn de zohenaemde Wolhaduutsers in 't Aziaotische deêl van Rusland, Kazachstan, Oezbekistan en Kirhizië Duuts as der moedertaele. Deze Duutsers wiern in de tied van Stalin verdreven uut der heboorteplekke. Vadder weun'n nog in de VS en Canada zo'n twi miljoen mensen die an Duuts as moedertaele ène. Ier worn onder aore de dialect'n Texasdeutsch en Pennsylvania-duuts esproken.

Duutsland

Duutsland (Duuts: Deutschland), officieel de Bundesrepublik Deutschland, is 'n land in West-Europa. Den oôdstad is Berlijn. 't Land hrens op volhorde van noôrd ni west an de volhende zeê'n en lan'n: den Oôstzeê, Noôrdzeê, Denemarken, Poôl'n, Tsjehhië, Oesteriek, Zwitserland, Frankriek, Luxemburg, Belhië en Nederland.

De Bondsrepubliek Duutsland ei mie zen 82.422.299 (2006) inweuners nae Rusland de groôtste bevolkinge van alle Europese lan'n. 't Is een belangriek lid van de Europese Unie en de economische, politieke en militaire organisaoties in Europa.

Frans

't Frans is 'n Romaonse taele die-a hesproek'n od in Frankriek, Zwitserland en Belhië en in vòmaolihe kolonies van deêze land'n.

Fries

't Fries is 'n taele, of beter 'n groepje West-Germaonse taelen, gesproke in deêlen van 't ouwe Friese weungebied an en naebie de Noordzeêkuste in Nederland en Duutsland. Saemen mee 't Iengels en 't Schots vurme ze d'n Ingweoonsen tak van de (West-)Germaonse taelen. Meêstal ore de nog bestaende Friese dialecten in drie taelen opgedeêld: 't Westerlauwers Fries in de Nederlandse provincie Friesland, 't Saterfries in de gemeênte Saterland (Nedersaksen, Duutsland) en 't Noordfries in Noordfriesland (tege de Deense grenze) en op Helgoland. Die taelen bin onder mekaore nie te verstaen. Voraol de tweê in Duutsland gesproke Friese taelen ore stikke bedreigd en è mae weinig sprekers meêr. Alle drie de taelen ore erkènd en beschermd. In gebieden daer-a 't Fries verdwene is eit 't meêsta nog wè z'n spoôren naegelaete in de dialecten die-an d'r noe gepraot ore.

Friesland

Friesland (officieel Fryslân) is 'n Nederlandse provincie die-a in 't noorden van 't land leit. Ze grenst an Greunienge, Drenthe, Overiessel, Flevoland en, over d'n Afsluutdiek, an Noord-'Olland. 'Oôdstad en groôste stad is Leeuwarden. Friesland is de eênige provincie daer-a nessens Nederlands ok nog 'n aore taele officieel is, naemelijk 't Fries. De Friese naem van de provincie, Fryslân, is ok in 't Nederlands d'n eênige officiële.

Honharije

Honharije (Honhaors: Magyarország) is 'n land in Min'n-Europa wat a nie an 'n zeê hrens en wor omriengd deur de lan'n Oôsteriek, Slovenië, Kroatië, Servië, Roemenië, den Oekraïne en Slowakije. Den oôdstad is Boedapest en aore hroôte steed'n zien Debrecen en Miskolc.

Iengels

Iengels is 'n West-Germaonse taele die a verwant is an 't Schots en 't Fries. Mie 't onstaen van de Iengelse koloniën ei 't Iengels zen eihen over den aele waereld vespreid. Binn'n 't Iengels zien vee leenwoôrn trug te vin'n uut 't Latien, Spaons, Italiaons en Frans. Vee mensen èn Iengels as twidde taele en Iengels hel dan ok as de lingua franca van de waereld.

Iesland

Iesland is een land in het noordwesten van Europa. Iesland had een bevolkingsaantal van 328.452 per 1 januari 2011 en een oppervlakte van 103.000 km². De oôdstad is Reykjavik. 't is een zeer welvaerend land, al is 't wel arde 'etroffe deu de crisis van 2008. De dunbevolkte en woeste binnenlanden mee z'n geisers en vulkaonen trekke vee toeristen. De inweuners leve tehenwoordig vee van de financiele sector, vroeher vooral van de visserieje.

Vogges de overlevering was de Noor Ingólfur Arnarson, die in 874 arriverende, de eêste permanente beweuner van Iesland. Eeuwenlang wast een ongerdeel van Noorwegen en Denemarken, tiejens de Twidde Wereldoôrlog is Iesland in 1944 zelfstandig 'eworren.

Iran

Iran (of Perzië, Perzisch: ایران), officieel de Islamitische Republiek Iran (Perzisch: جمهوری اسلامی ایران Djoemhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān), is een land in Zuudwest-Azië. De hoofdstad is Teheran. In totaol weune d'r in Iran ruum 65 meljoen mênsen. Het Perzisch, een Indo-Europese taele is de officiële taele van Iran. Iran grenst in het noor'n an de Kaspische Zeê.

De voormaelige president Ahmadinejad 'eit een bloedhekel an de Joden en ao meermaolen 'edreigd 'land van de aerdbodem weig te vaegene. Vandeer dat Israël op z'n hoede is voo een Iraonse kernbomme. D'r dreigt zelfs een oôrlog tussen dizze twee lan'n. Iran ist eênige land dat openlijk oproopt tot de vernietiging van een aor land.De etnische gebieden van Iran zijn Perzië, Azarbayejan, Koerdistan, Luristan, Bakhtiari, Khuzestan, Golestan, Gilan en Mazandaran.

Iran is een multi-etnisch land, de belangrijkste etnische groepen zijn Lurs, Koerden (Kurdistani), Azeri's, Perzen, Mazandaranis, Gilakis, Khuzestani-Arabieren en Talysh.

De oudste beschaving in Iran bevindt zich in de stad Piranshahr.

Kroaotië

Kroaotië (Kroatisch: Hrvatska), officieel Republiek Kroatië (Republika Hrvatska), is een land in Midden-Europa, onstoô in 1991 uut het voormalihe Joegoslaovië van Tito. De oodstad is Zagreb. 't land is ietwat groôter dan Nederland en eit een lange kustlijn langs de Adriaotische Zeê. Een aore bekende stad is Dubrovnik. Ok 't schiereiland Istrië oort groôtendeels bie 't land. De mist 'esproken taele ist Kroaotisch. Dizze taele liekt eel vee opt Servisch, in feite ist een en dezelfde taele.

't Land eit een taemelek succesvol voebaltaem, da'a dorde is 'worren opt WK in Frankriek in 1998.

Voo 1918 mikkende Kroaotie deel uut van Oostenriek-Honharije.

Sinds 2013 is 't land lid van den Europese Unie.

Maleisië

Maleisië is 'n land in Azië, d'n 'oôdstad is Kuala Lumpur. Het land bestit uut twee delen, een vasteland weer-a de meêste mênsen weune en een deel wa-a op het eiland Borneo is gelegen. Het westelijk deel (Malakka) maekt 40% uut van de oppervlakte, mae 'ier weunt 85% van aole inweuners. Malakka is tot de 19e eêuw een Nederlanse kolonie gewist, daernae is 't in Britse 'an'n gekomme.

In Maleisië weune 29.628.392 mensen, d'n taele is Maleis. Kuala Lumpur is de groôste stad, ienkele aore groôte steên bin:

George Town

Ipoh

Kota Kinabalu

Kuantan

Kuching

Tanah Rata

Nederland

Nederland (Frysk: Nederlân) is 'n land in Europa, en wè 't in Europa leiende deêl van 't Konienkriek der Nederlan'n. 't Grenst an België en Duutsland en leit in 't westen en noorden an de Noordzeê. Oôdstad is Amsterdam, aore steêën bin o.a. Rotterdam, D'n Aegt, Utrecht, Eind'oven en Greunienge. 't Land is lid van de EU en stae bekend om zien riekdom an waeter. Populair oort 't land ok wè Olland genoemd.

Nederlands

't Nederlands of Nederlans is de naem voe de offisjeêle taele van Nederland en Vlaonderen, die-a deur zekers 23 miljoen mensen as cultuurtaele gebruukt wort en deur vee van ulder ok as moerstaele in gebruuk is. Vadder wor de term Nederlands ok gebruukt voe 'n antal Nederduutse dialect'n op Nederlandse, Vlaemse en Frans-Vlaomse grond. Dikkels wor voe "Nederlands" ok 'Ollands ezeid, mae feitelik is dit alleêne de streektaele van (Noôrd- en Zuud-)'Olland. In België wor 't Nederlans nogaol is Vlaems genoemd, wat a ok al gin juuste naem is.

Poôl'n

Poôl'n is een land in Min'n-Europa 't a in 't noôrn an den Oôstzeê, Rusland en Litouwen, in 't oôssen an Wit-Rusland en den Oekraïne, in 't zuden an Slowakije en Tsjehhië en in 't wessen an Duutsland hrens. De hrens bie Rusland besti deur a 't er 't exclaof Kaliningrad lig.

Poôls

Poôls (język polski) is 'n Slaovische taele mie fuuftig miljoen sprekers die an heconcentreerd zitten in Poôl'n (38,6 miljoen). De miste aore sprekers weun'n in aore Slavische lan'n, ok is 't Poôls sins 1 meie 2004 een Europese werktaele.

'n Zeêr sterk mie 't Poôls verwante taele is 't Kasjoebisch. In iets mindere maete bin ok 't Tsjehhisch, Slowaoks en Sorbisch mie de Poôlse taele verwant.

Zeêland

Zeêland is 'n provincie van Nederland, die-a in 't zuudwess'n van 't land leit. Ze grenst an Zuud-Olland, Noord-Braebant en de Belgse provincies West-Vlaonderen, Oôst-Vlaonderen en Antwerpen. Mee ongeveer 382.000 inweuners in jannewari 2018 is 't de provincie mee de minste inweuners. Oôdstad is Middelburg. De taele voe ongeveer zesteg percent van de bevolkienge is 't Zeêuws.

Zeêuws

't Zeêuws is 'n streektaele die-a gesproken oort in 't zuudwesten van Nederland. Meêstal oort 't Zeêuws as 'n groep dialecten van 't Nederlands gezieë, maer omdan de dialekten afwieke in uutspraeke, grammaotica en ier en daer in woôrdenschat bin ze slecht te verstaen mee 't Nederlands. Naer 't noorden toe gaet 't Zeêuws over in 't Ollands, naer 't zuden zieë me 't vloeiend overgaen in 't West-Vlaoms. Steês vaeker ore 't Zeêuws en 't West-Vlaoms saemen as eên taele genomen, soms ok wè as tweê taelen, bevòbeêld bie Ethnologue.

Zeêuws eit z'n tuus voraol in de Nederlandse provincie Zeêland, mae de grenzen van 't Zeêuws komme nie glad overeêne mee de grenzen van die provincie. Ok de dialecten van Goereê-Overflakkeê ore bie 't Zeêuws, t'rwiel 'n stik van Zeêuws-Vlaonderen nie Zeêuwstaeleg is.

Zweden

Zweden of Koninkriek Zweden (Zweeds: Konungariket Sverige) is een koninkriek in Noôrd-Europa mee een hoeie tien meljoen inweuners. 't Is gelegen in Scandinavië. De'n uudige koning is Kârel XVI Gustaaf. De'n ôofdstad is Stockholm, de twidde stad is Goteborg. Uuteraard is de meest 'esproken taele ut Zweeds.

Zweden beslit de oôsteleke helt van 't Skandinavisch schiereiland in grens in 't west'n an Noorwegen en in 't oôst'n an Finland. Naer 't zuujen komt 'land tot verbie de 55e breedtegraad, 't heit een kleiner andeel in de arctische gebieden van Noord-Scandinavië dan z'n beie buurlan'n. In 't zuujen wor't deur een smalle zeêstraete van Denemarken 'escheie. De ofstand van 't noor'n nae 't zuujen bedraegt 1.572 kilometer. De groôste breedte is ongeveer 500 kilometer.

Zweden is een ontzettend riek land en loopt wereldwied voorop mee vee zaeken as internetansluutingen, vrouwenrechten enz. De leste jaeren binne d'r wel wat problemen mee immigranten, zoas in Malmö. Zweden is mee Denemarken verbonde door middel van een brugge.

In aore taelen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.