Economie

Economie is 'n sociaole of hedragsweet'nschap die a zen eihen bezigouw mie de verdeêlienge en voortbriengieng van hoedern en diensen. De economieweet'nschap, de overkoepelnde naem voe de verschill'nde soôrten economie, besti uut onder aore de politieke economie en de nasjonaole economie. De nasjonaole economie wor ok wè staetsuudoudkunde enoemd.

NY stock exchange traders floor LC-U9-10548-6
De New Yorkse beurs rond 1950

Vraeg en anbod

De cruciaole thema's binn'n de economie zien vraeg en anbod. De kant van den anbod ang of van de productiefactoorn arbeid, kapitaol en natuur. Dus buvobbeld oe meer arbeid a 't er verricht wor, oe meer anbod a 't er is binn'n een bepaolde sector.

De ziede van de vraeg bieni in zen heheel afankelijk van de consument. De vraeg wor hroôtendeêls bepaold deur de wensen van de consument, mè deze wensen kunn'n beïnvloed worn deur reclaome.

Orhanisaotievurmen binn'n de economie

Der zien verschill'nde meniern om de staetsuusoudkunde te orhaniseern en in te speeln op 't productieproces. De drie belangriekste vurmen zien:

  1. Vrieëmarteconomie ofwè 't kapitalisme.
  2. Planeconomie ofwè centraol geleide economie.
  3. Hemengde economie, een mengsel tussen beie vurmen.

Belangrieke econoom'n

  • William Baumol
  • Karl Marx
  • Wilhelm Röpke
  • Thomas Sowell
  • Léon Walras

Zie ok

Afghanistan

Afghanistan, officieel in 't Pathaons د افغانستان اسلامي دولت en in 't Daorisch دولت اسلامی افغانستان , ofwè den Islamitische Rippubliek van Afghanistan, is 'n land op de hrens van West-, Midd'n- en Zuud-Azië. 't Hrens in 't oôssen an Pakistan, in 't zuudwessen an Iran, in 't noôrdwessen an Turkmenistan, in 't noôrn an Oezbekistan en ok een hedeêlte an China. Den oôdstad en ok de hroste stad van Afghanistan is Kabul.

Albanië

Albanië (Albanees: Shqipëria), officieel de Rippebliek Albanië, is 'n land in 't wessen van de Balkan. Den oôdstad is Tirana. Albanië hrens in 't noôrn an Montenehro en Servië, in 't oôssen an Noôrd-Macedonië en Kosovo en in 't zuudoôssen an Hriek'nland. In 't wessen hrens 't et an de Adriaotische en de Ionische Zeê. Albanië is een van de ermere lan'n van Europa.

Boômkorvisserie

Bie boômkorvisserie is een visserie die vooral vee voo'komt op de Noôrdzeê. Er wor hebruuk hemaekt van een kotter mee tweé bokken. An die oallebei die bokken zit dan een net, dat wor over de zeébodem hesleept.

Da net wor openhouwe deu 'n boôm, das een metaelle buuze an de voorkant van't net. An die boôm zitte verschil'nde kettiengen: kiettelaers en wekkers. De kiettelaers bin wat luchtere kettienkjes dan de wekkers. Die kettiengen bin dr vô om de vissen te laete schrikke, zôda ze't net in zwemme.

De maezen int net bin vanonder een groôte van onheveer 8 centimeter, terwiel asse van bov'n onheveer 24 centimeter bin. Die maezen kunne anhepast worre vô verschillende soorten vis die hevange moet worre.

Soms meugge de vissers wat kleinere of wat groôtere vissen vange en dan doe ze dr binnenstearten in, waerdeu de maezen wat kleiner worre.

Ok zitte dr ant net, an d'n onderkant groôtte lappen of pluus, om't net te bescherremen.

De kotters ebbe motoren mee een vermohen van onheveer 2000 pk. Vroeger was da nog wel is 4000 pk, ma deudat de oliepriezen zô ontieggelijk oôg bin heworre, bin dr wat kleinere motoren in hebruuk henome.

De vissers bin meéstal een eéle weéke op zeé. As ze dan in d'n aeven komme, wor oal de vis die asse hevange ebbe, op de kaaie hezet, en dan in de vismijn gepeekt. Daernae wort ut in de vismijn verkocht, en haet ut overoal ni toe, deur't eéle land.

Boômkorvisserie komt in Zeêland voo bie vissers uut onger meer Vlissienge en Erremu. Ok de Kop van Goeree kent een grôot antal kotters uut Ouwdurp, Goeree in Stellendam. Iese kent vee mosselvisserie, die worre op'evist mee eenzelfde techniek as bie de boômkorkotters op de Noôrdzeê.

Brunei

't Sultanaot van Brunei, offisjeel Negara Brunei Darussalam, is een land in 't noôrdwessen van 't eiland Borneo in Zuudoôst-Azië. An de landziede wort heheel omriengd deur Maleisië, an de kustziede deur de Zuud-Chinese Zeê. 't Land wor verdeêld in twi deêln deur Limbang, een stik van de Maleise provincie Sarawak.

Denemarken

Denemarken is een land in Noôrd-Europa, iets groôter dan Nederland, mee 5,6 miljoen inweuners. De oôdstad is Kopenhagen. Het land bestit deels uut een vasteland, Jutland en deels uut een antal eiland, weerop de oôdstad is 'elegen. 't land grenst an Duutsland en an Zweden via een brugge.

Duutsland

Duutsland (Duuts: Deutschland), officieel de Bundesrepublik Deutschland, is 'n land in West-Europa. Den oôdstad is Berlijn. 't Land hrens op volhorde van noôrd ni west an de volhende zeê'n en lan'n: den Oôstzeê, Noôrdzeê, Denemarken, Poôl'n, Tsjehhië, Oesteriek, Zwitserland, Frankriek, Luxemburg, Belhië en Nederland.

De Bondsrepubliek Duutsland ei mie zen 82.422.299 (2006) inweuners nae Rusland de groôtste bevolkinge van alle Europese lan'n. 't Is een belangriek lid van de Europese Unie en de economische, politieke en militaire organisaoties in Europa.

Economie van Zeêland

De economie van Zeêland rich zen eihen vurral op een helieke hroei van de landbouw, de visserie, toerisme en recreatie, industrie, aevens en ok de weuneconomie.

Ok probeêr Zeêland zen eihen te richen op:

Een sterk concurreer'nde positie

't Antrokken van bedrieven uut binn'n- en buutenland

't Vernieuwn van lohistieke keet'ns.

Frankriek

Frankriek is 'n West-Europees land. De oôdstad is Paries. 't Devies van de republiek is Liberté, Egalité, Fraternité (Vrie'eid, Geliek'eid, Broederschap). Frankriek is ien van de vuuf kernmachten op de waereld. Vroeher bezat ut land een uutgebreid koloniaol riek, mee onger andere vee bezittingen in Afrika. Het lukte Napoleon om in het eêrste decennium van de 19e eêuw een groôt deel van Europa onder Frans gezag te briengen.

Gabon

Gabon is 'n land in westcentraol Afrika an de Holf van Guinee. Gabon deêl zen hrenzen mie Equatoriaol Hunea, Kameroen en Congo-Brazzaville. 't Land is onafankelijk van Frankriek sins 17 auhustus 1960. Den oôdstad en ok de hroste stad is Libreville. Gabon is eên van de meêr welvaerende lan'n van Afrika.

Huyana

Huyana, officieel de Coöperatieve Republiek Huyana, is 'n land in het noôrden van Zuud-Amerika en grenst aan Surinaome, Brezilië en Venezuela. Guyana ei 'n grensprobleêm mie Suriname en Venezuela.

D'n 'oôdstad van Huyana is Georgetown.

In Huyana weunen 740.000 mensen. Het land is in 't verleên nog een Nederlanse kolonie gewist, 'ierbie waere ok Zeêuwen betrokke.

Staet'oôd is Donald Ramotar.

Iengels

Iengels is 'n West-Germaonse taele die a verwant is an 't Schots en 't Fries. Mie 't onstaen van de Iengelse koloniën ei 't Iengels zen eihen over den aele waereld vespreid. Binn'n 't Iengels zien vee leenwoôrn trug te vin'n uut 't Latien, Spaons, Italiaons en Frans. Vee mensen èn Iengels as twidde taele en Iengels hel dan ok as de lingua franca van de waereld.

Kerncentraole

Een kerncentraole is een elektriciteitscentroale die elektriciteit opwekt mee behulp van kernsplieting in iene of meerdere kernreactoren. Zie ok kernenergie.

In Zeêland staôt een centraole in Bossele in butendien staôt 'r nog 'n opslagplaese vo radioactief afval. Kernenergie is zeer krachtige bron van energie en stoôt heen CO2 uut. In Zeêland is ok een organisoatie die teên kernenergie is. Die bin er glad niet blie mee. Dat is Borselle2nee.

Moernerieng

Moernerieng is 't ofhraeven van veenhrond (turf) voe de winnieng van zout. Bie 't woôrd moer wor 't veen of 't veenhebied bedoeld.

Moernerieng von vurral plekke in de provincies Zeêland en Noord-Braebant wir aon de veenhebied'n deurdrienkt waorn mie zeêwaeter. De darienk, de laehe veen die a zen eihen onder de zeêklei bevin, wier ofestook'n en verbrand in de zohenaemde zoutkeet'n om 't zout der uut te aeln. Dit d'r uut aeln van 't zout eêt selnerieng, ni zel, de naem voe verbrande darienk.

Nae de moernerieng onstoeng een typisch landschap mie allerlei hobbels en bobbels, wat a 'n hollebollig landschap wor enoemd. Vadder ieuwen ze an de moernerieng de zoekwehhetjes over; rechte wehhetjes in 't veenhebied wilangs an de mensen ten tiede an ze turf stoken kon steek'n in 'n patroôn.

Monholië

Monholië (Monhoôls:Монгол Улс) is een land in Centraol- en Oôst-Azië en 't land hrens in 't noôrn an de autonome rippebliek Tuva in Rusland en in 't zuden an de autonome provincie Binn'n-Monholië, lihhend in China. Sins 1990 is Monholië een democraotie.

Nieuw-Zeêland

Nieuw-Zeêland (Iengels: New Zealand, Māori: Aotearoa) is 'n land dat-a in de Pacifische Oceaon leit, t'n oôsten van Australië. Nieuw-Zeêland beslit 'n oppervlak van 268.680 km² en a in 2016 4.694.680 inweuners.

Oesteriek

Oesteriek (Duuts: Österreich), officieel de Republiek Oesteriek (Duuts: Republik Österreich), is een land in Min'n-Europa.

De oôdstad van Oesteriek is Wenen.

't Land hrens op volhorde van noôrd an Duutsland, Tsjehië.

Rhône-Alpes

Rhône-Alpes is 'n bestierlijke rehio in 't zuudoôst'n van Frankriek mei Lyon as oôdstede en hroôste stad van de rehio. 't Is de tweêde rehio van Frankriek wa betref 't oppervlak (nae Midi-Pyrénées mei as oôdstede Toulouse) en wa betref economie en inweunertal (nae Île-de-France mei as oôdstad Paries). De rehio 'ei 6.215.840 inweuners (2007) op 'n oppervlak van 43.698 km². Rhône-Alpes is de achste rehio van Europa.

Rhône-Alpes grens an de Franse rehio's Provence-Alpes-Côte d'Azur, Languedoc-Roussillon, Auvergne, Bourgogne en Franche-Comté, de Italiaonse rehio's Valle d'Aosta en Piemonte en de Zwitserse kantons Vaud, Wallis en Genève.

Rhône-Alpes kant 25 arrondissement'n, 335 kantons en 2879 hemeênt'n, en is verdeêld in de departement'n Ain (01), Ardèche (07), Drôme (26), Isère (38), Loire (42), Rhône (69), Savoie (73) en Haute-Savoie (74) (74).

Spanje

Spanje is een land int zuujen van Europa mee zo’n 46 meljoen inweuners. De oôdstad is Madrid, de twidde stad is Barcelona. ’t Land heit een rieke geschiedenisse, vooral tussen 1500 en 1600 wast een groot en machtig riek. Groôte delen van Europa waere in han’n van Spanje, weeronger Nederland. Nae de Tachentigjaerige Oorlog wier de Republien der zeven verenigde Nederland in 1648 hillemaele zelfstandig. Spanje verachterende steeds meer toetdat het in de 18e en 19e eêuwe toet de errumste deel’n van Europa horende. In de eerste helt van de 20e eêuwe brak d’r een vreêseleke burheroorlog uut, weer generaol Franco as overwinnaer uut nae voren kwam. Tot 1975 bleef um an de macht. Deerna wier Spanje pas een democratie. De welvaert steeg, al heit ut land ut momenteel moeilek as gevolg van de Eurocrisis.

Zeêland

Zeêland is 'n provincie van Nederland, die-a in 't zuudwess'n van 't land leit. Ze grenst an Zuud-Olland, Noord-Braebant en de Belgse provincies West-Vlaonderen, Oôst-Vlaonderen en Antwerpen. Mee ongeveer 382.000 inweuners in jannewari 2018 is 't de provincie mee de minste inweuners. Oôdstad is Middelburg. De taele voe ongeveer zesteg percent van de bevolkienge is 't Zeêuws.

In aore taelen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.