1943

1943 איז דאס 43סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1943 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

געשעענישן

געבוירן

געשטארבן

נאבעל פריזן

10טן סעפטעמבער

10 סעפטעמבער איז דער 253סטער טאג פון יאר (254סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 112 טעג.

11טן אויגוסט

דעם 11טן אויגוסט איז דער 223סטער טאג פון יאר (224סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 142 טעג.

14טן אקטאבער

דעם 14טן אקטאבער איז דער 287סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (288סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 78 טעג.

14טן יאנואר

דעם 14טן יאנואר איז דער פֿערצנטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 351 טעג (352 אין אן עיבור־יאר).

15טן אקטאבער

דעם 15טן אקטאבער איז דער 288סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (289סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 77 טעג.

16טן מיי

דעם 16טן מיי איז דער 136סטער טאג פון יאר (137סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 229 טעג.

19טן נאוועמבער

דער 19טער נאוועמבער איז דער 323סטער טאג פון יאר (324סטער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 42 טעג.

1טן אפריל

דעם 1טן אפריל איז דער 91סטער טאג פון יאר (92סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 274 טעג.

אין די מערב לענדער איז דער טאג באקאנט אלס שפאס טאג.

22סטן פעברואר

דעם 22סטן פעברואר איז דער 53סטער טאג פון יאר אין דער אכטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 312 טעג (313 אין אן עיבור־יאר).

23סטן אפריל

דעם 23סטן אפריל איז דער 113טער טאג פון יאר (114טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 252 טעג .

23סטן יאנואר

23 יאנואר איז דער 23סטער טאג פון יאר, אין דער פערטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 342 טעג (343 אין אן עיבור־יאר).

28סטן מערץ

דעם 28סטן מערץ איז דער 87סטער טאג פון יאר (88סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 278 טעג.

4טן אפריל

דעם 4טן אפריל איז דער 94סטער טאג פון יאר (95סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 271 טעג.

4טן מערץ

דעם 4טן מערץ איז דער 63סטער טאג פון יאר (64סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 302 טעג.

6טן אפריל

דעם 6טן אפריל איז דער 96סטער טאג פון יאר (97סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 269 טעג.

8טן מיי

דעם 8טן מיי איז דער 128סטער טאג פון יאר (129סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 237 טעג.

ה'תש"ג

ה'תש"ג (5703) – אדער אין קורצן תש"ג – איז א יידיש יאר, וואס האט זיך אָנגעהויבן א' תשרי: דעם אוונט ‏פארן 12טן סעפטעמבער, 1942, און עס האט זיך פֿאַרענדיקט כ"ט אלול: ‏ 29סטן סעפטעמבער, 1943. ה'תש"ג איז אן עיבור יאר (מיט צוויי חדשים אדר: אדר א' און אדר ב') וואס איז לאנג 383 טאג. דאס איז דאס פינפטע יאר צו שמיטה.

ה'תש"ד

ה'תש"ד (5704) – אדער אין קורצן תש"ד – איז א יידיש יאר, וואס האט זיך אָנגעהויבן א' תשרי: דעם אוונט ‏פארן 30סטן סעפטעמבער, 1943, און עס האט זיך פֿאַרענדיקט כ"ט אלול: ‏ 17טן סעפטעמבער, 1944. ה'תש"ד איז א פשוט יאר (מיט בלויז איין חודש אדר) וואס איז לאנג 354 טאג. דאס איז דאס זעקסטע יאר צו שמיטה.

חורבן אייראפע

חורבן אייראפע אדער גזירות ת"ש-תש"ה (ענגליש: האלאקאסט - Holocaust, פון א גריכיש ווארט גענצליך פארברענט; העברעיִש: שואה, חורבן און פארטיליגונג) באדייט דעם חורבן פונעם אידישן לעבן אין אייראפע, סיסטעמאטישער מארד פון אומגעפער זעקס מיליאן אידן, און פארניכטונג פון טויזנטער אידישע קהילות ביי דעם צווייטן וועלט קריג. אויסגעפירט דורכן מערדער היטלער דער פירער פון נאצי דייטשלאנד און זיין רעגירונג, מיט די הילף פון אירע פארבינדעטע, אלס די אפיציעלע אגענדע פון דער נאצי פארטיי צו לעזן די "יודענפראגע" און פארוויסטן די וועלט פון יעדן איד.

הגם נאצי דייטשלאנד האט נאך מיליאנען מענטשן פון פארשידענע אנדערע קרייזן פארטיליקיט, למשל די ציגיינער, איז אבער די אידן געווען מיט א סיסטעם, פון פונקטליכע ליסטעס און מאפעס, מיט נומערן און העכסט געהיימע פלענער מער פון די מיליטערישע סודות, קודם דורך שיסן, און ווען די דייטשע סאלדאטען זענען געווארן דעמאליזירט פון אזויפיל שיסערייען האט מען אויפגעשטעלט גאז קאמערן צו עלעמינירן דעם פראבלעם דורך פארשנעלערן און פארשטילערן דעם מאסן פארטיליקונג. אין דער היסטאריע פון די יידן האט מאן טאקע מער ווי איין מאל זיי רודף געווען, דאך איז חורבן אייראפע גאנץ באזונדער אין פארנעם, בפרט דער עטנישער מארד פון נישט נאר יידן, נאר אפילו וואס די רשעים האבן גערופן האלב-יידן, און אפילו ווען זיי האבן געשמד'ט. אין געוויסע צייטן האט מען פרובירט אויסמערדן די רויטל אינדיאנער, און די ארמענער, און פארשידענע שבטים אין אפריקע און אזיע, אבער אזא אכזריות יארן לאנג ווי די נאציס האבן אדורכגעפירט האט נישט קיין פארגלייכן.

דער חורבן האט פאסירט אין יעדן ארט וואו די דייטשע אינוואזיע איז צועקומען, כולל צפון אפריקע. די ציל פון די נאציס איז געווען פארטיליקן יעדן ייד, לויט זייער דעפיניציע, אויך אזעלכע וואס זענען האלב־יידן (וואס לויט דער הלכה זענען נישט קיין יידן), און אויך יידן וואס האבן זיך גע׳שמד׳ט. אין אנהייב האבן זיי געשאסן די קרבנות אריין אין גרובן. ביסלעכווייז האבן זיי אויפגעשטעלט אן עקספלאטאציע אין טויטונג אדמיניסטראציע וואס האט איינגעשלאסן די געטאס, ארבעטס לאגערן און טויט לאגערן. אן אויסקום פון דער תקופה פונעם חורבן איז געווען די ליקווידאציע פון גאר א סאך יידישע קהילות וואס האבן עקזיסטירט און געבליט אין דער ברייט און דער לענג פון צענטראל- און מזרח-אייראפע. דער איינפלוס פונעם חורבן אויף די יידישע געמיינדעס אין אייראפע איז געווען קאטאסטראפיש און אומפארענדערלעך. די נומערישע אויסראטונג פון די יידן, צוזאמען מיט דער פארטיליקונג פון די יידישע צענטערס פון גייסטליכקייט און קולטור אין דעם געשפרייט צווישן צענטראל-רוסלאנד און האלאנד און פראנקרייך אין מערב, און טריפאלי אין דרום, האט צעהאקט דעם המשך פון דער יידישער טראדיציע וואס איז געווארן וואס איז געוועבט געווארן דורכאויס הונדערטער הונדערטער יארן. נאך דער מלחמה איז אריבער דער צענטער פון יידיש לעבן פון אייראפע קיין ישראל און צפון אמעריקע.

אין אַנדערע שפראַכן

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.