სუვერენიტეტი

სუვერენიტეტი (ფრანგ. souveraineté — უჟინაში ხეშუულობა) — ექსკლუზიური უჟინაშალა, უჟინაში ნებეფიშ ართიანალა, ნამუთ სახენწჷფო დო მუშ მადუდურს ორხველჷ. ქიანაშ სუვერენიტეტი თიშ რსული ზოხორინალას შანენს.

შხვა ზიტყვეფით, სუვერენიტეტი შანენს, ნამდა მოჩამილი ქიანაშ ტერიტორიაშ არძო წესი დო კანონი დუდო ათე ტერიტორიაშით იწესებუ, დო ხვალე მუშით. სახენწჷფო სუვერენიტეტიშ უმუშო სახენწჷფო ვა რე დო ნამდგაიჸინი შხვა სახენწჷფოშ ნორთის ვარა კოლონიას წჷმარინუანს.

სახენწჷფო სუვერენიტეტი იფაჩუ დინოხოლენ წყარეფს, ტერიტორიულ ზუღას, ელჷმოლჷ ზონას, გეზ-ის, კონტინენტურ შელფის. თაჸურეშე აბსოლუტური სუვერენიტეტი იფაჩუ დინოხოლენ წყარეფს დო ტერიტორიულ ზუღას. სახენწჷფო თანჯა ზუღას თე შვანს გჷშმურს ტერიტორიული ზუღას.

wikistub ათე სტატია მერკე რე.
თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათ.
1989

1989 (ვითოშ ჩხოროშ ოთხონეჩდოჩხორო) წანა — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა. თე წანა რე XX ოშწანურაშ მა-9 დეკადაშ მა-9 წანა.

ანექსია

ანექსია (ლათ. annexio, ლათ. annexus-შე — „მერსხუაფილი“) — სახენწჷფოშით შხვა სახენწჷფოშ ედომუშამო ვარდა ტერიტორიაშ ნორთიშ მერსხუაფა. თეხანური საირქიანო სამართალიშ მეჯინათ, ანექსია — აგრესიაშ ართ-ართი გვარობა რე დო თე ხანას საირქიანო-სამართალებურ გამამინჯებას იჭანუანს.

ანექსიაქ ვაშგოჩირთან ოკუპაციაშა, ნამუთ მუშჸურე ვეგმიჭანუანს ტერიტორიაშ იურიდიულ დორხველობას.

გერმანიაშ კოლონიეფი

გერმანიაშ კოლონიეფი — კოლონიზაციაშ შედეგო გერმანიაშ იმპერიას დოჸუნელი ტერიტორიეფი. გერმანიაქ ფაქტობურო კოლონიზაცია ხვალე XIX ოშწანურას დიჭყჷ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და შხვა ევროპულ იმპერიეფქ დიო ხოლო XV ოშწანურაშე დიჭყეს ზუღაშ მელეიანი დიხეფიშ კოლონიეფო დჷნორთინა დო თინეფს ვაჭარობაშ გოვითარაფან, გერმანიაშ იმპერიაქ შხვადოშხვა ბაძაძეფიშ გეშა გალენური პოლიტიკა თარო ცენტრალურ ეროპას გაჭყჷ დო ვართ კოლონიზაციაშა. გერმანული სახენწჷფოეფშე ხვალე ბრანდენბურგ-პრუსია ცადენდჷ XVII ოშწანურას კოლონიური პოლიტიკაშ დო ვაჭარობაშ დოჭყაფას. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშო გერმანიას ხვალე მორჩილ მუდანობათ კოლონიეფი ორხველუდჷ მოსოფელს.

ზუღაშ მელე გჷნოხორინელი გერმანული მახორობა გჷთმაჭყანდჷ ოხორუეფს, ნამუეფსჷთ თაშნეშე გერმანული კოლონიეფი ჯოხოდჷ.

მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული ვერსალიშ აპიჯალათ დედგინჷ, ნამჷ-და გერმანიაშ არძა კოლონია გჷნაჩამუდჷ ლჷმას გომორძგვილ სახენწჷფოეფს.

გოართოიანაფილი ომაფეშ კოლონიეფი

მოჩამილ ერკებულს წჷმორინაფილი რე მოსოფელიშ არძა ტერიტორია, ნამუთ ნამდგაინ ბორჯის ინგლისიშ (ბრიტანეთიშ) მონარქიაშ პიჯური დოჸუნალას ვარდა გოართოიანაფილი ომაფეშ, ინგლისიშ კოლონიურ ვარდა დოჸუნალაშ შხვა ფორმას რდჷნ. თე ტერიტორიეფი ისტორიულო ბრიტანეთიშ იმპერიაშ დორხველობას რე.

1876 წანაშე 1947 წანაშახ, გოართოიანაფილი ომაფეშ მონარქის თაშნეშე ინდოეთიშ იმპერატორიშ (იმპერატრიცაშ) ტიტული უღუდჷ. ასეიან ბორჯიშ დიაფალი ელისაბედ II 16 სახენწჷფოშ მონარქი რე (ქძ. ერეფიშ წორომაჸალობა).

კოლონიაშ მართუალაშ ორგანიზაცია ბორჯიშ დო ოფირჩაშ შქას ითირუდჷ, მარა 1920-იანი წანეფიშ დგომარობაშო (არძაშე უდიდაში გოფართინაფაშ ბორჯი) შილებე იკლასიფიცირას გეჸვენჯი კატეგორიეფით:

კინე მუ გოართოიანაფილი ომაფე - ინგლისიშ, უელსიშ, შოტლანდიაშ დო ირლანდიაშ რსხუ (1922 წანაშე - ხვალე ოორუე ირლანდია);

ოგვირგვინე დიხეფი (კოკი მენი, ჯერსი დო გერნსი);

ოხორინე კოლონიეფი. ომაფე გვირგვინი თე ტერიტორიეფშა მუში აბსოლუტურ სუვერენიტეტის აცხადენდჷ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თინეფი გოართოიანაფილი ომაფეშ აკოდგინალუაშა ვენშმიშესინ. თე ტერიტორიეფს გიფაჩჷ ბრიტანულ საართო წესეფქ დო კანონეფქ, ნამუსჷთ ბრიტანეთიშ პარლამენტი ღებულენდჷ. ომაფე ხეშუულებას გჷმოხანტუნდჷ გუბერნატორი, ნამუსჷთ დჷთმარინუანდჷ ბრიტანეთიშ თარობა;

ოღვენჯე კოლონიეფი, ნამუთ არსებენდეს ამერიკას XVI-XVII ოშწანურეფს. ომაფე გვირგვინი თინეფს აჩუქენდჷ ომართალო ზოხო არისტოკრატეფს ;

კოლონიეფი, ნამუსჷთ კომპანიეფი მართჷნდეს. მაართა რანწკის - ბრიტანეთიშ ოსტ-ინდოეთიშ კომპანია. თაშნეშე არსებენდჷ მუსხირენ უმოს მორჩილი კომპანიეფი აფრიკას;

პროტექტორატეფი. ფორმალურო ისხუნუაფუდჷ, მუჭოთ ურცხოური სახენწჷფო ურცხოური თარობაშ დუდალათ. მარა, პროტექტორატი უარენდჷ ურცხოურ სახენწჷფოეფწკჷმა ზოხორინელი ურთიართობეფიშ ღვენჯობა, თაშნეშე არსებენდჷ ბრიტანეთიშ თაობაშ შანულამი კათაფა პროტექტორატიშ დინოხოლენ საქვარეფშა;

დომინიონეფი. გორჩქინდეს XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს, მუჭოთ ჸოფილი ოხორინე კოლონიეფი ვარდა ფედერაციეფი;

სამანდატო ტერიტორიეფი. გორჩქინდეს მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული დო ნამუთ წჷმარინუანდეს ჸოფილ გერმანიაშ იმპერიას დო ოსმალეთიშ იმპერიაშ ჸოფილ ერუანულ აკანეფს, ნამუთ ბრიტანეთიშ მართუალაშ გიმე გინაჩჷ ერეფიშ ლიგას.

გოლანიშ სუბეეფი

გოლანიშ სუბეეფი (ივრ: רמת הגולן‎ რამატ ჰა-გოლან, არაბ: هضبة الجولان‎, ჰადბატუ ლ-ჯავლან ვარდა مرتفعات الجولان, მურტაფა ატუ ლ-ჯავლან) — ოდებელი ტერიტორია არხო ბჟაეიოლს. 1967 წანაშახ მიშმეშჷ სირიაშ პროვინცია კუნეიტრიშ აკოდგინალუაშა. ამშვდღამი ლჷმაშ მალობაშ ბორჯის დეკჷნჷ ისრაელქ. 1981 წანას ისრაელიშ ქნესეთიქ მიღჷ კანონი, ნამუშ ოსხირშა გჷმაცხადჷ დორხველი სუვერენიტეტი თე ტერიტორიაშა. მორო გოეროშ უშქურანჯალაშ სხუნუქ მუშ რეზოლუციათ ვაღიარჷ თე აქტი. მუჭოთ ისრაელი, თეშ სირია გოლანიშ სუბეეფს მუნეფიშ ტერიტორიათ მირჩქინანა.

დამანი დო დიუ

დამანი დო დიუ (გუჯ. દમણ અને દીવ, პორტ. Damão e Diu, ინგლ. Daman and Diu) — მორსხუე ტერიტორია ინდოეთიშ ბჟადალშე. ადმინისტრაციული ცენტრი — დამანი. მახორობა 242 911 ადამიერი (6-ა აბანი მორსხუე ტერიტორიეფს შქას; მუნაჩემეფი 2011 წ.).

დიდი მოგოლეფიშ იმპერია

დიდი მოგოლეფიშ იმპერია (شاهان گورکانی; مغلیہ سلطنت) — ინდოეთიშ სუბკონტინენტის რსებული ისტორიული იმპერია. დიდი მოგოლეფიშ იმპერატორეფი რდეს ჩინგიზ-ყაენიშ ორჩანიე გამნარყეფი, თემურიდეფიშ (თემურლენგიშ გჷნაწყაფუ) დინასტიაშე. თინეფს „ფადიშაჰიშ“ ტიტული უღუდეს.

მოგოლეფიშ იმპერიაქ დირსხუ 1526 წანას დო მუში ნძალიერობაშ კონკას მიოჭირინუ XVII ოშწანურას დო XVIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს. იმპერია აკონტროლენდჷ ინდოეთიშ სუბკონტინენტიშ უმენტაშ ნორთის: ბჟაეიოლჸურე ბენგალიშე ბჟადალჸურე ბელუჯისტანშახ, ოორუეჸურე ქაშმირშე ობჟათეჸურე კავერიშახ. თიმ პერიოდის იმპერიაშ მახორობა 110-შე 150-მილიონშახ აკმადგინანდჷ დო იკათუანდჷ 3.2 მილიონ კვადრატულ კილომეტრის.

დოჸუნელი ტერიტორია

დოჸუნელი ტერიტორია — ტერიტორია, ნამუსჷთ მუჭოთ სახენწჷფოს თეშ ვაუღჷ ედომუშამი

ზოხორინალა დო სუვერენიტეტი.

არსებენს გიშაკერძაფილი ხარისხიშ დო ფორმაშ დოჸუნელ ტერიტორიეფი, ნამუსჷთ შხირას გიშერთუნა შხვა სუბნაციონალური ტერიტორიაშე, თე ტერიტორიეფი ვარე მერჩქინელი ოდაბადეშ უგურთუ ნორთო. შხირ შვანს თეჯგურა ართულეფი შხვადოშხვა ღანკით გიშართილ ტერიტორიეფს წჷმარინუანა. თე ტერიტორიეფი რჩქვანელობურო გჷშაკერძაფილ ნებეფიშ მაღვენჯი ოხორუეფი რე. დოჸუნელი ტერიტორიას შილებე კანკალე ქიანას შხვადოშხვანერო ჯოხოდასინ. თაშნეშე მიარეს ალაზჷმაფათ დაბალი სინძალიერეშ ზოხორინალა უღჷ ცენტრალურ ხეშუულებაშე.

ესპანეთიშ იმპერია

ეპანეთიშ იმპერია ესპანეთიშ კოლონიური იმპერია; (ესპ. Imperio colonial español) — ესპანეთიშ ოპალუე, ნამუთ აკმიქიმინუდჷ XV ოშწანურაშ დალიაშე. იარსებჷ XIX ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ. აკმოდირთუდჷ კოლონიური ოპალუეფშე ამერიკას, შორიშ ბჟაეიოლს დო აფრიკას. XV ოშწანურას ესპანეთიქ გეჭოფჷ კანარიშ კოკეფი დო ტერიტორიეფი აფრიკაშ ოორუე-ბჟადალ წყარპიჯის. კოლუმბიშ მეგორაფეფიშ (1492-1504) უკული ქჷდირსხუ მაართა ესპანური ახალნაგებუეფქ კ. ესპანიოლას (ჰაიტი), სოიშე ესპანარეფი ამერიკაშ მატერიკაშ სიტომბეშა მიშმეჭკირჷნა. ვასკო ნუნიეს დე ბალბოაშ (1513), ერნან კორტესიშ დო თიში კაპიტანეფიშ (1519-1525), ფრანსისკო პისაროშ (1532-1534) დო შხვ. კონკისტადორეფიშ ექსპედიციეფიშ შედეგო ესპანეთიქ გეპატჷნ მექსიკაშ, კალიფორნიაშ, ფლორიდაშ, ცენტრალური დო ედომუშამი ობჟათე ამერიკაშ (ბრაზილიაშ დო გვიანაშ მოხ) ტერიტორიას. თეშ უკული ესპანეთიქ ქჷდიჭყჷ პორტუგალიაშ სააწმარენჯო ბურჯაფი ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშ კოკეფშა გოპატჷნაფაშო. ფერნანდო მაგელანიშ ექსპედიციაქ 1521 წანას ქემიოჭირინუ კოკეფს, ნამუეფსჷთ უკული ფილიპინეფიშ კოკეფქ გიადჷნ. 1570-1571 წწ. ესპანარეფქ გემანგარეს ვისაიშ კოკეფს დო კ. ლუსონს, აბანური მახორობაშ დიდი აწმარენჯობაშ გეშა, კ. მინდანაოშ ბჟადალი ნორთი დო სულუშ არქიპელაგი თინეფქ ხვალე XIX ოშწანურაშ შქა წანეფს ქჷდიჸუნეს. XVII ოშწანურას ესპანეთიქ გაფართჷ დორხველი ოპალუეფი რჩქალ ოკიანეს, დემინჯჷ მარიანაშ დო კაროლონიშ კოკეფს. ესპანეთი კონწარო ინმაშქვიდუანდჷ აბორიგენეფიშ აწორინალას, დახე გეშაჭყვიდჷ თინეფი დო თეშნერო თე ოპალუეფი XIX ოშწანურაშა ქიგირზინჷ. მაფაშ დო კონკისტადორეფს შქას მეჭირინაფილი კომპრომისიშ შედეგო ესპანეთიშ კოლონიურ ოპალუეფშა გემშეღეს ენკომიენდოშ სისტემა, ინდიარეფიშ მაფაშ დუდიშულ ვასალეფო გეგმიცხადას, დო თინეფიშ ექსპლუატაციაშ ნება — უგუთანჯჷ ხანით დო გორკვიაფილი პიჯალეფით კოლონიზატორეფს მიაჩჷ.

XVI ოშწანურას გიჭყჷ ესპანეთიშ იმპერიაშ ადმინისტრაციული აპარატიქ. 1503 წანას სევილიას აკიქიმინჷ ოვაჭარე პალატაქ, ნამუსჷთ ახალ ქიანეფწკჷმა ოზუღე მიმოულაშ გიშაკერძაფილი ნებაქ მიაჩჷ. 1511 წანას დირსხჷ ინდიარეფიშ საქვარეფიშ სხუნუქ, ნამუსჷთ ახალი ზუღაშმელენი ტერიტორიეფიშ მართუალა ოვალუდჷ. 1550 წანაშო საბოლათ გჷმიქიმინჷ ესპანეთიშ იმპერიაშ პოლიტიკურ-სოციალური დო ადმინისტრაციული ინსტიტუტეფქ. ახალი ქიანაშ ედომუშამი ტერიტორიაქ დუდმაართაშე დირთჷ 2 ვიცე-ომაფეთ (ახალი ესპანეთი დო პერუ). ვიცე-ომაფეეფი აკმოდირთუდჷ პროვინციეფშე, ნამუეფსჷთ გიშაკერძაფილი ოსამარათლე პალატეფი (აუდიენსიეფი) მართჷნდჷ. ვიცე-მაფეფს დო აუდიენსიეფიშ პრეზიდენტეფს მაფა დჷთმარინუანდჷ (3-4 წანაშ ხანით); ხემანჯღვერე პოსტეფს ესპანარეფი დითმირინუაფუდჷ.

ესპანეთიშ იმპერიას დიდი გოლინათ რგებულენდჷ კათოლიკური ოხვამე, ნამუთ იმპერიაშ მართუალას ოკათუდჷ. ოხვამეშ მიშნაველიშ დიდი ნორთი ომაფე ხაზინაშა მიშმეშჷ.

მახორობაშ უკონწარაში ჩალუაშ გეშა ესპანეთიშ იმპერიას გიშაკერძაფილო გეუფრაშჷ ბურჯაფიქ კოლონიზატორეფიშ სააწმარენჯოთ. XVIII ოშწანურას მუსხირენ რეფორმაქ იმანჯჷ (გირთჷ ვიცე-ომაფეეფქ, გეუქვუ კანკალე მონოპოლიაქ, გეგნორაჸეს იეზუიტეფი), მორო თე რეფორმეფს ვეშულებუდჷ კოლონიური რეჟიმიშ გინოსქილადა. 1810-1826 წწ. გჷმადუდიშულაფარი ლჷმაშ მალობას ესპანეთიშ იმპერიაშ ქიანეფიშ უმენტაშობაქ ზოხორინალა გჷმაცხადჷ. გიშაკერძაფილო კონწაო მიშჷ გჷმადუდიშულაფარი ყარაფი XIX ოშწანურაშ II ნორთის კუბას დო ფილიპინეფს. 1898 წანას კუბაქ გედუდიშულჷ ესპანარეფიშ პატჷნალაშე. თიმ წანას გეთუ ფილიპინეფს ესპანარეფიშ პატჷნალაქჷთ. ასე ესპანეთის მორჩილ ოპალუეფქ დასქიდჷ.

ილინოისი

ილინოისი (ინგლ. Illinois) — შტატი ააშ-ს, იდვალუაფუ ოორუე-ბჟაეიოლიშ ცენტრალურ რეგიონს. ჯოხო ალგონკინარეფიშ ნინაშა შანენს „მალიმორეფს, გურამ ადამიერეფს“. — ილინოისის 1673 წანას მიოგორეს ფრანგეეფქ ჟოლიექ დო მარკეტიქ. თიშ ფორმირაფაქ მოხვადჷ 1720 წანას; 1763 წანას ფრანგეფს დუთმეს ინგლისარეფს. 1783 წანას გეგნორთჷ ააშ-იშ მართუალაშა. 1809-შე ტერიტორიაშ სტატუსი უღუ, 1818-შე — შტატიშ.

ფართობი — 149,932 ვითოში კვ. კმ.

მახორობა — 12,859,995 (ჩეკანამეფი 77,7 %, აფროამერიკალეფი 14,6 %, ლათინურამერიკალეფი 7,7 %). D. 78,9.

ნოღაშ მახორობა — 83,3 %.

ნოღეფი — სპრინგფილდი (ნანანოღა), 112 921, ჩიკაგო (ინდიარეფიშ ნინაშა Checagou — „ტყარი ხვარხვი“, დირსხუ 1770 წანას; 2.721 ვითოში), როკფორდი, 143 ვითოში, პეორია, 112 ვითოში.

მუშობურობეფი — მიჩიგანიშ ტობა, წყარმალუეფი მისისიპი, ილინოისი, ოჰაიო, ლინკოლნიშ ჸუდე, ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი.

ჩინებული ადამიერეფი — ენრიკო ფერმი, ერნესტ ჰემინგუეი, ჯესი ჯექსონი, რონალდ რეიგანი.

კოლონიალიზმი

კოლონიალიზმი — ეკონომიკურო დაღარას გოვითარაფილი ქიანეფიშ ჩაგრებაშ დო იმპერიალისტური ქიანეფშო თინეფიშ დოჸუნალაშ პოლიტიკა. კოლონიეფი დუდმაართაშე წჷმარინუანდეს სავაჭარო, ოდიხაშოხანდე, ომეორინჯე დო ოურდუმე-ოდიხაშოხანდე ტიპიშ ოხორუეფს, ნამუთ აკმოქიმინუნდეს უთარაშო ანტიკურ ეპოქას ნამუდგაინ ქიანაშ მახორუეფიშ მასობური მიგრაციაშ შარათ. თე კოლონიეფი, მუჭოთ წესი, მეტროპოლიეფიშე ზოხორინელი რდეს, ვარდა თინეფიშ ახორობა კინე თიჯგურა დგომარობას რდჷ, მუჭოთ მეტროპოლიეფს. მუშობურ კოლონიურ პოლიტიკას ატარენდეს დიო ხოლორომი დო შხვა ჭკორმუმაპალაფარი სახენწჷფოეფი, ნამუთ ღანკო ისახუნდეს დოჸუნელი ქიანეფიშ გოხირუას დო ჭკორეფიშ ხეშა დინოჸოთამას. ფეოდალიზმიშ ეპოქას XV ოშწანურაშახ კოლონიური პოლიტიკა ვარდჷ დიდო გოვითარაფილი, თიშ გეშა, ნამჷ-და ნატურალური მეურნობა ვაკმოქიმინუნდჷ ომაგე სავაჭარო-ეკონომიკურ პიჯალეფს.

შანულამი მასშტაბიშ კოლონიური ეჭოფუეფქ დიჭყჷ დიო ხოლო კაპიტალიშ მაართაფონი შაყარუაშ ეპოქას, დიდი გეოგრაფიული მეგორაფეფიშ ბორჯის. მაართა კოლონიური იმპერიეფქ — ესპანეთიშე დო პორტუგალიაშე აკიქიმინჷ დიდი გეოგრაფიული მეგორაფეფიშ ნოქურნოქურო. XVI ოშწანურაშ ბოლოს დო XVII ოშწანურაშ დაჭყაფუშ, მუჭოთ შხუ კოლონიური სახენწჷფონ თეშ აწიკინჷ ჰოლანდიაქ, ნამუქჷთ XVII ოშწანურაშ შქა წანეფს გეჭოფჷ პორტუგალიური კოლონიეფიშ უმენტაშობა ბჟაეიოლს. ნიდერლანდიშ კოლონიურ ჰეგემონიაქ აკარღჷ ინგლისიქ ინგლის-ჰოლანდიაშ ლჷმეფიშ უკული.

XVI ოშწანურაშ ბოლოს დო XVIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს, კოლონიური ეჭოფუეფიშ შარას ქჷგიოდირთჷ საფრანგეთიქ. კაპიტალიშ მაართაფონი შაყარუაშ ეპოქას კოლონიურ პოლიტიკას ატარენდეს სპეციალურო აკოქიმინელი შხუ სავაჭარო კომპანიეფი. კოლონიური პოლიტიკა რდჷ ქვერსემი მოგებაშ წყუ, კინე თიმ ბორჯის შხვადოშხვა გვარობაშ ჟიგოლინას იღვენუანდჷ მეტროპოლიეფშა.

მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ გორჩქინას კოლონიეფიშ დო გოლინაშ სფეროეფიშ გინორთალაშო ლჷმაშ მაართახარისხამი შანულობა უღუდჷ. გერჯგინელ გერმანიაქ ედომუშამო მიოდინუ მუში კოლონიეფი. კოლონიური სისტემაშ კრიზისიშ ახალი ეტაპიქ გინწყჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პერიოდის დო გიშაკერძაფილო ლჷმაშ უკულიან პერიოდის.

1956-1965 წანეფს, აფრიკას სახენწჷფო სუვერენიტეტი მიპალუ 33 ქიანაქ. ისტორიულო კოლონიალიზმი ევროპაშ სახენწჷფოეფიშ ჯოხოწკჷმა რე მერსხილი დო ედომუშამი დოსქილადირი მოსოფელი, აზიაშ მუსხირენი დო აფრიკაშ ჟირი (ეთიოპია დო ლიბერია) ქიანეფიშ მოხ, შხვადოშხვა ბორჯის ევროპაშ ქიანეფიშ კოლონია ედჷ.

თარი კოლონიური სახენწჷფოეფი რდეს: პორტუგალია, ესპანეთი, ნიდერლანდი, გიშაკერძაფილო - გოართოიანაფილი ომაფე დო საფრანგეთი, კოლონიეფი უღუდეს თაშნეშე ბელგიას, გერმანიას, იტალიას, ააშს დო იაპონიას. ასე შილებე ირაგადუას, ნამჷ-და კოლონიალიზმი მუჭოთ სისტემა ვაარსენებს.

მოსოფელიშ ქიანეფიშ ერკებული

2011 წანაშ 9 კვირკვეშო დიხაუჩას ედომშამო 262 პოლიტიკური ართაული რდჷ, თენეფ შქას 192 სუვერენული სახენწჷფო, დოსქილადირი - კოლონიური დო სპეციალური სტატუსიშ მაღვენჯი ტერიტორია.

ნიდერლანდიშ კოლონიეფი

ნიდერლანდიშ (ჰოლანდიაშ) კოლონიეფი — ნიდერლანდიშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფიშ ართობურობა, ნამუეფით კოლონიურ დოჸუნალაშ გიმე რდეს თე მეტროპოლიაშო დო ნამუეფქჷთ აკოქიმინეს ჰოლანდიაშ დუდალათ, XVII — XX ოშწანურეფს, ნიდერლანდიშ (ჰოლანდიაშ) კოლონიური იმპერია (ნიდერლ. het Nederlandse Rijk).

ოდებელი ტერიტორიეფიშ ერკებული

თაქ წჷმორინაფილიე ნთელ მოსოფელს დებაშ მონაწილე ქიანეფიშ ერკებული.

რუმე ოძირანს ართ მასარჩელეს მოჩამილ ტერიტორიაშ ედომუშამი კონტროლიშო; ორცა, შანენს მუსხი რენი ქიანაშ დებას ართ ტერიტორიაშო.

პორტუგალიაშ კოლონიეფი

პორტულგალიაშ კოლონიეფი — პორტუგალიაშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფიშ ართობურობა, ნამუეფით თემეტროპოლიაშ კოლონიური დოჸუნალაშ გიმე რდეს დო პორტუგალაიშ დუდალათ გაჭყეს, XV—XX ოშწანურეფს პორტუგალიაშ კოლონიური იმპერია (პორტ. Império Colonial Português), 1415 წანაშე, სეუტაშ დოჸუნალაშე დოჭყაფილი, მაკაოშა დო ჩინეთშა სუვერენიტეტიშ დორთინაფაშახ, იმპერიაქ გიფაჩჷ დიდი ტერიტორიას, ნამუეფით ასე 53 ქიანაშ ნორთი რე. უციოთ რე ეიოშინალი, ნამჷ-და ვართ მონარქიაშ დო ვართ რესპუბლიკური რეჟიმიშ ბორჯის, პორტუგალია მუშ დუდს ოფიციალურო დღას ვაუძახუდჷ „იმპერიას“.

რუსეთიშ ისტორია

რუსეთიშ ისტორია იჭყაფუ ბჟაეიოლიშ სლავეფშე. მაართა ბჟაეიოლ სლავური გოართიანაფა რდჷ, კიევიშ რუსეთი, ზუსტას თე პერიოდის 988 წანას ბიზანტიაშ იმპერიაშე კიევიშ რუსეთის გიფაჩჷ ქირსიანობაქ. რუსული კულტურაშ გჷმოქიმინუაშე უდიდაში გოლინა იღვენუ ბიზანტიურ დო სლავურ კულტურეფქ. კიევიშ რუსეთიშ დოდაღარაფაშ უკული, წჷმიქიმინჷ სათაროეფქ, თე პერიოდის ბჟაეიოლ აზიას ინძალირებუ მონღოლეთი, ნამუთ ახორციელენს ეჭოფუაფონ ლჷმეფს. მონღოლეფიშ მართუალაშ გიმე მუთმოხვადუ ედომუშამი რუსეთი.

XIII ოშწანურაშ დაჭყაფუშო, მოსკოვი ჭიჭე-ჭიჭეთ ინძალიერებუ დო თარი კულტურული ცენტრო გჷნირთჷ. ახალო გჷნაჭყაფუ მოსკოვიშ დიდი სათარო ურკე მოგვიანაფათ ომაფეთ, უკული პეტრე I დიდიშ ბორჯის იმპერიათ იცხადებუ. რუსეთიშ იმპერიაშ ტერიტორიეფი ირიათო იძინანდჷ. რუსეთიშ აკოდგინალუაშა გემშართჷ ართ ბორჯის უჭყანიარაშ სახენწჷფო პოლონეთიქ, ბჟაეიოლშე იმპერიაშ ხურგეფი რჩქალ ოკიანეშახ ონჭუდჷ. ექსპანსია თაშნეშე იხორციელებუდჷ იმპერიაშ ობჟათეშე მოხურგე ტერიტორიეფსჷთ. რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიარე ერქ გემშართჷ, თე ტერიტორიეფს შხირას იმანჯუდჷ არყებეფი ზოხორინალაშ მოპალაფაშო. თინეფშე ეიოშინალი რე 1832 წანაშ პოლონეთიშ არყება. რუსეთი დორხველი გოვითარაფათ კინ პატონ-ჭკორალურ ქიანათ სქიდუდჷ, 1861 წანას იმპერატორ ალექსანდრე II-აშ დჷნადგინათ ყაზახეფი პატონ-ჭკოლარული უღუშე გადუდიშულუ. 1905 წანას დოჭყაფილი არყებაშ ინოშქვიდაფაშ ღანკით, იმპერატორ ნიკოლოზ II-ქ მიჭანუ მაართა დუმა, მარა არყებაქ მუჭოთ გეთუნ, მაფაქ თინა გაზნახუ. 1914 წანას დოჭყაფილ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას რუსეთიქ აკათუ, ქიანას რსებული მონკა ვითარაფაშ გეშა 1914 წანას იხორციალეჷ სტოლიპინიშ აგრარულ რეფორმაქ.

ხორვატია

ხორვატია (ხორ. Hrvatska), ოფიციალურო ხორვატიაშ რესპუბლიკა (ხორ. Republika Hrvatska) — უნიტარული, საპარლამენტო რესპუბლიკა ობჟათე-ბჟაეიოლ ევროპას. ქიანაშ ობჟათე-ბჟადალი ნორთი იდვალუაფუ ბალკანეთიშ ჩქონს. მოთანჯე ქიანეფი რე: ოორუეჸურე დო ოორუე-ბჟადალჸურე — სლოვენია, ოორუეჸურე — უნგრეთი, ბჟაეიოლჸურე — სერბეთი, ობჟათეჸურე — ჩერნოგორია, ბჟაეიოლჸურე დო ობჟათე-ბჟაეიოლჸურე — ბოსნია დო ჰერცეგოვინა, ბჟადალჸურე დო ობჟათე-ბჟადალჸურე გოუხე ადრიატიკაშ ზუღა, ნამუსჷთ იდვალუაფუ ხორვატიაშ დორხველი დალმაციაშ კოკეფი. ხორვატიაშ ტერიტორია ფორჷნს 56 500 კმ²-ს, მახორობა 4,3 მილიონი კოჩი რე.

ჰონდურასი

ჰონდურასიშ რესპუბლიკა (ესპ. República de Honduras) — სახენწჷფო ცენტრალურ ამერიკას. ნანანოღა — ტეგუსიგალპა (1880 წანაშახ — კომაიაგუა). ქიანას ობჟათე-ბჟაეიოლშე უხურგანს ნიკარაგუა, ობჟათე-ბჟადალშე — სალვადორი დო ბჟადალშე — გვატემალა.

შხვა ნინეფს

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.