მონარქია

მონარქია (ლათ. monarcha; ბერძენ. μονάρχης: μόνος „მონოს“ — ართი, აკა; ἀρχων „არქონ“ — მართუალა, ლიდერი) — სახენწჷფო მართუალაშ ფორმა.

მონარქია რე მართუალაშ თიჯგურა ფორმა, მუჟამსჷთ ნძალანება რე ართ ადამიერიშ, მაფაშ ხეს. (ქირსეშახ 2000-800 წწ. საბერძნეთიშ უმენტაშ ნოღა-სახენწჷფოეფს მართუნდჷ მონარქი ანუ მაფა, ბერძენულ ოხორუეფს ვა მართუნდეს დიაფალეფი) დუდმაართაშე, მაფას გიშმაგორუნდჷ კათა. მოგვიანაფათ, მაფეფქ მუნეფიშ ნძალანებაშ გინოჩამა დიჭყეს მონძალათ უნჩაშ ქომოლსქუაშა. საბერძნეთის მაფეფს დიდი ნძალანება უღუდეს: გიშმაშქვანდეს კანონეფს დო რდეს მოსამართალეეფი, თინეფი გიმირინუანდეს ჯარიშ კოჩეფს თი კათაშ სააწმარენჯოთ, ნამუთ ვადმაჸუნუდჷ კანონეფს დო ვაგაფულენდჷ გინაგაფალეფს.

არსებენს მონარქიაშ ჟირ ტიპი: კონსტიტუციური მონარქია — ნამუშ ბორჯის მონარქიშ ნძალანება გოხურგილი რე კონსტიტუციათ დო აბსოლუტური მონარქია — ნამუშ ბორჯის მონარქის უგუხურგუე ნძალანება უღუ.

შქა ოშწანურეფს მონარქია რდჷ სახენწჷფო მართუალაშ არძოშე უმოსი გოფაჩილი ფორმა. ალმახანური მონარქიეფიშ დიდი ნორთი (კერზოთ ევროპული მონარქიეფი) კონსტიტუციური რე. ალმახანური ფაქტობური აბსოლუტური მონარქიეფი რე: ბრუნეი, ბჰუტანი, ომანი, საუდიშ არაბეთი დო სვაზილენდი. ვატიკანი რე თეოკრატიული მონარქია, ნამუშ მონარქი რე რომიშ პაპი.

World Monarchies

██ კონსტიტუციური მონარქია

██ ომაფეეფიშ წორომაჸალობა

██ გვერდო კონსტიტუციური მონარქია

██ აბსოლუტური მონარქია

██ მონარქია კანკალე სუბნაციონალურ ართულს

მართულაშ ფორმეფი, პოლიტიკური რეჟიმეფი დო სისტემეფი
  • ნოოკრატია
  • ართპარტიული სისტემა
  • ოლიგარქია
  • ოხლოკრატია
პორტალი:პოლიტიკა ·

რესურსეფი ინტერნეტის

აბსოლუტური მონარქია

აბსოლუტური მონარქია — მონარქია, ნამუსჷთ მონარქის უგუხურგუე ნძალაუფლება უღუ.

თეხანური ფაქტობური აბსოლუტური მონარქიეფი რე: ბრუნეი, არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი, ომანი, საუდიშ არაბეთი, სვაზილენდი დო კატარი. ვატიკანი რე აბსოლუტური თეოკრატიული მონარქია, ნამუშ მონარქი რე რომიშ პაპი.

ბიუროკრატია

ბიუროკრატია (ფრანგ. bureau — ბიურო, კანცელარია დო ბერძენ.. κράτος — ნძალაუფლება) — სოციოლოგიაშ დო პოლიტიკური მენცარობეფიშ კონცეფცია, ნამუთ მიოწურუანს სოციალური ორგანიზაციაშ ადმინისტრაციული მართუალაშ დო ოკანონმადვალე წესეფი საშუალებეფშე. ოხანდე ორგანიზაცია იხასიათებუ სტანდარტიზებული პროცედურათ (კანონ-გეჸვენჯობა), გამამინჯალაშ ფორმალური დორთუალათ, იერარქიათ დო ვაპერსონალური ურთიართობეფით.

ირდღარი ბიუროკრატიაშ მინუშეფი რე თარობეფი, აკოანჯარაფილი ნძალები, კორპორაციეფი, სალეხოეფი, სასამართალოეფი, სამინისტროეფი დო სკოლეფი.

შხვა შანულამობათ ბიუროკრატია რე ჯარალუას მეღებული წესეფიშ, კანონეფიშ ზედმეტო მეჸუნა, მუთ ჯარალუაშ მაკათურეფიშ ურთიართობეფს ართულენს.

დემოკრატია

დემოკრატია (ბერძენ. δήμος „დემოს“ — კათა; κράτος „კრატოს“ — კანონი, ნძალა) — სახენწჷფო მართუალაშ ფორმა, მუჟამსჷთ ედომუშამი ნძალაუფლება უშქაშეთ კათას ვარდა თინეფიშ წმმარინაფალეფს ორხველჷ. დემოკრატიაშ თარი მოთხირეფი რე – გიშაგორუაფობა დო კუნტახანობა. თეშ მოხ, ჩინება დემოკრატია იკათუანს ნთელ რანწკ ნებეფს დო დუდიშულას, ნამუსთ ორთა მითმეჩანს ირ ადამიერს უგნურჩიებო თიში რასული, ეთნიკური, კონფესიური, რელიგიური, სოციალური, იდეოლოგიური თუ შხვა დორხველობაში.

დიქტატურა

დიქტატურა (ლათ. dictatura) — ავტოკრატიული პოლიტიკური რეჟიმი, ნამუშ ბორჯის ხეშუულებას მაღტუნს დიქტატორი — ადამიერი, ნამუშ ხემანჭუობა ვარე გოხურგელი კონსტიტუციათ ვარდა ნამუგდაინ კანონდვალუათ.

ჯვეშ რომს დიქტატურა რდჷ ბორჯიშიანი პოლიტიკური რეჟიმი; უგნუდვალუ სიტუაციაშ ბორჯის უგუხურგუე პოლიტიკური ხემანჭუობა გჷნაჩამუდჷ ართ ადამიერს — დიქტატორს.

დუალისტური მონარქია

დუალსიტური მონარქია (ლათ. dualis — ჟირფა; ინგლ. executive monarchy — ემაჸონაფალი მონარქია) — კონსტიტუციური მონარქია, ნამუსჷთ მონარქიშ ხემენჭაფა კონსტიტუციათ ვარდა კონსტიტუციური აქტეფით რე გოხურგელი, მარა მონარქი ფორმალურო ვარდა ფაქტიურო ისკილიდუანს ხეშუულებაშ ფართო მოღალობეფს.

ესპანეთი

ესპანეთი, ედომუშამი ოფიციალურო ჯოხოდვალა ესპანეთიშ ომაფე (ესპ Reino de España) - ქიანა ევროპაშ ობჟათე-ბჟადალუშე, პირენეიშ ჩქონს. ქიანას ოორუშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს საფრანგეთი დო ანდორა, ბჟადალშე - პორტუგალია. ესპანეთი კონსტიტუციური მონარქია რე, კანონდუმადვალუ ორგანო რე გენერალური კორტესეფი, ნამუთ აკმოდირთუ სენატშე (256 მაკათური) დო კონგრესშე (350 მაკათური). ქიანაშ მადუდე რე მაფა ხუან კარლოს I. ესპანეთიშ ომაფეშა მიშმურს 17 ავტონომიური რეგიონი დო ოორუე აფრიკაშ წყარპიჯეფს მადვალი ჟირი ავტონომიური ნოღა. ესპანეთი ინდუსტრიული-აგრარული ქიანა რე. ერუანული დღახუ რე ესპანარი ერიშ დღა, 12 გჷმათუთა, ქრისტეფორე კოლუმბიშე ამერიკაშ მეგორაფაშ დღა.

იზოკრატია

იზოკრატია (ჯვ.-ბერძენ. ἴσος — მანგი + κρατεῖν — ნძალაუფლება, სახენწჷფო) — მართუალაშ ფორმა,ნამუშ ბორჯის არძა მენოღალეს მანგი პოლიტიკური ნებეფი უღჷნა.

კანადა

კანადა (ინგლ. Canada) — ოორუე ამერიკაშ ქიანა ოორუე ამერიკაშ ოორუე ნორთის. აკმოდირთუ ვით პროვინციაშე. ელახშე ომძღჷ ატლანტიშ ოკიანე, რჩქალი ოკიანე, ოორუეშე ოორუე ჸინუამი ოკიანე, ობჟათეშე ააშ.

ამდღარი კანადაშ ტერიტორიას უჯვეშაშ ბორჯიშე ოხორანდეს აბორიგენული კათეფი. მა-15 ოშწანურაშ დაჭყაფუს, ბრიტანალეფქ დო ფრანგეფქ ქჷმორთეს დო ქჷდიხორეს თაქი. 7 წანაშ ლჷმაშ უკული, 1763 წანას საფრანგეთიქ გაჭყჷ მუში მაართა კოლონიეფი ოორუე ამერიკას. 1867 წანას 4 ბრიტანული კოლონიურ დიხაშე აკმოდირთუდჷ კანადაშ კონფედერაცია.

კანადა რე ფედერალური სახენწჷფო. სახენწჷფო მონწყილობათ რე ოპარლამენტე დემოკრატია დო კონსტიტუციური მონარქია. მანჯღვერი რე დიაფალი ელისაბედ II. ოფიციალური ნინეფი რე ინგლისური დო ფრანგული ნინეფი. კანადა რე მოსოფელიშ ართ-ართი არძაშე უმოსი გავითარებული ქიანა.

კატარი

კატარი - არაბ. قطر‎‎ [ˈqɑtˁɑr], აბანურო [ɡitˁar], ოფიციალურო — კატარიშ სახენწჷფო (არაბ. دولة قطر‎‎ დავლათ კატარ) — სახენწჷფო (საემირო) არხო ბჟაეიოლს, იდვალუაფუ არაბეთიშ ჩქონიშ ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთის, კატარიშ ჩქონს. ქიანას ობჟათეშე უხურგანს საუდიშ არაბეთი, დო უკული არძოჸურე გოხურგელი რე სპარსეთიშ ჸუჯით (საუდიშ არაბეთიშ დო არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ შქას ოდებელი ტერიტორიაშ არსებობაშ გეშა, მიარე რუკას კატარს თაშნეშე არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი ხოლო უხურგანს). ქიანას ოორუე-ბჟადალშე ოზუღე ხურგა უღუ ბაჰრეინიშ კოკეფწკჷმა, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ოზუღე ხურგა არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფწკჷმა. ქიანაშ ნანანოღა — დოჰა.

კატარი — მოსოფელიშ ართ-ართი უდიდარაში სახენწჷფო რე, საირქიანო სავალუტო ფონდიშ მუნაჩემეფით, თე ქიანა ბოლო მუსხირენ წანარე ლიდერენს თიჯგურა მაძირაფალით, მუჭოთი რე ართ შურ მახორუშე ედპ-შ მეჯინათ. კატარს — მოსოფელს მასუმა აბანი უკებუ ორთაშობური გაზიშ ოზირუყურე, მოსოფელს 6-ა რე ორთაშობური გაზიშ ექსპორტირებაშჸურე დო ნავთობიშ დო ნავთობპროდუქტეფიშ უშხუაში ექსპორტიორი რე (მოსოფელს 21-ა აბანი უკებუ). ნავთობიშ ექსპორტიორი ქიანეფიშ ორგანიზაციაშა მიშმურს.

კლეპტოკრატია

კლეპტოკრატია (ჯვ.-ბერძენ. κλέπτειν — ხირუა დო κράτος — პატჷნალა, ნძალაუფლება; ზიტყვაზიტყვათ „მახინჯეფიშ ნძალაუფლება“) — იდეოლოგიური კლიშე, ნამუთ გჷმირინუაფუთი თარობაშ ეიოშინალო, ნამუსთ აკონტროლენა თაღლითეფი, ნამუეფით ნძალაუფლებას გჷმირინუანა მუნეფიშ პიჯური სიდიდარაშ დო პოლიტიკური გოლინაშ გაძინალო დო გამანგარაფალო, სახენწფო რესურსეფიშ მეშქაშობათ. კლეპტოკრატიაშ დჷმახასიათაფალი რე კორუფცია დო ლობიზმი.

კონსტიტუციური მონარქია

კონსტიტუციური მონარქია — მონარქია, სოდეთ მონარქიშ ნძალანება გოხურგელიე კონსტიტუციათ. მონარქიშ ხეშუულობაშ სამართლებური გოხურგუა შილებე მიკორსხილი რდას უმაღალაშ კანონეფს, თიჯგურეფს, მუჭომეფითიე კონსტიტუცია ვარდა სტატუტეფს, ვარდა შილებე პრეცენდენტულ გინოჭყვიდირუეფს, ნამუთ უმაღალაში სასამართალო ინსტანციეფს გიშმუღუ. კონსტიტუციური მონარქიაშ თარი შანი თინა რე, ნამდა მონარქიშ სტატუსი ხვალე ფორმალურ-იურიდიულო ვარინ, ფაქტობურო ხოლო რე გოხურგელი.

ნაციონალ-სოციალიზმი

ნაციონალ-სოციალიზმი ანუ ნაციზმი (გერმ. Nationalsozialismus) შანენს გერმანიაშ ნაციონალ-სოციალისტური მოხანდეეფიშ პარტიაშ პოლიტიკას. თაშნეშე გერმანიაშ ხეშუულებაშ პოლიტიკას 1933–1945 წანეფს, მუჟამსჷთ ხეშუულებას თე პარტია რდჷნ, ადოლფ ჰიტლერიშ დუდალათ.

ნაციონალ-სოციალისტური პოლიტიკა ფართო აღიარაფათ (დო მუშითგმოცხადაფათ) რდჷ გჷმოხანტილო რასისტული დო ანტისემიტური.

ნიდერლანდეფი

ნიდერლანდეფიში ომაფე (ჰოლანდიურო: Koninkrijk der Nederlanden) — სახენწჷფო დო კონსტიტუციური მონარქია ნამუსჷთ ტერიტორიეფი უღჷ ევროპაშ ბჟადალს დო კარიბიშ ზუღას. ოხერწუფეშ ოთხი კუნთხუ - არუბას, კურასაოს, ნიდერლანდეფს დო სინტ მაარტენს - წურაფულენა მუჭოთ "ქიანეფს" დო მიშმულა ოხერწუფეშა, მუჭოთ პარტნიორეფი.

ოლიგარქია

ოლიგარქია (ბერძენ. ὀλιγαρχία; ὀλίγον „ოლიგონ“ — ჭიჭე დო ἀρχή „არქე“ — ნძალაუფლება) — მართუალაშ ფორმა, ნამუშ ბორჯის ნძალაუფლება უკებჷ ადამიერეფიშ ინწრო, ელიტურ წირეს (ოლიგარქეფს), ნამუეფით ნძალაუფლებას გჷმირინუანა მუნეფიშ ინტერესეფიშ ომანგეთ.

ტერმინი მაართათ გჷმირინეს ჯვეშ ბერძენ ფილოსოფოსეფქ პლატონქ დო არისტოტელექ.

რესპუბლიკა

რესპუბლიკა (ლათ. Res Publika — „კათაშ საქვარი“) — სახენწჷფო მართუალაშ ართ-ართი ფორმა.

ალმახანური მოსოფელიშ სახენწჷფოეფიშ უმენტაშობა რესპუბლიკური მართუალაშ გემაჸვენჯი რეა. რესპუბლიკური

მართუალაშ ბორჯის სახენწჷფოშ მადუდეს გჷშმაგორჷნა გორკვეული ხანით. რესპუბლიკური მართუალაშ კლასიკური

ქიანეფიე: ააშ, საფრანგეთი, ფინეთი, იტალია, ბრაზილია და თ. უ.

რესპუბლიკური მართუალაშ ბორჯის გჷშმართჷნა საპრეზიდენტო ხეშუულებაშ მუსხირენ ფორმას.

საპარლამენტო რესპუბლიკა

საპარლამენტო რესპუბლიკა — პოლიტიკური ნწყილობა, სოდეთ სახენწჷფოშ მადუდეს ვაუღჷ თიჯგურა ფართო ნებეფი, მუჭოთ საპრეზიდენტო რესპუბლიკასჷნ, თიშენ ნამ-და თე ნებეფიშ უდიდაში ნორთი უღჷ თარობაშ მადუდეს (ნამუსჷთ რჩქვანელო, პრემიერ-მინისტრი უჯოხონა). პრემიერ-მინისტრი რჩქვანელობურ უდიდაშ საპარლამენტო პარტიაშ თუ პარტიეფიშ კოალიციაშ მადუდე რე დო ემაჸონაფალი ხეშუულებაშ არძაშე მაღალი რანგიშ მინისტრი. თეჯგურა რესპუბლიკეფს პრეზიდენტი უმენტაშ შვანეფს ხვალე სიმბოლური წჷმარინაფონიშ ფუნქციეფიშ მაღვენჯი რე (გერმანია, იტალია, ისრაელი). კანკალე შვანს პრეზიდენტის შილებე კანონით მეჩამილი აფუდასჷნ თარობაშ ირდღარი ხანდაშ ომართუეთ ოხვილური, ემაჸონაფალი ნებეფი, მარა უჭარუ აპიჯაფათ, თინა თე ნებეფს ვეგჷმირინუანს.

საპრეზიდენტო რესპუბლიკა

საპრეზიდენტო რესპუბლიკა, ნამუსჷთ სახენწჷფოშ მადუდე კინე თი ბორჯის თარობაშ მადუდე ხოლო რე (სამანგათ ააშ). თაქ ემაჸონაფალი ხეშუულება კანონდუმადვალარი ხეშუულებაშე ზოხორინლო რე.

გვერდოსაპრეზიდენტო რე სისტემა, ნამუსჷთ ქიანაშ პრეზიდენტით დო პრემიერ-მინისტრით აქტიურ კათაფას ღებულენს თარობაშ ირდღარ ხანდას. თე სისტემა იშხვეებუ საპრეზიდენტო სისტემაშე თით, ნამ-და თაქ არსებენს ემაჸონაფალი პრემიერ-მინისტრი, ნამუთ გორკვეულნორთო გამამინჯე რე კანონმადვალუ ხეშუულებაშ წიმოხ. პრეზიდენტიშ დო პრემიერ-მინისტრიშ შქას ნძალანებაშ გორთუალაშ სისტემა მანგარო ძანძენს ქიანეფს შქას. შხირას თინა ვარე გოჭარილი კონსტიტუციას დო იქიმინუაფუ პოლიტიკური შეთანხმებაშ სახეთ, მუჭოთ თენა მუთმოფხვადჷნა მაგალითო საფრანგეთიშ შვანს, სოდეთ პრეზიდენტი გამას აგენს გალენი პოლიტიკაშე, პრემიერ-მინისტრი – დინოხოლენშე.

ტექნოკრატია

ტექნოკრატია (ბერძენ. τέχνη „ტექნე“ — ხელობა დო κράτος „კრატოს“ — მართუალა, მაღვენჯობა) — ჯარალუა, ნამუსჷთ ადამიერეფი მამართვალ პოსტეფს იკენა თინეფიშ კვალიფიკაციაშ მეჯინათ (დო ვართ სამანგათ გიშაგორუეფიშ შარათ).

ტირანია

ტირანია (ბერძენ. τύραννος, τυραννίς) — თეხანური შანულობათ რე დიქტატორული პოლიტიკური რეჟიმი, ნამუთ გიშეგორუაფუ მუშ სიკონწარეთ.

შხვა ნინეფს

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.