კულტურა

კულტურა — ართ-ართი არძაშე ფართოთ გოფაჩილი ზიტყვა რე მუჭოთ ომენცარე ლიტერატურას, თეშ ორინე რაგადუას. თის მიარე შანულამობა უღუ, მუთ კინე კულტურაშ ფენომენიშ სირთულეთ დო მიარეფერუამობათ რე გოპიჯაფილი.

Garejawriting
ჯვეშ-ქორთული ასომთავრული მუკნაჭარა დავითგარეჯაშ ოხიდას.

ლიტერატურა

  • Terrence Deacon (1997). The Symbolic Species: The Co-evolution of Language and the Brain. New York and London: W. W. Norton.
  • Ralph L. Holloway Jr. (1969). „Culture: A Human domain“. Current Anthropology 10(4).
  • Dell Hymes (1969). Reinventing Anthropology.
  • Michael Tomasello (1999). „The Human Adaptation for Culture“. Annual Review of Anthropology 28.
  • Whorf, Benjamin Lee (1941). „The relation of habitual thought and behavior to language“. Language, Culture, and Personality: Essays in Honor of Edward Sapir.
  • Walter Taylor (1948). A Study of Archeology. Memoir 69, American Anthropological Association. Carbondale Il: Southern Illinois University Press.

რესურსეფი ინტერნეტის

wikistub ათე სტატია მერკე რე.
თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათ.
2007

2007 (ჟირ ვითოშ შკვითი) წანა — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა. თე წანა რე XXI ოშწანურაშ 1-ა დეკადაშ მა-7 წანა.

San Diego Comic-Con International

San Diego Comic-Con International, თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ Comic-Con — საირქიანო ირწანური ფესტივალი, ნამუთ 1970 წანაშე იმანჯებუ ნოღა სან-დიეგოს (ააშ). ფესტივალი დარსხუეს შელ დორფიქ, რიჩარდ ალფიქ, კენ კრიუგერქ მაიკ ტოურიქ. დუდმაართაშე გურგოჩამილი რდჷ მუჭოთ კომიქსეფიშ, ომენცარე ფანტასტიკეფიშ / ფენტეზი კინოს / ტელევიზია დო თიწკჷმა მერსხილი პოპულარული ხელუანობაშ გჷმოფინუა. ასე პოპ-კულტურაშ შხვა ელემენტეფს ხოლო იკათუანს, თიჯგურეფი მუჭომეფით რე ტელესერიალეფი, საშჷნელებეფიშ ლიტერატუტა, მულტიპლიკაცია, ანიმე, მანგა, ოლაფინიეფი, კოლექციური კარტიშ ლაჸაფეფი, ვიდეოლაჸაფეფი, ფენტეზი დო ვებ-კომიქსი. თეჯგურა პროფილიშ უშხუაში ფესტივალი რე, ნამუთ იმანჯებუ ააშ-ს, დო მასუმა რე მოსოფელს, კომიკეტიშ (იაპონიას) დო ანგულემიშ საირქიანო კომიქსეფიშ ფესტივალიშ (საფრანგეთის) უკული.

ფესტივალი იმანჯებუ ზარხულს, ოთხი დღაშ გოძვენას, ცაშხაშე ჟაშხაშა.

ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი

ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი (ჰინ. अंडमान और निकोबार द्वीप; ინგლ. Andaman and Nicobar Islands, an) — კოკეფიშ ჟირი ბუნა ბენგალიშ ჸუჯის, ქიმინჷნს ინდოეთიშ მორსხუე ტერიტორიას. შტატიქ დირსხუ 1953 წანას მადრასიშ შტატიშ ტელუგუ-ნინამი ოლქეფიშ ბაზას. 1956 წანას მირდჷ ჰაიდარაბადიშ ჸოფირი შტატიშ ტერიტორიაშ ხარჯშა.

ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა რე პორტ-ბლერი. მახორობა 356 ვითოში ადამიერი (2001).

არაბული კულტურა

არაბული კულტურა — შქა ოშწანურეფიშ კულტურა, ნამუქჷთ გჷმიქიმინჷ არაბეფიშ ოხალიფეს, VII-X ოშწანურეფს არაბი დო თინეფიშით დოჸუნაფილი კათეფიშ კულტურული ურთიართჟიგოლინაშ პროცესის. ომენცარე ლიტერატურას „არაბული კულტურა” გიმირინუაფუ, მუჭოთ დორხველური არაბი, თეშ ოხალიფეშ აკოდგინალუაშა მიშმალი შხვა კათეფიშ შქა ოშწანურეფიშ არაბულენინამი კულტურეფიშ აეიოშინალო.

ბაჰრეინი

ბაჰრეინი (ედომუშამი ჯოხოდვალა — ბაჰრეინიშ ომაფე) — სახენწჷფო ობჟათე-ბჟადალ აზიას, მილარე სპარსეთიშ ჸუჯის, კინე მუშ ჯოხოდვალაშ არქიპელაგის. არძაშე უჭიჭაში არაბული სახენწჷფო. ბაჰრეინი იდვალუაფუ სუმ დიდ დო ბრელ ჭიე-ჭიე კოკის, ნამუთ საუდიშ არაბეთიშ წყარპიჯიშ ღოზის 16 კილომეტრითიე მოჩილათირი დო თე ქიანას მითმიარსხუ ოავტომობილე ხინჯით.

ბუდისტური კალენდარი

ბუდისტური კალენდარი მეკე გინორთეფით გჷმირინუაფუ ტაილანდის, ლაოსის, კამბოჯას, მიანმარს დო შრი-ლანკას. კალენდარი გჷმირინუაფუდჷ ტიბეტის ჩინეთიშ ანექსიაშახ. ტაილანდის გჷმირინუაფუ გრიგორიანულ კალენდარწკჷმა ართო. კალენდარი გინოღალირი რე ინდუისტეფშე დო გერსხილი რე თუთაშ ფაზეფს. თეშ გეშა ბუდისტურ კალენდარს თაშნეშე თუთაშ, จันทรคติ, ტიანტჰარახატი, კალენდარი ხოლო ჯოხო.

დომენური ჯოხო

დომენური ჯოხო (Domain name) მიოწურუანს კონკრეტულ სერვერშა ვარდა საიტშა, ნამუსჷთ იდვალუსფუ ოგორალი დოკუმენტი. თინა აკმოდირთუ ჟირ ნორთიშე, ნამუშ მაართა ნორთი რე სერვერიშ ჯოხო, ბოლო ნორთი - რჩქაველობურო რე დომენიშ ჯოხო. კანკალე URL-ს დომენიშ ჯოხოთ მიაჭარუ სერვერიშ პორტი, მარა თეს აბანი უღუ ვასტანდარტული პორტიშ შვანს. არსებენს 6 სუმი სიმბოლოშე აკოქიმინელი თარი დომენიშ ჯოხო, ნამუთ ეთმეჭარუნს აკოართაფილი შტატეფიშ დომენური ჯოხოეფიშ სისტემას:

edu (education) — გონათუაშ სისტემაშ;

mil (military)— ოურდუმე სისტემაშ;

org (organization)— ვაკომერციული ორგანიზაციეფიშ;

gov (government) — ოთარობე;

com (commercial)— კომერციული ორგანიზაციეფიშ

net (network)— რშვილური რესურსეფიშ.თინეფს გიაძინჷ ხოლო ამშვი, ხუთი, ოთხი ვარდა სუმი სიმბოლოშე აკოქიმინელი დომენიშ ჯოხო:

arts — კულტურა დო ბორჯიშღალა;

firm — ბიზნესი;

store — ვაჭრობა;

web — ვებ-საქვარუა;

rec — მოსვანჯა;

info — საინფორმაციო ონინალეეფი.თეშ მოხ, არსებენს ოშშახ ჟირ სიმბოლოშე აკოქიმინელი დომენიშ ჯოხო, ნამუთ წჷმარინუანს შხვადოშხვა ქიანას, რეგიონს ვარდა კონტინენტის, სამანგ.:

uk — გოართოიანაფილი ომაფე;

ca — კანადა;

ru — რუსეთი;

ua — უკრაინა;

ge — საქორთუო, დო თ.უ.

ეთიოპიური კალენდარი

ეთიოპიური კალენდარი (ამჰ. የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር — ye'Ītyōṗṗyā zemen āḳoṭaṭer) — კალენდარი, ნამუთ გჷმირინუაფუ ეთიოპიას, თაშნეშე ეთიოპიაშ დო ერიტრეაშ ორთოდოქსულ ოხვამეეფს, ერიტრეაშ კათოლიკური ოხვამეს დო ერიტრეაშ ევანგელისტურ ოხვამეს. თე კალენდარი გერსხუ უმოს ჯვეში, ალექსანდრიულს, ნამუთ მუშჸურე მოურს ჯვეში ეგვიპტურ კალენდარშე, მარა მოგვენობა უღუ იულიანურ კალენდარწკჷმა: თე კალენდარს ხოლო გჷმირინუაფუ ართი გეძინაფონი დღა ირ ოთხ წანაშე ართშა.

დღა დო სერიშ ბორჯიშ ერკოროცხუა შქასერს ვეჭყაფუ, თიშ ეკოროცხუა ბჟაშ ეშულაშე იჭყაფუ.

ვიკრამ-სამვატი

სამვატური კალენდარი (ვიკრამ-სამვატი) — ინდოეთის გოფაჩილი კალენდარი, ნამუსჷთ ბჟაშ წანაშ ხანგჷნძობა მერსხილი რე თუთაშ თუთეფიშ ხანგჷნძობაწკჷმა. თეშა რე გერსხილი ალმახანური ნეპალური კალენდარი.

ზუგდიდი

ზუგდიდი — ნოღა საქორთუოს. სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ რეგიონიშ დო ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. დორსხუაფილი რე ოდიშიშ რზენს, ჩხოუშიაწყარიშ მელე-მოლე პიჯის. ზუღაშ დონეშე 110 მ.-შახ. ქართიშე 321 კმ. უჩა ზუღაშე 30 კმ. 2002 წანაშ ეკოროცხუათ 69 000 მახორუ (99 % ქორთუ; ქიანას მა-5). ფართობი - 16,85 კვ. კმ.; ნოღას რე რკინაშარაშ გიოდგინუ, ნამუთ 6 კმ. ნოკვათუთ ინგირიშ ვაგზალწკჷმა მიარსხუაფუ მოლენკავკაციაშ რკინაშარაშ მაგისტრალს. უხოლაში ონიშოლი ფუთი (60 კმ.).

თუთაშხა

თუთაშხა – თუთაშ დღა. თუთაშ ოხვამური დღა რე. დღა ჟაშხა დო თახაშხაშ შქას. მარგალური შქვითდღერიშ მაჟირა დღა. ჯვეში რომარეფი დო ბიჟღეთგერმანალი ტომეფი თე დღას იშინუანდეს თუთას (გერმანულო Montag: Mond-Tag რე "თუთაშ დღა"). თუთაშხა მინ მაართა დღათ მიირჩქინუაფუ (სამანგათ, ამდღარხანურ ევროპას), მინ მაჟირა დღათ (ააშ დო შხვა ქიანეფი). თე თოლწონუა ჯვეში იუდეიშე მოურს. თე ბაძაძით ქორთულს, არაბულს, ურიულს, ბერძნულს დო პორტუგალიურს თიში შანულობა რე „მაჟირა დღა“. თეხანური კულტურა თუთაშხას მირჩქინანს, მუჭოთ მარაშ დაჭყაფუს, თიშენ ნამდა უქვი დღაშ უკული კათა ირთუუ ონინალუეფშა დო ოგურაფუეფშა.

იაპონური კალენდარი

1873 წანაშ 1 ღურთუთაშე იაპონარეფი გჷმირინუანა გრიგორიანულ კალენდარს, თუთეფიშ აბანურ ჯოხოეფით დო ფიქსირებული დღახუეფით. 1873 წანაშახ ლუნისოლარული კალენდარი გჷმირინუაფუდჷ, ნამუთ ჩინურ კალენდარს გერსხუდჷ.

იერუსალიმი

იერუსალიმი (ური. ירושלים - იერუშალაიმ, არაბ.: القُدس - ალ-კუდსი (ქორთ. - წმინდა); ვარდა أُورْشَلِيم - ურშალიმ - ხვალო ფორმალური, ებრაული სახენწჷფოშო ლოიალობაშ გჷმმახანტალი ჯოხო) — ისრაელიშ სახენწჷფოშ ნანანოღა, წიმინდე ნოღა სუმი მონოთეისტური რელიგიაშ - იუდაიზმიშ, ქირსიანობაშ დო ისლამიშ — გემაჸვენჯეფშო. ნოღაშ მახორობა: 695 000 (დოხოლ. 2/3 ურია, 1/3 არაბი). ნოღა იდვალუაფუ იეჰუდაშ (იუდეაშ) გვალეფიშ შქას, ზუღაშ დონეშ 800 მეტრაშ სიმაღალეს. ირთუ ჯვეშ დო ახალ (ჯვეშწკჷმა ელაზჷმაფათ დიდი) ნოღათ.

ინდოჩინეთი

ინდოჩინეთიშ ჩქონი ვარდა მერკეთ ინდოჩინეთი (ფრანგ. Indochine) — რეგიონი ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიას. იდვალუაფუ ინდოეთიშ ბჟაეიოლშე დო ჩინეთიშ ობჟათეშე. ტერმინი მაართაშთ გჷმირინუ დანიური წჷმოულობაშ ფრანგი გეოგრაფიქ მალთე კონრად ბრუუნქ, 1810 წანას პარიზის გჷმობჟინაფილ წინგის „Précis de la Géographie Universelle“.

ინდოჩინეთიშ ჯოხოთ მიშინუანა გეჸვენჯ ქიანეფს: ლაოსი, ვიეტნამი, კამბოჯა, ბანგლადეში, ტაილანდი, მალაიზია დო მიანმარი (კინე ბირმა).

ისტორიულო, ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფი ირო გჷნიცადენდეს ინდოეთიშ დო ჩინეთიშ გოლინას. სამანგათ, კამბოჯა, ლაოსი, მიანმარი დო ტაილანდი ინდური კულტურაშ გოლინაშ სფერო რე დო მორძილი ზჷმათ ჩინური. მუთ ოხუ ვიეტნამს, თქ ჩინური კულტურაშ გოლინა ოგინაფუაფუ დო ინდურიშ კულტურა - მერკეთ.

რეგიონიშ ქიანეფს, კოლონიალური ულირშე გიშნაველი, თაშნეშე რთუნა ბჟადალური კულტურაშ გოლინაშ სფეროეფო, სამანგათ, ფრანგულ ინდოჩინეთო მიშინუანა: კამბოჯას, ლაოსის დო ვიეტნამს.

პერუ

პერუშ რესპუბლიკა — სახენწჷფო ობჟათე ამერიკაშ ბჟადალ ნორთის, რჩქალი ოკიანეშ ოძგაშეს. ორუმეშშე თის ომძღჷ ეკვადორი დო კოლუმბია, ელახშე — ბრაზილია, ობჟათე-ელახშე — ბოლივია, ობჟათეშე — ჩილე. ქიანაშ ფართობი აკმადგინანს 1 285 220 კმ²-ს.

პერუშ ტერიტორიას შხვადოშხვა ამერიკული ცივილიზაცია ფალჷნდჷ, თინეფ შქას რე ნორტე-ჩიკოშ კულტურა, — ართ-ართი უჯვეშაში კულტურა რე მოსოფელს. პერუშ ტერიტორიას კოლუმბიშახიან ამერიკას უშანულამაშ როლს ლაჸაფენდჷ ინკეფიშ იმპერია, ინკეფქ უდიდაში კულუტურლი დო პოლიტიკური თირაფეფი მახვამილეს ვართ ხვალე პერუს, თაშნეშე ედომუშამ ობჟათე ამერიკას. XVI ოშწანურას ესპანეთიშ იმპერიაქ მახერხჷ ინკეფიშ იმპერიაშ ეჭოფუა, პერუს გიჭყჷ პერუშ ვიცე-სამაფო, ნამუთ ესპანეთიშ რიგითი კოლონია რდჷ. 1821 წანას პერუქ ზოხორინალაშო ლჷმას მიოჭირინდუ ზოხორინალას.

თეხანური პერუშ ტერიტორია ირთუ 25 რეგიონო. პერუშ გეოგრაფია დიდო მიარეფერუანი რე, ქიანაშ ტერიტორიაშ ბჟადალი ნორთი უკინებუ ანდეფიშ გვალეფიშ სისტემას, დო ქიანაშ ორუმეში ნორთი მიკინანს წყარმალუ ამაზონიშ ლეხერს. ქიანა ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსიშ მეჯინათ გვარიან მაღალ დონეს რე.

პერუშ მახორობა 2007 წანაშ მუნაჩამუეფით 29 მილიონ ადამიერს აკადგინანს, ნამუშ შანულამ ნორთის ინდიარეფი, ევროპალეფი, აფრიკალეფი დო აზიარეფი აკმადგინანა. მახორობაშ დიდი ნორთი იჩიებუ ესპანურ ნინაშა, პერუშ გვალამ ნორთის ჯინჯიერო რაგადანა კეჩუაშა დო შხვა აბანობურ ნინეფშა. პერუ გჷშეგორუ მუში უნიკალური დო გოშხვაფერაფილი კულტურათ, ტრადიციეფით, ბირეფით დო ლიტერატურათ.

პისკო (ოშუმალი)

პისკო (ესპ. Pisco) — მანგარი ალკოჰოლური ოშუმალი, ჸურზენიშ ონტკაშ გვარობა. ოშუმალი იწარმებუ პერუს დო ჩილეს, მუსკატიშ ჸურზენიშ ჯიშშე. კოქტეილი პისკო საუერიშ თარი ინგრედიენტი.

სომეხური ოხვამური კალენდარი

სომეხური ოხვამური კალენდარი (სომეხ. Հայկական քրիստոնեական տոմար) — კალენდარი, ნამუთ თარიღეფიშ ეიოშანალო გჷმირინუანს სომეხური რიცხუეფს. კალენდარი მეღებული რე 584 წანაშ 11 კვირკვეს დო წანეფიშ ეჭარუაშ იჭყანს ჩქ.ეე-შ 552 წანაშე.

უზბეკეთი

უზბეკეთი (უზბ. - O'zbekiston, უოზბეკისტონ ვარდა უზბ. - O'zbekiston Respublikasi, უოზბეკისტონ რესპუბლიკასი) — სახენწჷფო, იდვალუაფუ ოშქაშე აზიაშ ცენტრალურ ნორთის. სახენწჷფოშ ჯოხოდვალეფი „უზბეკეთიშ რესპუბლიკა“ დო „უზბეკეთი“ ართშანულობაშიე. მახურგე სახენწჷფოეფი: ბჟაეიოლშე — ყირგიზეთი; ოორუე-ბჟაეიოლშე, ოორუეშე დო ოორუე-ბჟადალშე — ყაზახეთი; ობჟათე-ბჟადალშე დო ობჟათეშე — თურქმენეთი; ობჟათეშე — ავღანეთი დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ტაჯიკეთი.

უზბეკეთი ნეიტრალური სახენწჷფო რე.

ყირგიზეთი

ყირგიზეთი (ოფიციალურო ყირგიზეთიშ რესპუბლიკა, (ყირგ. - Кыргызстан, (qyrgyz'stan))) — ევრაზიაშ ცენტრის მადვალუ სახენწჷფო, ედომუშამო ორხველჷ აზიას. იდვალუაფუ ტიან-შანიშ ბჟადალი დო ცენტრალური ნორთეფიშ დო პამირიშ ოორუე ნორთეფს შქას. სახენწჷფოშ პრეზიდენტი — ალმაზბეკ ატამბაევი.

ჩინური კალენდარი

ჩინური კალენდარი — ლუნისოლარული კალენდარი რე (ლუნი – თუთა, სოლარ – ბჟა), ნამუქჷთ მეღებულქ იჸუ ბჟაშ დო თუთაშ კალენდარეფიშ ელემენტეფიშ აკოსვარუათ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თეხანური ჩინარეფი გჷმირინუანა გრიგორიანულ კალენდარს ირდღალურ ხვარებას, ჩინური კალენდარი ასე ხოლო გჷმირინუაფუ თიჯგურა ოქინაფუ ტრადიციული დღახუეფიშ გჷმაკორაცხალო, მუჭომეფით რე, ჩინური ახალი წანა (აფუნიშ ფესტივალი) დო შქა-დამორჩილიშ ფესტივალი, თეშ მუჭოთ ასტროლოგის – საგურგინოთ დგჷმილიშ ნერჩიშ გაჭყაფალო ომანგე დღაშ გიშაგორალო. თე კალენდარს ბონი გჷმორინაფა ირდღალურ საქვარუას უღუ თუთაშ მიმალი ფაზაშ გჷმაკოროცხალო, ნამუთ შანულამი რე ოფუტეშ მეურნობაშო.

ჩინური კალენდარიშ მეჯინათ წანეფი ირთუ მუჭოთ: ვირიშ - 鼠 shŭ, შუ; ხოჯიშ - 牛 niú, ნიუ; ჸილოშ - 虎 hŭ, ხუ; ყურდგელიშ - 兔 tù, თუ; დრაკონიშ - 龙 (龍) lóng, ლუნგ; გვერიშ - 蛇 shé, შე; ცხენიშ - 马 (馬) mă, მა; თხაშ - 羊 yáng, იანგ; ქიაშ - 猴 hóu, ხოუ; მუმულიშ - 鸡 (鷄) jī, ძი; ჯოღორიშ - 狗 gŏu, კოუ; ღეჯიშ - 猪 (豬) zhū, ჭუ წანეფო.

შხვა ნინეფს

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.