ბჟადალი ევროპა

ბჟადალ ევროპაევროპაშ ართ-ართი გეოგრაფიული რეგიონი. თიშ აკოდგინალუა ხშირას ითირჷდჷ, მარა ირო იგურხონარებუდჷ საფრანგეთი, ბენილუქსიშ ქიანეფი - ბელგია, ნიდერლანდეფი, ლუქსემბურგი, დიდ ბრიტანეთი დო ირლანდია. თე ბუნას, მუჭოთ წესინ, ხშირას ურხველუანდეს გერმანიასჷთ, მორო გეოგრაფიულო თინა უმოსო ცენტრალური ევროპაშ ნორთი რე.

შხვადოშხვა ისტორიული დო პოლიტიკური გარმებეფიშ გეშა ბჟადალ ევროპაშა მიშმაჸუდეს თაშნეშე გეჸვენჯი ქიანეფით:

Location-Europe-UNsubregions, Kosovo as part of Serbia
ევროპაშ რეგიონეფი

██ ოორუე ევროპა

██ ბჟადალ ევროპა

██ ბჟაეიოლ ევროპა

██ ობჟათე ევროპა

ევროპაშ შხვა რეგიონეფი

რესურსეფი ინტერნეტის

2005

2005 (ჟირ ვითოშ ხუთი) წანა — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა. თე წანა რე XXI ოშწანურაშ 1-ა დეკადაშ მა-5 წანა.

2006

2006 (ჟირ ვითოშ ამშვი) წანა — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა. თე წანა რე XXI ოშწანურაშ 1-ა დეკადაშ მა-6 წანა.

ბჟაეიოლი ევროპა

ბჟაეიოლ ევროპა — ევროპაშ ართ-ართი გეოგრაფიული რეგიონი. ბჟადალ ევროპაშ მანგურო, ტერმინი ბჟაეიოლ ევროპა შხვადოშხვა კონტექსტის შხვადოშხვა აზჷრით გჷმირინუაფუ. რჩქვანელობურო, თე ტერმინს იგურხონარებუ ზსწ-შ ევროპული ქიანეფი: რუსეთი, ბელარუსი, უკრაინა, მოლდოვა, ყაზახეთი. არძოშე შხირას თინეფიშ რიცხუს ურხველუანა ობჟათე კავკაციაშ ქიანეფც - საქორთუოს, სომხეთის დო აზერბაიჯანს, მორო თინეფი გეოგრაფიულო აზიას იდვალუაფუნა.

რგილი ლჷმაშ ფარანს, ბჟაეიოლ ევროპაშა მიშმეშეს ვარშავაშ პაქტიშ ქიანეფი (პოლონეთი, გდრ, ჩეხოსლოვაკია, უნგრეთი, რუმინეთი, ბულგარეთი), შხირ შვანს ალბანეთი დო იუგოსლავია, თაშნეშე ბალტიაშ სხუნუეფიშ რესპუბლიკეფი (ესტონეთი, ლატვია, ლიეტუვა. თეჟამო, შხვადოშხვა პოლიტიკურ დო ეკონომიკურ კონტექსტის თე რეგიონს შილებე მეურხველუან თ.გ. ”ვიშეგრადიშ ბუნაშ” (პოლონეთი, ჩეხეთი, სლოვაკეთი, უნგრეთი) დო ბალკანეთიშ ჩქონიშ სახენწჷფოეფი (საბერძნეთიშ მოხ).

ევროპა

ევროპა — მოსოფელიშ ნორთი, აზიაწკჷმა ართო აკმოქიმინუნს ევრაზიაშ კონტინენტის. თინეფს შქას ხურგაშ ღოზიშეხ არსებენს მუსხირენ ვარიანტი.

ევროპაშ ფართობი 10 180 000 კმ2-იე, მახორობა - 742 452 000. ევროპა ფართობიშ მეჯინათ მაჟია უჭიჭაში კონტინენტიე (ევროპას ხვალე ავსტრალია უწორუანს), მარა მახორობაშ მუდანობათ ევროპა გინმამეტენს მუჭოთ ავსტრალიასჷნ, თეშ ობჟათე ამერიკასჷთ, მახორობაშ მეჭედალათ ხვალე აზიას კჷნასქიდუ. ევროპას იდვალუაფუ 50 ქიანა. თაჸურეშე 28 ქიანა რე ევრორსხუშ მაკათური. ევროპას იდვალუაფუ 6 ჯუჯა-სახენწჷფო:

ანდორა

მონაკო

ლუქსემბურგი

ლიხტენშტაინი

სან-მარინო

ვატიკანი

ევროპაშ ქიანეფიშ ერკებული

ევროპა — მოსოფელიშ ამშვი ნორთიშე ართ-ართი, აზიაწკჷმა ფართობით დო მახორობათ აკმოქიმინჷნს უდიდაშ მატერიკის - ევრაზიას. ევროპაშ ფართობი — 10 მლნ კმ², ევროპაშ მახორობა — 730 მლნ ადამიერი.

ევროპას ბჟადალშე უხურგანს ატლანტიშ ოკიანე, ოორუშე - ოორუე ჸინუამი ოკიანე, ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე - უჩა ზუღა, მარმარილოშ ზუღა დო სქირონაშქა ზუღა, ბოსფორიშ დო დარდანელიშ ჸურეეფით - ობჟათეშე. ევროპაშ ხურგეფიშ ბჟაეიოლ დო ობჟათე-ბჟაეიოლო მითმირჩქინანა ურალიშ ქჷნდჷრეფიშ ლაკადეფს, წყარმალუეფი ემბა დო კასპიაშ ზუღა, ოორუე ხურგეფიე - წიმიკავკაცია, წყარმალუეფი - კუმა, მანიჩი, დონი.

ევროპაშ ქიანეფი ოთხ რეგიონო ირთუნა: ბჟადალი, ბჟაეიოლი, ოორუე დო ობჟათე. კანკალე გეოგრაფეფი გჷშმართჷნა მახუთა რეგიონს — ცენტრალური. რგილი ლჷმაშ ბორჯის, ევროპაშ ბჟადალ რეგიონს ორხველუდჷ კაპიტალური ქიანეფი, ევროპაშ ბჟაეიოლს — სოციალისტური ქიანეფი.

ედომუშამო აკოკორობილო, ევროპას იდვალუაფუ 65 ქიანა: თინეფშე 50 ზოხორინელი სახენწჷფო რე, 9 მუკობუნელი ტერიტორია დო 6 ვაღიარაფილი რესპუბლიკა. 14 ქიანა კოკი სახენწჷფო რე, 19 — კონტინენტიშ დინოხოლენიე, 32 ქიანას ფართო გიშალი უღუ ზუღეფშა დო ოკიანეეფშა.

სუმ სახენწჷფოს — რუსეთის, თურქეთის დო ყაზახეთის, ავტორიტეტული წყუეფიშ მეჯინათ, ტერიტორიეფი უღჷნა ქოთ ევროპასჷთ, დო ქოთ აზიასჷთ; თეჯგურა რე ხოლო ჟირი სახენწჷფო, (აზერბაიჯანი დო საქორთუო), თე სახენწჷფოეფი, ედომუშამო ორხველჷნა ევროპას, მარა კანკალე ამერიკული წყუეფი (დიდ კავკაციას ევროპაშ დო აზიაშ ხურგაშ გოჸუნაფას) რაგადანა, ნამდა თე აზიური სახენწჷფოეფს ჭიჭე ევროპული ნორთი უღჷნა (დიდი კავკაციაშ ქჷნდჷრიშ ოორუეს დვალირი წყარგჷმართალი), ხოლო არსებენს წყუეფი, ნამუთ ობჟათე კავკაციაშ ქიანეფს დო კვიპროსის ევროპას მეჭედათ მიკორსხილ ქიანეფო კოროცხუნა.

კანკალე ევროპულ ქიანას ტერიტორიეფი აფრიკას უღუ — თენეფიე ესპანეთი (აფრიკას ორხველჷ კანარიშ კოკეფი დო თ. გ. „ესპანეთიშ სუვერენული ტერიტორიეფი“ მაროკოშ წყარპიჯის), პორტუგალია (აფრიკას ორხველჷ პორტუგალიაშ მადეირა), ხოლო საფრანეთი (ნამუსჷთ, მუშ აკოდგინალუას ზუღაშ მელეიანი დეპარტამენტეფი მაიოტა დო რეიუნიონი უღუ, აფრიკას ორხველჷნა).

ჟირ ევროპულ სახენწჷფოს მუშ ტერიტორიეფი ამერიკას უღუ — თენეფიე დანია (ამერიკას ორხველჷ, დანიაშ ავტონომიური რეგიონი გრენლანდია) დო საფრანგეთი (ამერიკას ორხველჷ, საფრანგეთიშ ზუღაშმელეიანი დეპარტამენტეფი დო წორომაჸალობეფი საფრანგეთიშ გვინეა, გვადელუპა, სენ-მარტენი, სენ-ბარტელემი, მარტინიკა დო სენ-პიერი დო მიკელონი).

ევროპაშ ქიანეფს ორხველჷ სქირონაშქა ზუღაშ არძა კოკი სახენწჷფოეფი დო ტერიტორიეფი, კვიპროსიშ დო ოორუე კვიპროსიშ თურქული რესპუბლიკაშ მოხ.

28 სახენწჷფო ევროპაშ რსხუშ მაკათურიე, 25 ქიანა - ნატოშ მაკათურიე, ევროპაშ სხუნუშა 47 სახენწჷფო ოკათჷ.

ევროპაშ ტერიტორიას იდვალუაფუ მოსოფელიშ მუჭოთ არძაშე უდიდაში ქიანა - რუსეთი, დო მუჭოთ არძაშე ჭიჭე ქიანა - ვატიკანი.

ოორუე ევროპა

ოორუე ევროპა — ევროპაშ ართ-ართი გეოგრაფიული რეგიონი. ტრადიციულო ოორუე ევროპა იკათუანც სკანდინავიაშ ქიანეფს (ფირჩა გაგებათ): ნორვეგია, შვეცია, ფინეთი, დანია, ისლანდია. სსრ რსხუშ აკოცჷმაშ უკული თინეფიშ რიცხუს ქჷმიაძინჷ ბალტიაშ 3 ქიანაქ: ესტონეთი, ლატვია, ლიეტუვა. თენა რე თე ტერმინიშ პოლიტიკური შანულობა.

წიმინდე გეოგრაფიული თოლწონუათ, ოორუე ევროპა ალაზიმაფათ დიდი არე რე, ნამუთ იკათუანც ტერიტორიას ალპეფიშ ოორუეთ. თე სარზებაშ გოთოლწონაფათ, ოორუე ევროპაშა, ჟიმოშინელი ქიანეფიშ მოხ, მიშმურც:

ბრიტანეთიშ კოკეფი - დიდი ბრიტანეთი, ირლანდია.

ბენილუქსიშ ქიანეფი - ბელგია, ნიდერლანდეფი, ლუქსემბურგი.

საფრანგეთიშ ოორუე ნორთი.

გერმანიშ ნორთი.

პოლონეთი - ორთაშობურო.

რუსეთიშ ევროპული ნორთიშ უდიდაში ნორთი.

ფშალე

ფშალე (ლათ. Humulus lupulus) — ართ დო მიარეწანიან ჟირჸუდეამი კარკატია ჩანარეფიშ გვარობა კიფიშობურეფიშ ფანიაშე. ფშალეშ ღერი კარკატია რე, ოთხწახნაკამი, 6 მეტრშახ სიგჷნძაშ გიოპონუს მიკმაღანკუ კანცხუამი ძიგირეფით. ლირული ჯინჯიშე მოურს ჰორიზონტალური გუმნაღელეფი, ნამუეფით ნოსქვეფწკჷმა იჯინჯებუ დო თეჸურეშე ივითარებუ ახალი დიხაშ ჟილენი ღერი. ფურცელეფი ფართე მარქვალიშბური ვარდა მოკვარკვალე, გჷნძეყერწამი რე, ნერჩწკჷმა გურიშობური, ედომუშამი ვარდა 3–5 თოთიშობურომანამი, კუნთხუეფს შხუკიბირა. ჟილენჸურე ფურცელეფი იჭიჭარებუ დო იუკაჭულებუ, ჟილეშე ბუჟუჟამი რე, გიმენჸურე ჯერღვეფიშ გოჸუნაფუს შხუწვანდამი ძიგირეფი. წოროფურცელეფი ლანცეტიშობური რე, დიდი ზჷმაშ, ართიანს მეხოლაფირი. ტვერიანამი პიოლეფი ფენჯგირეშობურო რე მუკობუნაფილი, ბუტკამი —მ კუნტა ლუბაშნერი დუდელეფო, ინოხენა 2 ართო საართე წორობიბლაშ ლუბას, თეშ მოხ, ირ პიოლს უღუ მუში წორობიბლეფი, ნამუეფით ჭყანიერო ირდუ დო მონდა დუდელა, თ.ჯ. ფშალეშ „კუკური“ 1,5–2 სმ სიდიდაშახ ონჭუ.

ჩანარი პიოლანს VI-VIII. ფშალე ჩანს ლამე აბანეფს, ტყაშპიჯეფს, ბართვონეფს, წყარმალუეფიშ ლეხერეფს, ეშმურს გვალაშ შქა ორტყაფუშახ — 1200 მეტრშახ ზუღაშ დონეშე. გოფაჩილი რე რაჭა-ლეჩხუმს, აფხაზეთის, აჭარას, ქართლის, კახეთის, სამაჩაბლოს, თრიალეთის. საქორთუოს გვარი ფშალე ართი გვარობათ რე წჷმორინაფილი. ორეწუალე ღანკით მოჸუნა ორტვინეფს დო ბაღეფს — ედომუშამ საქორთუოს. საართე გოფაჩუა — ბჟადალი ევროპა, ობჟათე აფრიკა, ოორუე დო ობჟათე ამერიკა, ავსტრალია, ჩინეთი, ცენტრალური აზია.

შხვა ნინეფს

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.