ანატომია

ანატომია (ბერძენ. ἀνατομία) — მენცარობა, ნამუთ გურაფლენს ორგანიზმის დო თიში ორგანოეფიშ ენწყუალას დო ფორმას.

Mondino - Anathomia, 1541 - 3022668
Mondino dei Liuzzi, Anathomia, 1541

ძირით ხოლო

ბოტანიკა

ბოტანიკა (ბერძენ. botanē „დოლო, ჩანარი“), მენცარობა ჩანარეფიშ რინაშ გეშა. გურაფლენს ჩანარეფიშ გალენი დო დინახალენი ენწყუალაშ კანონზმომიერეფეფს (მორფოლოგია, ანატომია), ჩანარეფიშ სისტემატიკას, თინეფიშ გოვითორაფას გეოლოგიურ ბორჯის (ევოლუცია), მოჯგირულ რცხუეფს (ფილოგენია), ულირ ბორჯის დო ათეჟამს დიხაუჩას თინეფიშ გოფაჩუას (ჩანარეფიშ გეოგრაფია), ჩანარულ ორგანიზმეფიშ დარინალ პროცესეფს (ჩანარეფიშ ფიზიოლოგია), აკანწკჷმა ურთიართმიკობუნაფას (ჩანარეფიშ ეკოლოგია), ჩანარული ოფორუშ ენწყუალას (გეობოტანიკა, ანუ ფიტოცენოლოგია), ჩანარეფიშ ომეურნეთ გიმორინაფაშ შესალებუას (გუმარინაფალი ბოტანიკა). რკვიებაშ ობიექტიშ მეჯინათ ბოტანიკას გიმირთუ ხოლო მენცარობა წყარჩანარეფიშ გეშა - ალგოლოგია, სოკოეფიშ გეშა - მიკოლოგია, ლიქენეფიშ ანუ ქარაგოზეფიშ გეშა - ლიქენოლოგია, ლეყეფიშ გეშა - ბრიოლოგია დო შხვა. მიკროსკოპულ ჩანარულ ორგანიზმეფს იგურუანს მიკრობიოლოგია, ჩანარეფიშ ლახალას - ფოტოპათოლოგია.

ბურდღა

ბურდღა — მაფურინჯეშ კანიშ ქალამი წჷმნაქიმინა, ნამუთ ედომუშამო ფორუნს რსხულს. ბურდღა არსულენს თერმორეგულაციაშ ფუნქციას, თხილანს ორგანიზმის მექანიკური დოღამაკაფაშე, გჷთმოთანჯჷნს რსხულიშ ფორმას. გიშმაგორჷნა გეჸვენჯი სახეშ ბურდღას: კონტურულს, ძაფიშობურს, ყურთუკის, ღემღილს დო ძაგვარს. არძაშე რთული აკოგაფაშ რე კონტურული ბურდღა. თინა აკმოდირთუ ღერშე დო დარქიალშე. ღერიშ თი ნორთის, სოდე დარქიალი რენ, კიტიტი ჯოხო. კონტურული ბურდღა აკმოქიმინუნ მაართა დო მაჟირა რანწკიშ მარქიაფალ ბურდღას, ანკირაშ ბურდღას დო შხვა. ბურდღას ფერართუ დო იმორცუებუ, მაფურინჯე პერიოდულო ითირანბს ბურდღას. ბურდღაშ ფერი დოჸუნს თიშა მიშმალი პიგმენტეფს დო ბურდღაშ მიკროსკოპულ სტრუქტურას.

დუდი

დუდი (Caput) — ადამიერიშ ვარდა ჩხოლარიშ ნორთი, ნამუსჷთ იდვალუაფუ ტვინი, ორწყებელი, რჩქილაშ დო შუროღალი ორგანოეფი. გაგაჩამეფს დო ჭანდეფს ზოხო დუდეფი ხოლო უღუნა.

ადამიერიშ დუდიშ წჷმი ნორთის სახე ჯოხო, ჩხოლარიშის - ნიჩვი ვარდა ჯონჯო. დუდი რსხულს მითმიარსხუ კინჩხით. კინჩხი ადამიერს დუდიშ მიკორთაშ დო ოფირჩას გორკვიაფილი პოზიციაშ დაკებაშ საშუალებას არზენს.

ზისხირი

ზისხირი (ლათ. sanguis, ბერძენ. αἷμα - ჰაიმა) – გიშაკერძაფილი თხიერი ნორშვი. გურიშ მეშქაშობათ, ცირკულირენს ზისხირიშ მიმოულაშ სისტამას. არსულენს შხვაოშხვა ოტრანსპორტე მიმარსხუაფალ ფუნქციეფს, ნამუშ საშულებათ უნარღელჸოფენს რსხულიშ შხვა ნორშვეფიშ ფუნქციონერაფას. მედიცინაშ დარგის ზისხირიშ გეშა ჰემატოლოგია ჯოხო. ძინათებულ ადამიერს დოხოლაფირო 5 ლიტრი ზისხირი უღუ. თინა ზისხირჯერღვეფიშ ინოკილერ სისტემას ყარენს დო ადამიერიშ წონაშ მეხოლაფირო 1/13–ს აკმადგინანს.

კინჩხი

კინჩხი — გაგაჩამეფიშ რსხულიშ ნორთი, ნამუშ მეშქაშობათ დუდი მითმიარსხუ ტანს.

კინჩხი მიარე ოთელარე შანულამ ფუნქციას არსულენს დო შხირას გიშაკერძაფილო ოშებელი აბანი რე. კინჩხის გინმურს ოთელარე მიარე შარა — თიჯგურა მუჭომით რე ოყინტალი, ყორყელი, ტრაქეა დო ტვინშა მიმაჭირინაფალი ზისხირიშ ჯერღვეფი. კინჩხიშ მალეფი დო კუნთეფი უნარღელჸოფენა დუდიშ მაქსიმალური შილებუამობაშ აზარას.

კანკალე ჩხოლარს (სამანგათ, ჟირაფი) კინჩხი შილებე ვაპროპორციულო გჷრძე უღუდას, ნამუთ თის გეძაინაფონი ფუნქციას არზენს, ნამუთ მუშჸურე გმერსხილი რე ოჭკომალიშ ჭკომუაშ ნერობას.

კუჩხი

კუჩხი — ადამიერიშ კუჩხი აკმოდირთუ გეჸვენჯი ჸვილეფშე: კვინჭიხე, კუკული, დიდი კონკერი, მორჩილი კონკერი, ქურიშ ჸვილი დო ნარჩაშ ძვალეფი. მუშჸურე თე ჸბილეფი აკმოდირთუ: ჸვილორდუაშეშე, კერკეტა ჸვილიშ ფაშე, ფორამი ნორშვიშე, არხეფშე, ჸვილიშ ჭითა დო ჸვინთელი ტვინეფშე.

კუჩხიშ კუთეფი რე: კვინჭიხეშ თინი, თერძიშ კუნთი, ღვაბა, კვინჭიხეშ ჟირდუდა დო კონკერიშ სუმდუდა კუთეფშე

მანდიბულეფი

მანდიბულეფი (ლათ. Mandíbula - ღვა) — კუჩხსჷმანამეფიშ უმენტაშობაშ ღვეფიშ მაართა უღული. მანდიბულეფი ბორკეფიშ ართ-ართი უღულიშ სახეთირაფა რე. ოჭკომალიშ მუშობურობეფიშ ომანგეთ, მანდიბულეფიშ აკოგაფა ხოლო უაღრესო მიარენერი რე დო კანკალეშა ძალამი რთული.

ნოჸორი

ნოჸორი (ლათ. cavum oris) — ოჭკომალიშ მომანელაფარი ტრაქტიშ დაჭყაფური ნორთი, სოდე მეურს ოჭკომალიშ მაართაფონი ქიმიური დო მექანიკური დამუშება. ნოჸორი აკოხურგელი რე წჷმიშე დო ხასჷლეფშე - ლეჩქვეფით დო ღვანწკეფით, ჟილეშე - მანგარი დო ლიბუ ცათ, თუდოშე - ნოჸორიშ ქვინჯით. თინა წჷმარინუანს ორგანოეფიშ ართობურობას (ნინა, ლეჩქვეფი, კიბირეფი, ფურტინიშ ჯარკვალეფი, პაროდონტი, ღვეფი), ნამუეფიშ კოორდინირაფილი ქიმინჯალაშ ახორციელენს ცენტრალური ნერვული სისტემა.

ნჷკჷ

ნჷკჷ — გიმენი ღვაშ წჷმი ნორთი. თეხანური ადამიერს შილებე უღუდას ალაფერდა, თინი ვარდა წჷმოზინდილი ნჷკჷ. გიშარჩქინელო გჷმოხანტილი ნჷკჷშ გა ანუ ამაღალაფა დჷმახასიათაფალი რე ადამიერშო, ვარც აკა შხვა ორგანიზმიშ გიმენი ღვას თეჯგურა გა ვაუღუ.

ოჸულე

ოჸულე (ლათ. occiput cranii) — ანატომიური ტერმინი, ნამუთ გჷმოხანტუნს დუდიშ ხოკოშ უკახალენი ნორთის. ოჸულეშ ტრავმაქ შილებე ბაზილარული ხოკოშ მოტახილობა გჷმიჭანუასჷნ. ოჸულეშ ეშაჩინება შანულამი რე ადამიერიშ ჸოფურიშ პერიოდის დოკვირაფაშ ბორჯის.

ოჸულეშ ძვალიშ თარი ნორთი სალიშობური ძვალიშ რსხულს მითმიარსხუ სოლიშობურ – ოჸულეშ სინქონდროზათ. ხანიშ ძინაწკჷმა ართო ხინტკირი გჷნიცადენს გოძვალაფას დო საბოლოოთ ჟირხოლო ძვალი არსხუ ართიანს. თარი ნორთიშ ჟილე, ხოკოშ ღრუშჸურე ჟინპიჯი სადა დო ინოკინელი რე. სოლიშობური ძვალიშ რსხულწკჷმა ართო თინა აკმოქიმინუნს დუდთუდოს, ნამუთ მეწურაფილი რე დიდი რხვილშა (თის გეძჷ მოგჷრძე ტვინი, ხინჯი დო ტვინიშ თარი არტერია მუში ნოჸელეფით). თარი ნორთიშ თუდო ჟინპიჯი ხოშქორამი რე, შქა აბანს მიოხე ჯგირო გჷმოხანტილი ხორხონტაშ გა დო ხოშქორამი ღოზეფი. ოჸულეშ ძვალიშ ლატერალური ნორთეფიშ დო თარი ნორთიშ ელაგელა კიდეფი არსხუაფუ საფეთქელიშ ძვალიშ კირდეამი ნორთიშ უკახალენი კიდას. თინეფს შქას აკმიქიმინუ კირდეამი ოჸულეშ ჭვიტე, ნამუთ ეშაფშაფილი რე ხინტკირით, თ. ჯ. კირდეამ-ოჸულე სინქონდროზათ.

პანკრეასი

პანკრეასი — ადამიერიშ დო ჩხოლარიშ ოჭკომალიშ მარცუაფალი სისტემაშ ჯარკვალი, ნამუსჷთ გჷმუღუ პანკრეასიშ წვენი დ ჰორმონეფი. პანკრეასი ოკათჷ ცილეფიშ, ციმუეფიშ დო ნოშქერწყარეფიშ რცუაფას დო თინეფიშ თირუაშ რეგულაციას.

სკალპი

სკალპი — ანატომიური ნორთი, ნამუთ სახეს წჷმიშე დო კინჩხის ჟირხოლო განშე, თაშნეშე უკახალეშე უხურგანს.

ფიჟვი

ფიჟვი — შანულამი რესპირაციული ორგანო ეერით შურმაღელ ჩხოლარეფს, თაშნეშე კანკალე ჩხომეფს დო ფერწოშობურეფს. არძაშე პრიმიტიული თეალარ ორგანიზმეფი ფიჟვეფით რენა {lungfish} დო {pulmonate snails}. ძუძუშმაწუალეფს დო უმოს კომპლექსურ თელარ ორგანიზმეფს ჟირი ფიჟვი იდვალუაფუ კიდირიშ გოხოლუას გურიშ ჟირხოლოჸურე. თიშ თარი ფუნქცია რე ატმოსფეროშე ჟანგბადიშ მეჭირინაფა ზისხირიშ მიმოულაშ სისტემაშო დო თეჸურეშე ნოშქერორჟანგიშ გიშართუალა.

ღვანწკი

ღვანწკი (ლათ. Bucca) — ადამიერიშ სახეშ ნორთიი ჸვინგიშ ძვალშე გიმენი ღვაშახ. ღვანწკიშ ტყები თხჷთხჷ რე. თიშ გიმე გარზე ტყებგიმენი ნორშვი რე სახეშ ვენეფით დო არტერიეფიშამო. არძაშე შხირას დნმ-იშ მინუშიშ ეიოჭოფალო ღვანწკის გმირინუანა (ლეჟვამი გარსიშ მინუშიშ ეჭოფუაშ მეშქაშობათ). ღვანწკი დიდ როლს ლაჸაფენს ემოციაშ დო მიმიკაშ გჷმოქიმინუას.

ყორყელი

ყორყელი — გაგაჩიშ სჷმეტიშ წჷმი კინჩხიშ ნორთი. ყორყელიშ ჟილენი ხურგა რე ნინაშგიმენი ძვალი, თუდოლენი — კიდირიშ დო ხუჯიშ ოსხირეფი.

ჩუპა

ჩუპა (ლათ. umbilicus) — ოჩუპეშ მოლაფაშ უკული დოსქილადირი ნოწიბუ, ნამუთ სქიდუ რსხულს ინორობია ვარდა ეშამბარილი სახეთ. ჩუპა უღუ არძა პლაცენტიან ძუძუშმაწუალს; თინეფიშ უმენტაშობა თომათ უფორუ მორჩილი ზჷმაშ ღოზო მიოხე. თეშ მოხ, ჩუპეფი ზჷმათ, ფორმათ დო სიტომბეთ გიშეკერზუაფჷნა. ზუსტას თიშ მეშქაშობათ, ბანჷ-და ჩუპა ვა ორთაშობური, ვარინ ნაძინუ ნოწიბუ რე, მუთმოხვადუ მონოზიგოტური ნაჟირალეფიშ ართიანშე გიშაკერზაფა.

ჩხვინდი

ჩხვინდი — პირამიდაშ ფორმაშ რთული ძვალამ-ხინტკირამი ამაღალაფა ადამიერიშ სახეშ შქა აბანს. ჩხვინდი წჷმარინუანს შუროღალი შარაშ დაჭყაფურს დო აკმოდირთუ გალენური ჩხვინდიშ დო ჩხვინდიშ ღრუშე. ჩხვინდიშ ჩონჩხის აკმოქიმინუნს ჩხვინდიშ ძვალეფი დო ხინტკირეფი. ხინტკირეფს შქას აშახე ჩხვინდიშ ღრუშ მარძგვანი დო კვარჩხანი გვერდეფო გჷმართალი ძგიდე, ნამუშ აკოდგინალუაშა მიშმურს ძვალამი, ხინტკირამი დო მიმარსხუაფალ-ნორშვამი ნორთეფი. გალეშე ჩხვინდი ფორილი რე ტყებით. ტყებგიმენი მიმარსხუაფალი შრე მორკებული რე ციმუს, სამანგათ ტყები დიდარი რე ციმუშ ჯარკვალეფით. ჩხვინდიშ სიგანაშ დო სიგჷრძაშ შეფარდაფაშ მეჯინათ გიშმაგორუნა მაღალ დო ინწრო, ოშქაშე, დაბალ დო განიერ ჩხვინდის, ჩხვინდიშ ოჭიშიშ მოჸონაფიობაშ მეჯინათ — თინი, არწიშობური (კეხიანს), ქირიშობურ, ხოფე, უნანგირა ფორმაშ დო თაშ ჯოხოდვალირი რომაულ დო ბერძენულ ჩხვინდის. ჩხვინდიშ სიგჷრძა ოშქაშეთ ოკო ომანგუდას სახეშ სიგჷრძაშ 1/3-ს. ჩხვინდიშ ოჭიშიშ ღოზი ჸვაშ ღოზიშე ონდეთ წჷმი ოკო მიშას, თეშ ნამჷ-და ჩხვინდიშ ჯინჯწკჷმა განივ ღარქ აკიქიმინასინ. ჩხვინდიშ ლახარეფს გურაფულენს ოტორინოლარინგოლოგია.

ხე

ხე — ადამიერიშ ჟილენი ბორკი, რსხულიშ ართ-ართი უშანულამაში ნორთი. ადამიერს ხეშ მეშქაშობათ მიარე ქიმინუაშ კეთება შეულებუ, ნამუეფშეთ თარი რე ნიფთეფიშ დაკინება, ჭოფუა, ეჭოფუა დო თ.უ.

ჸუჯი

ჸუჯი — ადამიერიშ დო გაგაჩამი ჩხოლარეფიშ რჩქილაშ დო წონაწორობაშ ორგანო, რჩქილაშ ანალიზატორიშ პერიფერიული ნორთი. გიშმაგორჷნა დინოხოლენი, შქა დო გალენი ჸუჯის. დინოხოლენი ჸუჯის, ნამუშოთ დჷმახასიათაფალი რე გაგაჩამეფიშ არძა კლასიშ წჷმმარინაფალშო, უღუ რთული ლინჩქამი ლაბირინთიშ აკოგაფა. თინა ეშაფინილი რე წილამურამი რეცეპტორული ინოხუენეფიშ მაღვენჯი მაგინაფე ეპითელიუმით, იკათუანს ოტოლითეფს დო ეშაფშაფილი რე სითხათ — ენდოლიმფათ. ლინჩქამი ლაბირინთი იდვალუაფუ ხინტკირამ ვარდა ძვალამ ლაბირინთის. ლინჩქამ დო ადამიერიშ ნოსქილედიშ ლაბირინთეფს შქას მადვალი ჭვიტეშობური ოფირჩა ეშაფშაფილი რე პერილიმფათ. დინოხოლენი ჸუჯი აღიქვენს დორხველურ ბგერეფიშ ქანცინეფს დო ოფირჩას რსხულიშ ორენიშ თირუას. დინოხოლენი ჸუჯის რე რჩქილაშ დო წონაწორობაშ აღმაქმაფალი ორგანოეფი — ფერწო დო ვესტიბულური აპარატი.

შხვა ნინეფს

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.