აზერბაიჯანი

აზერბაიჯანი (Azərbaycan Respublikası) — რე კავკაციაშ ართ-ართი ქიანა. მილარე ევროპას დო აზიას, კასპიაშ ზუღაშ პიჯის. მუშ ნანანოღა რე ბაქო. სახენწჷფო ნინა აზერბაიჯანს რე აზერბაიჯანული. აზერბაიჯანს თანჯა უღუ რუსეთიწკჷმა, საქორთუოწკჷმა, სომხეთიწკჷმა, თურქეთიწკჷმა დო ირანწკჷმა. აზერბაიჯანს რე ნახჭევანიშ ავტონომიური რესპუბლიკა.

აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკა
აზერ. Azərbaycan Respublikası
აზერბაიჯანი
აზერბაიჯანიშ შილა აზერბაიჯანიშ გერბი
შილა
დევიზი: Odlar Yurdu
დაჩხირიშ ქიანა
ჰიმნი: აზერბაიჯანიშ სახენწჷფო ჰიმნი
აზერბაიჯანიშ მარში


აზერბაიჯანიშ ორენი
ნანანოღაBaku seal.PNG ბაქო

40°22′ ოორ. გ. 49°53′ ელ. გ. / 

უდიდაში ნოღა ბაქო
ოფიციალური ნინა(ეფი) აზერბაიჯანული
რელიგია სეკულარული
თარობა ოპრეზიდენტე რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი
 -  ვიცე-პრეზიდენტი მეჰრიბან ალიევა
 -  პრემიერ-მინისტრი ალი ასადოვი
ფართობი
 -  გვალო 86 600 კმ2 (114)
 -  წყარი (%) 1.6
მახორობა
 -  2019 ფასებათ 10,000,000[1] (89-ა)
 -  მეჭედალა 112,6 ად/კმ2 (103-ა)
ედპ (ჸუპ) 2016 ფასებათ
 -  გვალო $167.905[2] მილიარდი 
 -  ართ მახორუშე $17,688 
აგი (2013) 0.751 (76-ა)
ვალუტა აზერბაიჯანული მანათი (₼) (AZN)
ბორჯიშ ორტყაფუ AZT (UTC+04:00)
Internet TLD .az
ოტელეფონე კოდი +994

ქიანაშ ჯოხოდვალა

  • ოფიციალური — აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკა
  • ოდაბადური — Azərbaycan, Azərbaycan Respublikası.

ახალი ისტორია

გვალამი ყარაბაღიში გეშა მეძობელ სომხეთიწკჷმა კონფლიქტით ქიანას იჸუუ ბუძოლიაქ 1988—89 წანეფს. აზერბაიჯანი 1991 წანაშა ორდ სხუნუეფიშ რსხუშ ართ-ართ მაკათური. 1991 წანაშ უკულ დუდიშული სახენწჷფო დო დსთ-ში მაკათური რე. 1992 წანაშ უკული — გაეროში მაკათური. 1992 წანას აზერბაიჯანს ხეახალშო დიიჭყუ ყარაბაღიშ ლიმაქ. თე ლიმაშ გეშა ამდღა ქიანას 800 თხოზინელ ჸუნს. 2001 წანას აზერბაიჯანქ ევროპაშ სხუნუშ მაკათურო გინირთჷ.

სქოლიო

  1. Azərbaycan əhalisinin sayı 10 milyon nəfərə çatıb (Azerbaijani). The New Azerbaijan Party (6 April 2019).
  2. Azerbaijan. International Monetary Fund.
wikistub ათე სტატია მერკე რე.
თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათ.
2005

2005 (ჟირ ვითოშ ხუთი) წანა — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა. თე წანა რე XXI ოშწანურაშ 1-ა დეკადაშ მა-5 წანა.

2007

2007 (ჟირ ვითოშ შკვითი) წანა — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა. თე წანა რე XXI ოშწანურაშ 1-ა დეკადაშ მა-7 წანა.

აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტი

აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტი - აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფო მადუდე, გჷშმეგორუ 5 წანაშ ხანით ბონი დო ოირკოჩე გჷშაგორუეფიშ შარათ. თინა თე ბორჯისჷნე რე ქიანაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ თარმანჯღვერი.

აზერბაიჯანული მანათი

მანათი (აზერ. Manat) — ოფიციალური ფარაშ ართული აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკას. 1 მანათი 100 გეპიკიშ ომანგუ. კოდი ISO 4217 AZN.

აზერბაიჯანული მანათი ჟირშა მაჸუნუ დენომინაციას – 1992 დო 2006 წანეფს.

ალმახანური მანათი აკმოდირთუ 6 გვარობაშ ხურდაშე დო 6 გვარობაშ ბანკნოტიშე.

ხურდეფი: 1, 3, 5, 10, 20, 50 გეპიკი (გიშაშქუმალირი რე 2006 წანას)

ბანკნოტეფი: 1, 5, 10, 20, 50, 100, 200 მანათიბანკნოტიშ დიზაინქ აკომუშებულქ იჸუ ავსტრიალი ვალუტაშ დიზაინერიშ რობერტ კალინაშით, ნამუქჷთ თაშნეშე აკიმუშუ ევროშ ბანკნოტიშ დიზაინი. ხურდეფი ოძირანს გორკვიაფილ გვენობას ევროშ ხურდეფწკჷმა.

ბანკნოტეფიშ ნორთის აზერბაიჯანიშ ცენტრალური ბანკიშ დოკვეთუათ ბეშტუნს კომპანია De La Rue.

აზერბაიჯანული ნინა

აზერბაიჯანული ნინა რე თურქული ნინეფიშ ბუნაშ ნინა. აზერბაიჯანიშ ოფიციალური ნინა.

მორაგადეეფიშ მუდანობა: 16 მლნ.

ნინაშ კოდი: az

ჯოხო: - Azərbaycanca; ინგლ. - Azeri

ჭარუაშ სისტემა: ლათინური, სლავურირიცხუეფი აზერბაიჯანულო

ალაზანი

ალაზანი — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს დო აზერბაიჯანს, ნორთობურო მეურს თე ქიანეფიშ ხურგიშ მანგას. ალაზანიშ სიგირძა რე 390 კმ, ღანჩოშ ფართობი — 11 800 კვ.კმ, წყარიშ ოშქაშე ხარჯი — 98 კუბ.მ/წმ. ეთმიჯუმუაფუ შხვადოშხვანერი წყუთ (თირი, დიხაშთუდონი წყარით დო ათაში უკული), გჷმირინუაფუ ოწყარალო. ალაზანიშ გოხოლუაშ დჷკეფი მებინეხობაშ აბანი რე. ოდუდე უღჷ კავკაციონიშ გვალას, კონკა დიდი ბორბალოშ ბჟაეიოლ კართეს. ჟინი მალობას გვალაშ წყარმალუ რე, უკული გჷშმურს ალაზანიშ დჷკიშა დო ინოჸელებუ. აკათუ მინგეჩაურიშ წყაროთხილუს (აზერბაიჯანი). წყაროთხილუშ ეგაფაშახ ალაზანი ბონას ტკვარს აკათუდჷ.

ალაზანი ეთმიჯუმუაფუ დიხაშითუდონი, ჭვემაშ დო თირიშ წყარით. წყარიშ გიმნაკათაშ მეხოლაფირო 40% მოურს დიხაშთუდონ წყარშა, ჭვემაშა დო თირშა — 30-30%. წყარალა უჩქჷ აფუნიშ დო ზარხულიშ მაართა გვერდის, წყარმოლაფა - დამორჩილს. ზოთონჯი წყარმარჩხა რე. აფუნს მოურს წყარიშ გიმნაკათაშ 38,3%, ზარხულს — 29,1%, დამორჩილს — 20,3%, ზოთონჯის — 12,3%. ალაზანი ვეჸინუ.

ალაზანიშ კვარჩხანი ნადუეფი რე: სტორი, ლოპოტა, ინწობა, ჩელთი, დურუჯი, ავანისხევი, კაბალი, მაწიმისწყალი, გიშისწყალი (აგრიჩაი) დო შხვა. მარძგვანი — ილტო, თურდო, კისისხევი, ჭერმისხევი დო შხვა. კანკალე ნადუ რე პოპორული (ღვარცოფული) (მაგ., დურუჯი). ალაზანს მინგეჩაურიშ წყაროთხილუშა ირწანურო მიშმუღჷ 2,5 მლრდ მ³ წყარი. გჷმირინუანა ოწყარალო.

ბჟადალი აზია

ბჟადალი აზია — ორთაშობური რეგიონი აზიას, იკენს მორჩილი აზიაშ ჩქონს, სომხეთიშ დო ირანიშ გვალონეფიშ დიდ ნორთის, არაბეთიშ ჩქონს, მესოპოტამიაშ რზენს დო ბჟაეიოლ სქირონაშქაზუღაწყარპიჯის კვიპროსიშამო. ფართობი დოხოლაფირო 7,5 მლნ კვ.კმ. რელიეფის უმენტაშო გაბარეფი რე, ელახ აკანეფს - გვალეფი. დიდი აბანი უკებჷ ტიოზეფს, გვერდოტიოზეფს, სტეპეფს. ობჟათე-ბჟადალ აზიაშ ტერიტორიას მიარზენა გეჸვენჯი სახენწჷფოეფს:

მორჩილი აზია: თურქეთი (ევროპული ნორთიშ მოხ).

არხო ბჟაეიოლი: ისრაელი, სირია, ლიბანი, იორდანია, ეგვიპტე (სინაიშ ჩქონი), ერაყი.

არაბეთიშ ჩქონიშ ქიანეფი: საუდიშ არაბეთი, ქუვეითი, ბაჰრეინი, კატარი, არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი, ომანი, იემენი.

ირანიშ პლატო: ირანი.

კავკაცია: საქორთუო, სომხეთი, აზერბაიჯანი დო რუსეთიშ აკოდგინალუაშა მიშმალი ავტონომიური ართულეფი: დაღესტანი,ჩეჩნეთი, ინგუშეთი,ოორუე ოსეთი,ყაბარდო-ბალყარეთი,ყარაჩაი-ჩერქეზეთი,ადიღე.(რუსეთიშ უკიდაში ობჟათე ნორთი).ბჟადალი აზია შხირას ობჟათე-ბჟადალ აზიათ მიშინუაფუ.

განჯა

განჯა (აზერ. Gəncə) – ნოღა აზერბაიჯანს. რე აზერბაიჯანიშ მაჟირა უდიდაში ნოღა მახორობათ. ნოღას ოხორანს 313,300 მახორუ. რუსეთიშ იმპერიაშ ბორჯის ნოღას ჯოხოდჷ ელიზავეტოპოლი, სსრრ-იშ ბორჯის ნოღას კიროვაბადის უძახჷდეს.

კავკაცია

კავკაცია — რე რეგიონი უჩა დო კასპიაშ ზუღეფს შქას. მუშ ოორუეშე მილარე კუმა-მანიჩიშ ღრამილი, ობჟათეშე ირანი დო თურქეთი, ბჟაეიოლშე — უჩა ზუღა დო ბჟადალუშე — კასპიაშ ზუღა.

კავკაციონი

42.5,45

კავკაციონი — კავკაციაშ ყორყელიშ ორცათ გჷნმაღობე დახე თინღოზამი გვალაგრეხილი, ნამუთ მუში ბოლოეფით — ტამანიშ დო აფშერონიშ ჩქონეფშა რე მიშაჭკირილი, ართჸურე, აზოვიშ დო უჩა ზუღაშ შქას, მაჟირაჸურე, კასპიაშ ზუღაშ შქა დო ობჟათე ნორთეფს შქას. მიშურს საქორთუოშ დო აზერბაიჯანიშ, რუსეთიშ (კრასნოდარიშ დო სტავროპოლიშ აკანეფიშ დო ადიღეშ, ყაბარდო-ბალყარეთიშ, ყარაჩაი-ჩერქეზეთიშ, ოორუე ოსეთიშ, ჩეჩნეთიშ, ინგუშეთიშ დო დაღესტანიშ რესპუბლიკეფიშ) ტერიტორიას. კავკაციონიშ გვალონა აკმოდირთუ რანწკი ქჷნდჷრეფშე, ლეხერეფშე დო ფაქვილეფშე, ნამუეფით ართულენა კავკაციონიშ მორფოლოგიას.

მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

თაქი მოჩამილი რე იუნესკოშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას, ავსტრალიას დო ოკიანეთის. მუდგაზმარენი ევროპული ქიანა (თურქეთი, კვიპროსი, აზერბაიჯანი, სომხეთი, საქორთუო დო ისრაელი), თაშნეშე რუსეთიშ აზიური ნორთი იმაჟირებუ თუდო მოჩამილ ერკებულს.

ნახიჩევანიშ ავტონომიური რესპუბლიკა

ნახიჩევანიშ ავტონომიური რესპუბლიკა (აზერბ. Naxçıvan Muxtar Respublikası) — ავტონომიური რესპუბლიკა აზერბაიჯანიშ აკოდგინალუას, ტერიტორიული ანკლავი. ბჟადალშე უხურგანს თურქეთი, ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე — სომხეთი, ობჟათეშე — ირანი. ფართობი — 5,5 ვითოში კმ². ნაიჩევანიშ ტერიტორიას მეურს წყარმალუ არაქსი. მახორობა — 427 200; თარო აზერბაიჯანალეფი, რუსეფი. ადმინისტრაციულო ირთუ 6 რაიონო. რესპუბლიკას 4 ნოღა რე, ნანანოღა — ნახიჩევანი.

1828 – რუსეთიშ აკოდგინალუაშა მიშართჷ.

1924 - რეგიონქ აზერბაიჯანიშ სსრ-შ ნორთო გჷნირთჷ.

1990 – სომხეთიქ დეკჷნჷ ტერიტორიაშ ნორთი, მარა კონტროლქ მალას კინე იჸუ დორთინაფილქ.

ჟილენი დონეშ ერუანული დომენი

ჟილენი დონეშ ერუანული დომენი (ccTLD) რე ინტერნეტიშ ჟილენი დონეშ დომენი, ნამუთ, მუჭოთ წესინ, ნამუდგა იჸინი კონკრეტული ქიანაშო ვარა მუკობუნაფილი ტერიტორიაშო გჷმირინუაფუ.

საქორთუო

საქორთუო (ქორთულო: საქართველო) — ქიანა ევრაზიას, კავკაციას, უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლშე. ოორუეშე უხურგანს რუსეთიშ ფედერაცია, ოჩხანეშე — სომხეთი დო თურქეთი, ბჟაეიოლშე — აზერბაიჯანი დო ბჟადაალშე — უჩა ზუღა. საქორთუოს ოხორანს 4 661 473 კოჩი. საქორთუოშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა რე ქართი. ქიანაშ ოფიციალური ნინა რე ქორთული (აფხაზეთის აფხაზური ქორთულწკჷმა ართო). საქორთუო ტრანსკონტინენტური ქიანა რე დო ევროპა-აზიაშ სანძღოს მილარე, მარა სოციალურო დო კულტურულო ევროპაშ ნორთი რე.

საქორთუოშ ამდღარი ტერიტორია ჯვეში ქუაშ ხანაშე მოჸუნაფილი ირო დოხორელი რდჷ. კლასიკურ ანტიკური ხანას თაქ გოპეულუუ მაართა ქორთულ სახენწჷფოეფქ: კოლხაქ დო იბერიაქ. თენა რდჷ გიოჭყაფალი ართამი ქორთული კულტურაშ დო სახენწჷფოშ. ქირსიანობა სახენწჷფო რელიგიათ მაანთხა ოშწანურას აღიარეს ბჟაეიოლ საქორთუოს, მარა აქი თე რელიგიაქ დიო ხოლო მაართა ოშწანურაშე გიისჷმუ. ქიანაქ ართამ მონარქიათ გინირთჷ 1008 წანას. იმპერიულ რუსეთიქ ქორთული დიხეფი მოზოგ-მოზოგო მიდეღჷ 1801-1866 წანეფს. რუსეთიშ რევოლუციაშ უკული საქორთუოქ კჷნ ზოხორინელ, დემოკრატიულ სახენწჷფოთ გინირთჷ, მარა ახალი დუდიშული ქიანა ხვალე სუმ წანას არსებენდჷ (1918 - 1921). 1921 წანას საქორთუოქ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუშ ნორთო გინირთჷ. 1991 წანას თექ ზოხორინალა მიიღჷ დო ამდღარშახ ზოხორინელი რე.

სომხეთი

სომხეთი (სომეხ. Հայաստան), ოფიციალურო სომხეთიშ რესპუბლიკა (სომეხ. Հայաստանի Հանրապետություն) — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფო ობჟათე კავკაციას. იდვალუაფუ ბჟადალ აზიას. ბჟადალშე უხურგანს თურქეთი, ოორუეშე საქორთუო, ბჟაეილშე აზერბაიჯანი, ობჟათეშე ირანი დო აზერბაიჯანიშ ექსკლავი ნახიჩევანი.

სუნიზმი

სუნიზმი, აჰლ ას-სუნა ვალ-ჯამაა (არაბ. أهل السنة‎‎-შე — "სუნაშ კათა დო ჯარალუაშ თანხმობა") — ისლამიშ თარი გეჸვენჯობა, ნამუთ ორთოდოქსულო იკოროცხუ. სუნიზმიშ გემაჸვენჯეფი – სუნიტეფი უმენტაშობას წჷმარინუანა თი ქიანეფს, სოდე ისლამი რე გოფაჩილი (გჷმნარკი რე ირანი, ობჟათე ერაყი, ჸოფილი იემენიშ არაბეფიშ რესპუბლიკა, აზერბაიჯანი დო ტაჯიკეთიშ გვალონა). მუსლიმური თემიშ იმამ-ხალიფას, შიიტეფშე გიშაკერზაფილო, ედომუშამი თემიშ ფორმალური თანხმობაშ ოსხირით გიშმაგორუნა. სუნიზმი იკათუანს 4 რელიგიურ იურიდიულ სკოლას (მაზჰაბის). წიმინდე ნოღეფო აღიარენს მექას დო მედინას.

ტუვა

ტუვა, ტუვაშ რესპუბლიკა თაშნეშე ტივა (რუს. Респу́блика Тыва́; ტუვ.Тыва Республика) — რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტი, მიშმურს ცჷნდჷრიშ ფედერალურ ოკრუგშა. დირსხუ 1944 წანაშ 11 გჷმათუთას.

ხაკასეთი

ხაკასეთი (რუს. Хакасия) — რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტი, მიშმურს ცჷნდჷრიშ ფედერალური ოკრუგიშ აკოდგინალუაშა. ნანანოღა — აბაკანი. დირსხუ 1992 წანას.

ევრორსხუშ
მაკათურეფი
დოსკილადირი ევროპა

შხვა ნინეფს

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.