Sowwu Tugal

Sowwu Tugal benn la ci diwaani Tugal yi, waaye tekki gi ñu ko jox taxu kaa jub. da ñuy jàpp ne mi ngi toll ci diggante Mbàmbulaanu Atlas yem ci peggu Bëj-saalumu Tugal ak Penku Tugal.

Waaye ci lu ëpp da ñuy boole Diggu Tugal ak Bëj-gànnaaru Tugal ci Sowwu Tugal. Soo nee waa sowwu dafa mel tugal gépp ngay wax, ba mu des gu penku. Kon ay peggi Sowwu Tugal leerul

Gis-gis yi ñuy jàppee sowwu tugal da fay wuute.

Western Europe map
Suwwu Tugal ci lonkoyoonu àdduna bi

Bu njëkk

Ay réewam

Bii gisin moo ngi judd ci ñaari dank (bu sowwu ak bu penku) yi juddoo ci xare bu sedd bi.

Ñaareel bi

Location-Europe-UNsubregions, Kosovo as part of Serbia
Gisin bu Kureelu Mbootaayu Xeet yi (KMX)

Sunu xoolee ni ko Kureelu Mbootaayu Xeet yi jàppe réew yi fa ne ñooy Faraas, Almaañ, Beljik,...

Diwaani Tugalasi
LocationEurasia Asi      Diwaan yu MR: Diggu Asi · Penku Asi · Bëj-saalum-penku Asi · Ron-goxu End
Yeneen diwaan: Penku gu Sori · Penku gu Diggu · Penku gu Jege · Sibeeri
Tugal      Diwaan yu MR: Sowwu Tugal · Bëj-saalumu Tugal · Penku Tugal · Bëj-gànnaaru Tugal 
Yeneen diwaan: Kókaas · Géej gu Diggu · Skandinaawi
Bëj-gànnaaru Tugal

Bëj-gànnaaru Tugal mooy wàll gu Bëj-gànnaar gu goxu Tugal. ni nuy xoolee Bëj-gànnaaru Tugal daa bariy fànn.

Bëj-saalum-penku Asi

Bëj-saalum-penku Asi ci goxu Asi la bokk.

Su nu sukkandikoo ci sedatle, bu àdduna bi, gi Mbootaayu Réew yi def, Bëj-saalum-penku Asi benn la ci diwaani Asi.

Réew ya fa nekk:

Brunaay Daarusalaam

Kamboodiya

Endoneesi

Lawos

Maleesi

Miyanmaar

Filipiin

Singapoor

Taaylaand

Timoor gu Penku

WiyetnaamRéew yépp yi nekk ci lim gi ci kaw, ba mu des Timoor gu Penku, ay Cër la ñu ci ASEAN: di ab mbootaay bu judd ngir soqali koom-koom mu diwaan bi jaare ko ci jappalante.

Bëj-saalumu Tugal

Bëj-saalumu Tugal ab diwaan la ci goxu Tugal. Tekkib baat bi nak di na faral di indi ay werante, ba tax na am na ay tekki yu bari. Ci lu ëpp da ñuy wax naa Ispaañ, Itaali, Girees, ñooy réew yi ci bokk, daanaka ci lu daj réew yépp yi nekk ci Géej gu Diggu gi. Bëj-saalumu Faraas ci lu bari da ñu ko ciy boole.

Diggu Asi

Diggu Asi benn la ci diwaan yi ñu sedatlee goxu Asi. Cig déggoo mi ngi tambalee ci Géeju Kaspio ba ca bëj-gànnaar-sowwu gu Siin.

Géej gu Diggu

Géej gu Diggu mooy géej gi ne ci diggante goxu Afrik ak bu Tugal ak bu Asi. Guddaayam di 2,51 milyioŋ ciy km² te yaatuwaayam toll ci 3700 km.

Ci sowwu mi ngi yem ci Mbàmbulaanu Atlas, ci penku ci Géeju Marmara ak Géej gu Ñuul gi. Yenn saa yi Géeju Marmara dees koy boole ci Géej gu Diggu gi, waaye Géej gu Ñuul gi moom dees koy tàqale ak moom.

Luksambuur

Luksambuur, am réew la mu nekk ca Sowwu Tugal péyam tuddu Luksambuur itam. Moom as dëkk su tuut la.

Olaand

Olaand (Nguur gu Olaand - Aantiy bu Olaand) : réewum Tugal (Óróop). Olaand nekk ci Sowwu Tugal.

Penku Asi

Penku Asi ab diwaanu Asi la.

Su nu cëslaayoo ci sedatle, gu àdduna bi, gi Mbootaayu Réew yi def, Penku Asi benn la ci diwaani Asi yi.

Yii ñoo fa nekk ciy Réew:

Siin

Kore gu Bëj-gànnaar

Kore gu Bëj-saalum

Sapoŋ

Mongooli

Penku Tugal

Penku Tugal mooy diiwaan bi ëmb Réew yi ne Penku Tugal. Réew yi Bennog Sofyet gi tegoon loxo ci mujjug Ñaareelu Xareb Àdduna bi, yenn yi génn nañu ci, yeneen yi des ci.

Penku gu Diggu

Penku gu Diggu mooy diwaanu Asi bi tambalee ca Iraan ba ci Isipt.

Réew yi fa ne:

Iraan

Tirki

Iraak

Siri

Libaan

Israayil

Palestiin

Araabi Sawdit

Kowet

Imaaraat yu Araab yu Bennoo yi

Omaan

Yaman

Kataar

Bahrayim

Jordaani

Isipt

Penku gu Jege

Penku gu Jege su ñu koy wax mooy diiwaan bu melosuuf bi araab yi dëkke, di tambalee ci pegg bu penku gu Géej gu Diggu gi ba ci Iraak. Moo taqaloo ak réew yi nekk ci Penku gu Diggu gi, féete ko penku, di: Iraan, Afganistaan, Pakistaan (Di yemoo ak baatu waa faraas bi di Moyen Orient ak bu waa angalteer bi di "Middle East").

Penku gu Sori

Penku gu Sori mooy barab bi nga xam ne moo ëmb yenn réew yu Bëj-saalum-penku Asi, ak yenn diwaani Siin, ak Ooŋ Koŋ, ak Singapoor, ak Réewum Maleesi, ak dunu Taaywaan.

Ci diwaan bii di nan fa gis ay réew yu wuute, ca wàllu koom ak xarala. Ci genn wàll di nan fa gis Taywaan ak Koom-koomam gu naat, ak dunu Hoŋ Koŋ aky taaxikawam yi gën a kawe ci àdduna bi, ak. Ci geneen wàll, ay réew yu seen koom-koom cëslaayu, ba tay, ci mbéy, waa kaw gi nekk ci coona.

Limbari yi joxe nañ ay lim yuy firndeel ni Ooŋ Koŋ jiitoo ci Koom ak ci Xaral ci àdduna bi.

Ron-goxu End

Ron-goxu End mi ngi nekk ci bëj-saalumu Asi.

Ay réewam:

Banglaades

Butaan

Biirmaani (ci lu bari Bëj-saalum-penku Asi la ñu koy boole.)

End

Maldiif

Nepaal

Pakistaan

Siri LaankaRëy gi mu rëy ak ni mu beroo moo tax ñu def ko ron-gon, li fa réewu End gën a yaa mo tax ñu gox ko turam.

Tugal

Tugal mooy wàll wi féete penku goxub Tugalasi, ci baax dees koy jàppe niki benn ci juroom-benn walla juroom-ñaari goxi àdduna bi. Gox baa gi digu ci sowwu ci mbàmbulaanug Atlas gi, ci bëj-gànnaar ci dottub Bëj-gànnaar bi, yem ci géej gu Diggu gi ci bëj-saalum. Ay digam ci penku dese nañoo leer, dinay faral di jur ay werante; li ko waral mooy ni mu taqalook goxub Asi.

Waa-Islaand jàppees na leen ni waa-tugal (donte féeteem ci degalub Tugal-Aamerig), ak mbooleem dun yi ci géej gu Diggu gi, Sipër mi gën a jur coow, ci wàllu melosuuf. Riisi ak Tirki ñi am li ëpp ci seen suuf ca Asi, waaye day ni rekk li ëpp ci seen taariix réewi gox bi lañu ko bokkal.

Yeneeni làkk

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.