Bulawan

An bulawan[1] in usa ka elemento kimikal nga may-ada tigaman nga Au (tikang ha Linatin nga: aurum "bulawan") ngan ihap atomica nga 79. An bulawan in suok, mahumok, mainggat, napupukpok, ngan madali mahorma nga metal. Iton puro nga bulawan in malamrag nga darag it kolor ngan nainggat nga nahigaraan nga kinokonsidera nga nakakaanyag, ngan kaya maimentenar bisan diri naooxidizar ha hangin o tubig. Ha pagiging kimikal, an bulawan in usa ka transition metal ngan usa ha hugpo 11 nga elemento. Usa ini ha mga makuri magreak nga solido nga elemento kimikal. Usa ini nga ginkakaruyag nga metal ha paghimo hin mga alahas, skultur ngan rayandayan tikang-katikang hit kaagi.

Electron shell 079 Gold
Au-TableImage
Native gold nuggets

Produksyon

San tuig 2017, An mga dumagko na produser san bulawan amo an; Tsina na may ada 455 tolinada, Australia, na magmina sin 270 tolinada, ngan sinusundan san Russia na may 250 tolinada.

Pinanbasaran

  1. Abuyen, Tomas A. Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 51.

Padugang nga barasahon

Mga sumpay ha gawas

Augurio Abeto

Hi Augurio Abeto usa nga kilalado nga ensayista ha Hiligaynon dida han Bulawan nga Panahon han Hiligaynon nga Literatura (1920-1940). Hiya an nagsurat han Hiligaynon nga kanta nga Dalawidaw.

California

An California () usa nga estado nga nahamutang ha Katundan nga Labnasan han Estados Unidos. Amo ini ha yana an estado nga gidamo-i hin katawhan, ngan an ikatulo ha kadako hin kahaluag hin tuna (sunod han Alaska ngan Texas). Amo ini an balayan han kanan nasod ikaduha ngan ika-unom nga gidako-i nga lugar estadistika ha census (Los Angeles nga Metropolitano nga Kahaluag ngan Bahia han San Francisco nga Kahaluag), ngan han walo han kanan nasod kalim-an nga gidamo-i hin katawhan nga mga syudad (Los Angeles, San Diego, San Jose, San Francisco, Fresno, Sacramento, Long Beach ngan Oakland). An ulohan nga syudad amo an Sacramento.

An naglalainlain nga heyograpiya han California naglalakip tikang han Labnasan han Pacifico ha katundan, ngadto han Sierra Nevada nga mga kabugkiran ha sinirangan—tikang han Pula-nga-kahoy–Douglas-fir nga mga kagurangan han kanawayan, ngadto han Disyerto Mojave nga mga kahaluag ha timugan. An butnga han estado amo an Butnga nga Siong, usa nga kahaluag hin pag-uma. Ha California nahamutang an gihataasi ngan gi-ubosi nga mga lugar han nagsasaragpit nga Estados Unidos (Bukid Whitney ngan Kamatayan nga Siong), ngan ini amo an mayda ikatulo nga gihalabai nga labnasan han ngatanan nga mga estado (sunod han Alaska ngan Florida). Masurong it mga linog tungod han kahamutang han estado ha ligid han Singsing hin Kalayo han Pacifico: mga 37,000 an nahitalaan ha tagsa tuig.An ngaran nga California han una gintawag hin dako nga kahaluag han Amihanan nga Amerika nga gin-angkon han Espanya nga naglakip han damo nga bahin han yana nga Habagatan nga Estados Unidos ngan han rawis han Baja California. Ha pagtikang han urhe nga bahin han ika-18 nga siglo, an kahaluag nga tinatawag nga Alta California, nga amo an teritoryo han California ha amihanan han Baja nga Rawis, ginkolonisar han Imperyo nga Espanyol komo kabahin han Bag-o nga Espanya. Han 1821, an Alta California nagin kabahin han Mehiko katapos han malinamposon nga panggubat o pangyera hini para hin paglugaring. Waray mag-iha katapos han pagtikang han Mehikano-Amerikano nga Gyera han 1846, mayda grupo hin mga mangurukoy nga mga Amerikano ha Sonoma nga nagdeklara hin naglulugaring nga Republika han California ha Alta California. Bisan man kon ini waray mag-iha, an bandera hini amo an nanguna para han yana nga bandera han estado han California. An pagdaog han Amerikano dida han gyera nagdangat han Tratado han Guadalupe Hidalgo, nga diin ginhatag han Mehiko an Alta California ngadto han Estados Unidos. An mga katundan nga kahaluag han Alta California amo an nahimo nga estado han California, nga ginpaapi nga ika-31 nga estado han Septyembre 9, 1850.

An Pagdali para hin Bulawan ha California nga nagtikang han 1848 dinmangat hin mga dagko nga pagbalhin ha katilingban ngan demograpko, nga diin damo nga mga paginmigrar tikang han Estados Unidos ngan ha langyaw ngan an nagsunod nga pagdukwag han ekonomimya. Mga importante nga pagpadukwag han syahan nga bahin han ika-20 nga siglo naglakip han pagsaka han Los Angeles komo sentro han industriya hin pagpali-aw ha Amerika, ngan an pagtubo hin dako ngan naglalakip han estado nga sektor hin turismo. An urhe nga bahin han ika-20 nga siglo nagdangat han pagpadukwag han mga sektor hin teknolohiya ngan impormasyon, nga makikit-an han pagpadukwag han Siong han Silicon. Dugang han malinamposon nga industriya ha pag-uma, mga iba pa nga mga amot han ekonomiya hini upod an aeroespasyo, edukasyon, ngan pag-manufacture. Kon usa nga nasod an California, ini amo an ikawalo nga gidakoi nga ekonomiya han kalibutan ngan an ika-35 ka kadamo hin katawhan nga nasod. Mga hapit katunga han presko nga bunga han Estados Unidos gintatanom ha California, ngan nangunguna gihapon ini ha pagtanom hin mga utanon.

Guindulman

An Guindulman usa nga 4th class nga bungto ha lalawigan o probinsya han Bohol ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon ha Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 29,166 ka tawo ha 5,573 nga panimalay.

Iloilo

An Iloilo usa nga probinsya o lalawigan han Pilipinas nga nahamutangan ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon. An kapital hini amo an Syudad han Iloilo nga nahamutangan an lalawigan ha timugan o habagatan-sinirangan nga dapit han isla han Panay, ginsasapitan han probinsya han Antique ha katundan ug han Capiz ha amihanan. Diri la hirayo tikang han timugan nga dapit amo an isla-nga-probinsya han Guimaras ug tabok han Kalawdan han Panay o Golfo han Panay ug Estrecho han Guimaras amo an probinsya han Negros Occidental.

Imperyo Mali

An Imperyo Mali (Manding: Nyeni o Niani; ha kasaysayan tinatawag nga Manden Kurufaba, danay pinahalipot ngadto ha maden) in anay imperyo ha Katundan Africa tikang c. 1230 kutob 1670. An imperyo gintukod ni Sundiata Keita ngan nagin bantog tungod han karikohan han mga namumuno, labi na hi Musa Keita. An mga pinulongan Manding asya an ginluluwas ha imperyo. Ini an gidadakoi nga imperyo ha Katundan Africa ngan mabaskog an nagin impluwensya hini ha kultura han Katundan Africa pinaagi han pagkalat han ira pinulongan, mga balaod ngan kustumbre. Kadam-an han mga nahipatik nga impormasyon hiunong han Imperyo Mali in nagtikang kan ika-14 gatustuig nga Nortehanon Africano nga Arabo nga manunurat hin kasaysayan nga hi Ibn Khaldun, an ika-14 siglo nga Moroccano manlalakat na hi Ibn Battuta ngan an ika-16 siglo nga Moroccano nga manlalakat nga hi Leo Africanus. An iba nga tinikangan han impormasyon amo an minat-an nga mga ginluluwas Mandinka, tikang ha mga manunumat nga gintatawag nga mga griot.An imperyo nagtikang nga usa ka gutiay nga ginhadian Mandinka ha bawbaw nga dapit han Salog Niger, nga namumutang ha paligid han bungto han Niani (an ngaran han Imperyo ha Pinulongan Manding). Han ika-11 nga ika-12 nga mga siglo naghinay-hinay ini nauswag ha pagigin imperyo kahuman la nga nagtitikaubos an Imperyo Ghana ha norte. Hinin nga mga panahon, an aragian han pan-negosyohan in binmalhin pasalatan pakadto ha savanna, nga nagin hinungdan han pagtubo han mga estado. Diri klaro an surusayo nga kaagi han Imperyo Mali (san-o mag ika-13 siglo), tungod han pagkakaiba an mga sinusumat han mga Arabo nga manunurat ngan mga tradisyunal nga linuluwas. Hi

Sundiata Keita (c. 1214–c. 1255) an syahan nga namumuno nga nagkamay-ada hin tuhay nga mga sinurat nga impormasyon (sumala kan Ibn Khaldun). Hi Sundiata Keita usa nga prinsipe-mandirigma han dinastiya Keita nga gintawag para han pagtalwas han mga katawhan Mali tikang ha pamumuno han hadi han Imperyo Sosso, na hi Soumaoro Kanté. An pagsakop han Sosso ha c. 1235 an naghatag han Imperyo Mali hin gahum nga makasumpay han ruta pannegosyohan han Sahara. Pagkamatay ni Sundiata Keita han tuig c. 1255, an mga hadi han Mali in gintatawag na ha titulo nga mansa.Kan Sundiata anak na hi Mansa Uli I nagbiyahe peregrimasyon pakadto ha Mecca ha panahon han pamumuno ni Mamluk Sultan Baibars (r. 1260–1277). Kahuman han sagunson nga pangangagaw han trono han Mali, han c. 1285 hi Sakoura, usa nga anay uripon han korte real, an nagin emperador ngan usa ha mga makagarahum han mga namuno, in dako an napadugang ha mga teritoryo han Mali. Nameregrimasyon pakadto ha mecca samtang namumuno ni Mamluk Sultan An-Nasir Muhammad (r. 1298–1308). Hikamaratay han pagbalik niya, an trono in binmalik ha angkan ni Sundiata Keita. Katima han mga pamumuno han tulo pa ka mga emperador, hi Musa Keita an nagin emperador han c. 1312. Hi Musa in nameregrimasyon liwat pakadto ha Mecca tikang 1324 tubtob 1326. An iya galante nga regalo ngadto ha Ehipto Mamluk ngan an iya paggastos hin bulawan in nagpaubos han balor han bulawan, nga naghatag ha iya hin kasikatan ha gawas han Mali. Han tuig 1337, ginsundan hiya han iya anak na hi Maghan I, nga han 1341 in ginpatalsik ngan sinaliwan han iya batâ na hi Suleyman. Panahon han pamumuno ni Suleyman kun san-o hi Iban Battuta nagbisita ha Mali.

Irosin

An Irosin usa nga ikatulo nga klase nga bungto sa lalawigan san Sorsogon sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 45,507 ka tawo sa 8,639 nga mga panimalay.

Katipunan, Zamboanga del Norte

An Katipunan usa nga ikatulo nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Zamboanga del Norte ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, ini may populasyon nga 37,448 ka tawo ha 7,576 nga panimalay.

Lapuyan

An Lapuyan usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Zamboanga del Sur ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, ini may populasyon nga 24,366 ka tawo ha 4,637 nga panimalay.

Lingganay Festival

It Lingganay Festival kay kada tu-ig nga guinseselebrar ha bungto hit Alangalang ha probinsya han Leyte kada ika-19 hit Hunyo . Ini nga selebrasyon kay guinbase han istorya han mga taga-Alangalang han pagkawara han ira bulawan nga lingganay ha salug han Bakga. Ini nga ira piyesta kay bumulig na ha magkadirudilain nga piyesta ha Pilipinas. Upod na ini an Pintados Kasadyaan Festival ha siyudad han Tacloban, Sinulog Festival ha siyudad han Cebu ngan an Aliwan Festival ha siyudad han Pasay.

Lupi, Camarines Sur

An Lupi usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Camarines Sur, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 26,148 ka tawo ha 4,858 nga mga panimalay.

Mabini, Bohol

An Mabini usa nga 4th class nga bungto ha lalawigan o probinsya han Bohol ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 27,250 ka tawo ha 5,047 nga panimalay.

Mengamuñoz

An Mengamuñoz usá nga bungto han Espanya nga kabahin han lalawigan han Ávila, ha komunidad autónoma han Castilla y León. Mabibilngan ini hin 32 ka km tikang han pamunuan han lalawigan, sapit han Puerto de Menga (1564 ka metro), nahamutnga han sierra de la Paramera ngan La Serrota. Náági dinhi an daan nga calzada romana han Puerto del Pico, nga tipakado ha amihan nga padúlong ha Arévalo. Usá gihapon ini nga importante nga lugar para hin trashumancia, nga díín náági dinhi an Cañada Real Leonesa Occidental. Mayda ini mga 5,125 ka molupyo.

Oro

Oro (Iningles:Gold) (Pambansa:Ginto) usa nga ilimintu tikang ha busay han tubig tikang ha bukid nga may-ada ura nga bulawan ; guin papalugdang ini ha surudlan ; mayumu nga puthau

Oroquieta

An Syudad han Oroquieta usa nga ikatulo nga klase nga syudad ha lalawigan han Misamis Occidental ha Pilipinas. Amo ini an kapital nga syudad han Misamis Occidental. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 59,843 ka tawo ha 12,417 nga panimalay.

An pulong nga Oroquieta tikang han Kinatsila nga mga pulong 'Oro' nga buot sidngon "bulawan" ngan 'Quieta' nga nanangahulogan nga "natad-an".

Pintuyan

An Pintuyan usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Southern Leyte ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 9,567 ka tawo ha 1,758 nga panimalay.

Prieto Diaz

An Prieto Diaz usa nga ikalima nga klase nga bungto sa lalawigan san Sorsogon sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 18,925 ka tawo sa 3,623 nga mga panimalay.

San Miguel, Zamboanga del Sur

An San Miguel usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Zamboanga del Sur ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, ini may populasyon nga 15,269 ka tawo ha 3,043 nga panimalay.

Sipocot

An Sipocot usa nga ikaduha nga klase nga bungto ha lalawigan han Camarines Sur, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 56,576 ka tawo ha 10,761 nga mga panimalay.

Spoliarium

An Spoliarium usa nga pintura han Pilipino nga artista nga hi Juan Luna. Ginsumite ni Luna an pintura ngadto han Exposicion Nacional de Bellas Artes han 1884, nga diin nakadaog ini hin bulawan nga medalya. Han 1886, ginbaligya an pintura ngadto han Diputacion Provincial de Barcelona hin 20000 ka peseta. Ha yana, an pintura nabitay ha Museo Nasodnon han Pilipinas.

Ha iba nga mga yinaknan

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.