Pårotche

Ene pårotche (on prononce eto porotche), c' est ene sitindêye d' on viyaedje, on hamtea, u sacwants viyaedjes et hamteas, la k' gn a ene eglijhe, dicåceye a on sint. C' est on pårtixhaedje ki våt po les catolikes, les ortodosses les anglicans, et co ds ôtes.

Al tiesse d' een pårotche, gn a eto on curé (priyesse). Il a ådzeu d' lu on doyén, pu l' eveke. I pout aveur dizo lu, on vicaire.

Les pårotches el Walonreye

El Walonreye, les pårotches sont-st ecwårlêyes pal fabrike (d' eglijhe).

E 20inme sieke, les curés ont dsiervou sacwants pårotches.

Bayamont

Bayamont (fr: Baillamont), c' est èn ancyinne comene del Walonreye, rebané avou Bive (mins k' aveut ddja stî rebanêye avou Wajî li 26 di djulete 1964, divant les grands rebanaedjes di 1977).

Dimorants: Bayamonès, Bayamonesses (so plaece: Bayamounês).

Limero del posse: 5555

Limero diyalectolodjike: D 131

Eplaeçmint sol Daegn: 49°54'N - 5°01'E

Li pårotche di Bayamont est dicåctêye a Sint Antoenne. Eto, c' est l' sint Antoenne li moenne li dicåce : c' est li dimegne après l' 13 di djun (on n' rimagne nén l' sint).

Les Bayamonts, c' est eto li spotaedje des djins d' Vireu-Walran.

Bive (viyaedje)

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "Bive & bive", loukîz cialBive (fr: Bièvre) c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou ds ôtes po fé ene intité do minme no.

Limero del posse: 5555 (vî limero 6860)

Limero diyalectolodjike: D 124

Dimanants: 480 (1840); 868 (1910); 730 (1930).

Eplaeçmint sol Daegne: 49°56'N - 5°01'EVîs scrîjhas: Beveris (770); Bievere (1243); Bievres (1139, 1245, 1290)

Patron del pårotche: Sint Houbert.

Dicåce: li dimegne après l' 3 d' nôvimbe.

Bragård

On bragård (on djheut ossu on mwaisse djonnome), c' esteut on djonnome k' esteut lomé tchîf del djonnesse. C' esteut lu li mwaisse adjinçneu des fiesses tins d' ene dicåce (fiesse del pårotche).

Astok do bragård, gn aveut eto ene braguete, ki droveut l' bal avou l' bragård (ou l' tchîf des bragårds).

Charles du Vivier de Streel

Charles Duvivier (e walon Tchåle Dovevî; oficirmint, a dater di 1841, Charles du Vivier de Streel), c' esteut on scrijheu e walon, aprume kinoxhou come cåzaedjisse do pantalon trawé, la k' i raconte, kécfeye, li vicåreye da Tchårlî Djambe-di-bwès.

Tchåle Devevî vna å monde a Lidje e 1799, et-z î dhoter e 1863.

Il est rprins dins l' grosse antolodjeye da Piron.

I scrijha eto e francès ene epopêye comike, La Cinéide (1852).

Di s' mestî, il esteut curé del pårotche Sint-Djhan a Lidje.

Courcele

Courcele ([FR] Courcelles) c' est ene comene di Walonreye, el province do Hinnot.

Coû-Sint-Stiene

Coû-Sint-Stiene (fr: Court-Saint-Étienne) est ene rebanêye comene di Walonreye, el province do Roman Payis. Li comene a-st askepyî ås rebanaedjes di 1977 a pårti do ptit ban do minme no, sins ôtes viyaedjes metou avou.

Curé

On curé, c' est on priyesse dins l' rilidjon catolike.

Dicåce

Ene dicåce (on dit eto: li fiesse del pårotche), c' est ene fiesse k' i gn aveut dins on viyaedje, et k' esteut sovint metowe li dimegne après l' fiesse do sint ki l' eglijhe do viyaedje lyi est dicåçtêye.

Dins tchaeke viyaedje, n aveut ene grande dicåce u grande fiesse (sovint ezès moes d' octôbe et nôvimbe) ey ene pitite dicåce u ptite fiesse (sovint ezès moes d' avri et d' may). Ût djoûs (pacô cwénze djoûs) après l' grande dicåce, gn aveut les rlaxhådes.

Cwand on fjheut l' dicåce divant l' fiesse do sint, on djheut : on rmagne li sint.

Domenico Maria Mezzadri

Domenico Maria Mezzadri a skepyî a San Rocco al Porto li 30 di djanvî 1867 ey a morou a Chioggia li 11 d' awousse 1936. C' esteut on curé itålyin k' a divnou eveke de Chioggia li 2 d' djulete 1920 disk' a s' moirt.

I fourit apriyesté e 1889. E 1935, il a strimé li novele pårotche des capucins.Les comenes di Caselle Landi eyet di Sant'Angelo Lodigiano, la k' il a stî curé les vint prumirès annêyes do 20inme sieke, lyi ont rindou bon dvwer tot rbatijhant des rowes a s' no.

Li Grande Louwate

Li Grande Louwate (la-minme Lu Grande Luwate; F. Louette-Saint-Denis), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye rebané avou Djedene, el province di Nameur.

Limeros del posse :

asteure : 5575

davance : 6874

Limero diyalectolodjike : D 121

Arondixhmint : Dinant

Eplaeçmint sol Daegn: 49° 57' 55 N - 4° 57' 55 E.

Dimanants: 347 (1830), 516 (1910), 478 (1930)

Eglijhe du 1878, stîle odjivå.

Patron: Sint Denis.

Dicåce: li dimegne ki shût l' 9 d' octôbe.

Ecarts: Mwinterne, ene anclave dilé Herisson, al frontire francesse, a 8-10 km do viyaedje.Li Grande Louwate a stî basteye après l' Pitite Louwate.

Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins l' esplicant motî.

Luigi Carlo Borromeo

Luigi Carlo Borromeo a skepyî a Graffignana li 26 d' octôbe 1893 ey a morou a Pesaro li 4 di djulete 1975. C' esteut on curé itålyin k' a divnou eveke de Pesaro li 28 di decimbe 1952 disk' a s' moirt.

I fourit apriyesté e 1918. Di 1951 a 1952, il a stî aide-eveke di Lodi. I fourit pere di concile a totes les ashyinnes do Concile Vatican II,. Il esteut eto on mimbe do pårti wårdiveus Coetus Internationalis Patrum.

E 1971, il a strimé li novele pårotche di sint Charles Borromée.

Orcîmont

Orcîmont (F. Orchimont), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Vresse.

Metou å dzeu do tchestea, lu-minme dominant ene sitroete valêye, li viaedje est a coete d' on hôt platea.

Limero del posse :

asteure : 5550

Di 1969 a 1977 : 6877.

Limeros diyalectolodjikes:

ALW : D 127

Ricweraedjes da Bruneau :

Arondixhmint: Dinant.

Eplaçmint sol Daegn: 49°53'N - 4°56'EDimanants: 250 (1830); 380 (1910); 350 (1930)

Eglijhe e 1863, distaetcheye del pårotche del Pitite Louwate li 3 d' setimbe 1586.

Patron: Sint Mårtén.

Dicåce: li dierin dimegne di setimbe. Perlinadje a Sint Meyin.Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, loukîz e splitchant motî.

Li CH d' Orcîmont e francès Orchimont provént do picårdijhaedje des nos d' plaece.

Raymond Mouzon

Raymond Mouzon, pus sovint lomé l' abé Mouzon, u, emey ses copleus l' abé aveut skepyî a Nuviè li 26 d' awousse 1929; si a-t i morou å Tchestea li 13 di fevrî 2005.

Il esteut mimbe di l' SLLW.

Riprins dins l' antolodjeye Scrijheus d' Årdene.

Di s' mestî, il esteut prof di sgondaire. Pu, sol fén, il a stî curé d' pårotche.

Ritene

Ritene (fr: Retinne) est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Fléron.

Limero del posse: 4621 (vî limero )

Limero diyalectolodjike:

Arondixhmint: Lidje

Sipotaedje:Vîs scrijhas: Ertine (1509)

Divna pårotche e 1842.

Suni

Suni (fr: Sugny), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Vresse et k' a don passé del province do Lussimbork al province di Nameur.

Élessene (viyaedje)

Élessene (so plaece: on prononce Élèssëne u Îlèssëne; on dit eto: Nérlisseme), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, e flamind et et francès Neerheylissem, divnou intité.

Limero del posse: 1357 (vî limero 5918)

Limero diyalectolodjike: Ni 20

Sipotaedje des djins:

les Sots, d' on djeu d' mot. C' est l' prumî viyaedje, cwand on vént do Roman payis, la k' on dit djë so estô di djë; së po dire "dji so"

les Sintanîs (del pårotche Sinte-Ane).

Dins ds ôtes lingaedjes

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.