Orcîmont

Orcîmont (F. Orchimont), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Vresse. Metou å dzeu do tchestea, lu-minme dominant ene sitroete valêye, li viaedje est a coete d' on hôt platea.

  • Dimanants: 250 (1830); 380 (1910); 350 (1930)
  • Eglijhe e 1863, distaetcheye del pårotche del Pitite Louwate li 3 d' setimbe 1586.
  • Patron: Sint Mårtén.
  • Dicåce: li dierin dimegne di setimbe. Perlinadje a Sint Meyin.

Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, loukîz e splitchant motî.

Li CH d' Orcîmont e francès Orchimont provént do picårdijhaedje des nos d' plaece.

Istwere

Li conteye d' Orcîmont a lontins stî on payis d' frontire inte les Bas-payis espagnols et France. Il a stî studyî på tchenonne Roland dins on live Le comté d'Orchimont et ses fiefs (li conteye d' Orcîmont et ses fîs).

Li foitresse d' Orcîmont date do X° s. et li prumî signeur åreut stî on Godfroid, signeur di Djedene, k' on rataetche voltî al famile di Chiny. Li signoreye d' Orcîmont a yeu lontins ene grande influwance so l' istwere di tote li contrêye. Li tchestea d' Orcîmont, ataké pa ene årmêye francesse di Louis XIV, ås ôres des djenerås De Chatillon et de Brézet, a stî pris et broûlé li 11 di may 1635. Ci fourit adon on sieke di måleur k' a veu peri del pesse et d' maladeyes pus di 7 djins so 10.

Mågré tos les displis ki les signeurs ont yeu a-z edurer, li stok di cisse famile la a todi dmoré sol payis, et î est co todi, avou ene brantche ki vike co a Bive.

Accint do walon e 20inme sieke

Bive (viyaedje)

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "Bive & bive", loukîz cialBive (fr: Bièvre) c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou ds ôtes po fé ene intité do minme no.

Limero del posse: 5555 (vî limero 6860)

Limero diyalectolodjike: D 124

Dimanants: 480 (1840); 868 (1910); 730 (1930).

Eplaeçmint sol Daegne: 49°56'N - 5°01'EVîs scrîjhas: Beveris (770); Bievere (1243); Bievres (1139, 1245, 1290)

Patron del pårotche: Sint Houbert.

Dicåce: li dimegne après l' 3 d' nôvimbe.

Bôhan

Bôhan (fr: Bohan) est èn ancyin ptit ban del Walonreye, e payis tchampnwès, rebané avou Vresse.

C' est eto on hamtea di Barvea

Dimorants: Bohinots, Bohinotes.

Limero del posse: 5550 (vî limero 6868)

Limero diyalectolodjike: D 133

Eplaecmint sol Daegn: 49°52' N - 4°53' EArondixhmint: Dinant

Sipotaedje: Bohinots, bohinotes.

Vîs scrîjhas: Bohan, (1190); Bohain, (1204); Bohaing,(1205); Bouhang,(1226); Beauhaing, (1323); Boheang,(1326).Gn a cåzu l' minme no d' viyaedje dilé Derbu : Bohon (Barvea) (la ki "hon" n' est k' èn accint di "han").

Charles Bruneau

Loukîz a : «Inketes da Bruneau so les patwès d' Årdene (lives)»Charles Bruneau, c' esteut on grand linwincieus francès, vinou e monde li 19 di nôvimbe 1883 a Tchô el Walonreye di France. I mora li 3 d' awousse 1969.

I djåzéve coramint l' walon, k' esteut l' lingaedje d' atôtchance di tertos a Tchô tins di ses djonnès anêyes.

Crodjambot

On crodjambot ou crocmitinne, c' est on forveyou tolu (motoit ene djin, motoit ene biesse), edvintêye po fé sogne ås efants.

Djedene

Li grande Djedene (Djèdène /ʤɛdɛn/, F. Gedinne), c' est ene rebanêye comene del province di Nameur, k' a dné s' no å canton li pus a nonne del province.

Dimorants: 4.398 (2005)

Sitindêye: 151,56 km²

Dinsité: 29,02 djins/km²

Limero del posse: 5575 (po tote li comene)

Arondixhmint: Dinant

Les Tchairires (Yåle)

Les Tchairires (F. Chairière), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, dedja rebané avou Yåle li 18 di djun 1964, divant les grands rebanaedjes.

Limeros del posse : 5550

Limeros diyalectolodjikes :

ALW : D 137

C. Bruneau : Br 39

Eplaecmint sol daegn : 49°52’02 n – 4°56’53 E

Dimanants : 308 (1840) ; 209 (1910) ; 216 (1930)

Lomaedje : Tchairiot, Tchairiote ; (F. Chairiérois, -oise)

Sipotaedje des djins d' Libwatchamp: les Cawés.Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins l' esplicant motî.

Live do tchenonne Roland so Orcîmont

Li live do tchenonne Roland so Orcîmont, ki s' no e francès, c' est "Orchymont et ses fiefs" (Orcîmont et ses fîs), c' est on live sicrît på tchenonne ... Roland et eplaidî a ... e ...

I djåze di l' istwere di tos les viyaedjes di l' ancyinne dutcheye d' Orcîmont.

I dene eto des abayeyes etimolodjikes, mins ki n' respondèt nén sovint ås cenes des sincieus k' ont vnou après lu (A. Carnoy, J. Herbillon, evnd.).

Mouzaive (Yåle)

Mouzaive, c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, a hintche di Smwès, dedja rebané avou Yåle li 18 di djun 1964, divant les grands rebanaedjes.

Limero del posse: 5550

Limero diyalectolodjike:

ALW : D 140

C. Bruneau : Br 49

Eplaeçmint sol Daegn: 49°51'N 4°58'EDicåce: li 2inme dimegne après l' 8 di setimbe

Djins: 80 (1840); 110 (1910); 64 (1930).Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins l' esplicant motî.

Nafraiteure

Nafraiteure (so plaece : Nafrêtère, F. Nafraiture), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Vresse, el province di Nameur.

Limeros del posse :

asteure : 5550

davance : 6881

Limero diyalectolodjike :

A.L.W. : D 126

Bruneau : Br 27

Arondixhmint : Dinant

Eplaecmint sol daegn : 49°55'00 N - 4°54'56 E.

Sipotaedje des djins :

les Magadês (ma gade, hê; loukîz pus bas)

les Bordjoes (la-minme: bourjwas)

Dimanants : 358, (1910); 303 (1930)C' est l' minme no ki Fraiteure.

Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins l' esplicant motî.

Rotchô

Rotchô (F. Rochehaut), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye rebané avou Bouyon, el province do Lussimbork.

Limeros del posse :

asteure : 6830

davance : 6849

Limero diyalectolodjike :

ALW : Ne 51 (mwaisse pont)

C. Bruneau : Br 51

Arondixhmint : Li Tchestea

Les djins d' Rotchô :

Lomaedje : Rotchôlî, Rotchôlire.

Sipotaedje : les Cwårêyès Tiesses (les Tiêsses Cârées), Rotchô les Cwårêyès Tiesses, paski c' esteut les prumirès djins del Dutcheye di Bouyon k' on rescontreut tot vnant del Conteye d' Orcîmont.Po les vîs scrijhas, riwaitîz dins l' esplicant motî.

Tchîplaene

Tchîplaene (la-minme Tchîplane, F. Six-Planes) c' est on ptit hamtea ki fjheut pårteye di Grå-Fayi, rebané asteure avou Bive.

Tchîplane a stî comene di 1795 a 1805.

Eplaeçmint sol Daegn: 49°53'N - 4°58'E

Viyaedjes rebanés di Walonreye

Djivêye des 262 intités rebanêyes di Walonreye; avou les ancyins ptits bans k' elzès compôzèt metous adlé.

Tos les ptits bans did divant les grands rebanaedjes (prumî d' djanvî 1977) avént ddja on limero del posse, mins i n' î sont nén co rmetous tertos cial. Po-z aveur dipus d' racsegnes, alez s' vey foû waibe:

li djivêye des ancyins ptits bans, pa ôre alfabetike des nos walons (nén co rfondous)

li djivêye des rebanêyès comenes, pa ôre alfabetike des nos e francèsRiwaitîz eto :

No des viyaedjes del Walonreye.

Emacralés nos d' viyaedjes.

Walonreye di France (Bote di Djivet).

Veyes et viyaedjes metous astok del Walonreye (mins ådfoû, e Payis d' Brussele, el Flande, ezès Bas Payis, el France, e l'Almagne, el Grande Dutcheye, et k' ont des nos e walon).

Viyaedjes del Walonreye foû del Beldjike romande (ki djåznut lussimbordjwès ou ripouwaryin; i sont eto cial pa dzo).

Vresse

Vresse (F. Vresse-sur-Semois) c' est ene rebanêye comene del Walonreye, dins l' province di Nameur.

Dimorants: 2.835 (2004)

Sitindêye: 101,37 km²

Dinsité: 27,97 djins/km²

Arondixhmint: Dinant

Limero del posse: 5550 (tote li comene)

Eplaeçmint sol Daegn: 49°52'N—4°56'EBan d' Vresse: Vresse avou Badjimont, Bôhan, Laforêt-dlé-Vresse, Herisson, Mambe, Mouzaive, Nafraiteure, Orcîmont, Pûsmadje, Suni, Tchairire et Yåle

Vresse (viyaedje)

Vresse (F. Vresse-sur-Semois), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, metou a droete di Smwès, divnou intité do minme no.

Limero del posse: 5550 (vî limero 6869)

Limero diyalectolodjike: D 135

Hôteur: di 185 a 380 m.

Eplaeçmint sol Daegn: 49°52'N—4°56'EVîs scrijhas: Verech, Verec, Verece, Vresse, è latin : Veresca, dins les pus vîs papis.

Eglijhe (1768; li tour: 1837) a remplaecî ene tote viye eglijhe do 9inme sieke.

Patron: Sint Lambiet.

Dicåce: al Trinité.

Tchapele a N.D. di Wålcoû (divant: a Sint Rok)

Hamteas : Conrad, Grande-Croes.

Dimorants: 140 (1830); 176 (1910); 225 (1930).

Wajî

Wajî (fr: Oizy), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Bive. Wajî aveut ddja stî rebané li 26 di djulete 1964 avou Coirnîmont, Grå-Fayi et Bayamont.

Limero del posse : 5555 (vî limero 6863)

Limero diyalectolodjike: D 130

Eplaeçmint sol Daegn: 49°53'N - 5°0'E

Dins ds ôtes lingaedjes

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.