Catolicisse

L' Eglijhe catolike (on dit eto: li catolocisse), c' est ene coxhe do crustinnisse ki ricnoxhe l' otorité do Påpe di Rome so tos les creyants.

Li rlidjon catolike est ouy li mwaisse rilidjon el Beldjike, Grande Dutcheye, France, Itåleye, Espagne, Portugal et dins les ancyinnes colneyes di ces payis la.

L' eglijhe catolike est diferinne des Protestants et des Ortodosses.

Apriyestaedje

L' apriyestaedje, c' est ene ceremoneye la k' èn ome k' a stî scolé po ça, divént oficirmint curé.

On pout comprinde li mot po tote rilidjon avou des priyesse (ome u femreye), li djoû k' il u ele li divnèt.

Concile Vatican II

Li Concile Vatican II, c' est on concile k' a stî tnou e 1965 å Vatican, et k' a candjî toplin des sacwès dins l' Eglijhe catolike.;

Crowaceye

Li Crowaceye (e crowate Hrvatska), c' est èn estat d' Urope eyou çk' on cåze crowate. Si mwaisse-veye, c' est Zagreb.

No des dmorants : Crowates (omes et comeres).

Discomuniaedje

Li discomuniaedje, e li rlidjon catolike,c' est l' "fotaedje a l'ouxh" di l' Eglijhe d' on crustin (catolike) k' a fwait on grand petchî ou k' a fwait do toirt å catolicisse.

C' est les evekes k' ont l' droet di discomunyî.

Grande Notru-Dame

Li Grande Notru-Dame (on dit eto : li Notru-Dame d' emey l' awousse, li Notru-Dame d' awousse, li Nosse-dame d' awousse, li Cwénze d' awousse, li Sompcion), c' est l' pus grande des fiesses a l' Aviedje Mareye dins l' rilidjon catolike. Ele si passe li 15 d' awousse. Ele fiestixh li montaedje å cir di l' Aviedje.

C' est onk des cwate djamas, po les catolikes. Les ortodosses et les protestants nel fiestixhèt nén.

Li Grande Notru-Dame est shuvowe bénrade del Pitite Notru-Dame. Li termene inte les deus si lome l' Inte-les-deus-Notru-Dame.

Imprimateure

L' imprimateure (e latén Imprimatur), c' est l' åjhmince d' èn eveke k' on-z est oblidjî d' aveur po-z eplaidî on scrijhaedje rilidjeus ricnoxhou pa l' eglijhe catolike.

Divnt l' imprimateure, gn a eto ene ôte mincion, Nihil obstat..

Bråmint des imprimateures po des scrijhaedjes e walon ont stî dnêyes pa l' eveke di Lidje. Ene u deus di l' eveke di Nameur.

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "imprimateure", alez s' vey e splitchant motî.

Mierkidi des cindes

Li mierkidi des cindes ou mierkidi maigue, c' est l' prumî djoû do cwareme crustin.

C' est l' londmwin do crås mårdi, et adon, li djoû d' après les fiestixhaedjes do cwarmea.

Pitite Notru-Dame

Li Ptite Notru-Dame (on dit eto : Pitite Nosse-Dame, Notru-Dame di setimbe), po les catolikes, c' est l' fiesse do skepiaedje di l' Aviedje, li 9 di setimbe.

Ele finixh ene termene di l' anêye k' on lome inte les deus Notru-Dame.

Principåté d' Lidje

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "Lidje", loukîz cial

Li Principåté d' Lidje u Payis d' Lidje, c' esteut èn Estat do Sint Impire Romin Djermanike, askepyî e 980 cwand l' impreur Oton II va dner des povwers timporels a l' eveke di Lidje, Notger.

Li principåté esteut moennêye pa on Prince-Eveke. Li rlidjon oficire di tos les sudjets do Prince-Eveke, c' esteut l' catolicisse. Mins les protestants ont stî on moumint acceptés a Spå.

Les lingaedje d' atôtchance inte les djins sol pus grande sitindêye del Principåté, c' esteut l' walon ki s' a aprume fôrmé so ç' payis la. Nerén, a Bijhe, dins l' ancyinne Conteye di Lô, c' esteut l' limbordjwès ki les djins cåzént etur zels.

Les Princes-Evekes nén Walons ni cnoxhént nén l' walon. Li lingaedje d' ovrance å Palå fourit l' latén, pu l' alamnd u l' francès, sorlon l' provnance do prince-eveke.

Li principåté dmorrè on dislaxhî Estat disk' e 1794, cwand elle est evayeye påzès årmêyes francesses. Ele disparexhrè li prumî d' awousse 1795, li djoû k' on vota l' aneccion al France.

Li mwaisse-veye del principåté c' esteut Lidje.

Påpe

Li Påpe, c' est l' tchîf di l' Eglijhe catolike rominne. Il est eto eveke di Rome et tchîf d' estat do Vatican.

Li tite egzistêye dispu sint Pire.

Pårti catolike

On pårti catolike ou democraçreye crustinne, c' est on pårti politike ki shût les idêyes do catolicisse.

Raparexhaedje di l' Aviedje

On raparexhaedje di l' Aviedje u ene aparucion del sinte Viedje, c' est ene creyance di sacwants catolikes come cwè l' Aviedje Mareye åreut raparexhou a des djins (todi des efants (a-z aveuri)), aprume al fén do 19inme sieke, kiminçmint do 20inme sieke.

Èn efant k' a veyou l' Aviedje est lomé veyeu ou veyant.

Sapinse Seur Lidiye (djournå)

Sapinse Seur Lidiye (S'apinse Seûr Lidîye), c' est on roman e walon da Emile Gilliard, parexhou e 2014.

C' est on live a môde di djournå sortitré «Ratuzaedjes del dierinne beguene di Goyet».

C' est l' shûte di «Les djoûs racourtixhnut» k' aveut vudî e 2002.

Seur catolike

Ene seur catolike masseur ou macherseur (sorpoli) ou beguene (ene miete moens poli), c' est ene rilidjeuse catolike.

Sillabusse des ereurs

Discramiaedje des sinses do mot "sillabusse"Li sillabusse des ereurs (e latén Syllabus Errorum, "tåve des flotches"), c' est ene lete do Påpe Piye IX ki critike totès sôres dins l' societé modiene, k' a vudî li 8 di decimbe 1864.

I fårè kel Påpe Leyon XIII evoye ene ôte lete, "Rerum novarum" po-z amôdurer li cene da Piye IX, k' aveut bråmint fwait do toirt ås catolikes, et k' aveut stî kidjåzêye toplin påzès protestants. Ene pårteye des catolikes ki dmorént dins les payis protestants vont adon askepyî l' Eglijhe vî-catolike (1871).

Tchapele

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "Tchapele", loukîz cial

Ene tchapele, c' est on ptit bastimint la k' on preye (sovint dicåçtêye a on sint). Dins li rlidjon catolike, todi

Tchimin del croes

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "Tchimin del croes", loukîz cial

Li tchmin del croes u tchimin d' croes, c' est èn ofice do bon vénrdi, la k' on rmimbere li voye ki Djezus-Cri åreut shuvou do tribunå la k' i fourit codåné, disca dsu croupet la k' il åreut stî clawé so ene croes, mori, pu esse dispindou.

Li tchmin d' croes comprind catoizes eståcions.

C' est ene dujhance rilidjeuse catolike, ki s' pout fé ossu divant l' ouxh, u a èn ôte moumint tins do cwareme.

Tossint

Li Tossint c' est ene fiesse crustinne ki rvént tos les 1î d' nôvimbe, mon les catolikes. Dins les payis istoricmint catolike, c' est on fiesse-djoû.

C'est li fiesse di tos les sints.

Voye a Sint-Djåke-el-Galice

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "Voye Sint-Djåke & Voye a Sint-Djåke", loukîz cial

Li Voye a Sint-Djåke-el-Galice, c' est on perlinaedje ki s' fwait a pårti di tos les payis catolikes, eviè l' tombe di Sint Djåke li Grand k' åreut stî trovêye å 11inme sieke e l' Galice, e-n on louwé ki va divni l' veye di Sint-Djåke-el-Galice.

Dins ds ôtes lingaedjes

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.