Antomeye

L' antomeye[1], c' est l' syince ki discrît çou k' gn a dins l' coir d' ene djin ou d' ene biesse.

Po les biesses, on djåze pacô di zotomeye (antomeye des biesses).

Rembrandt Harmensz. van Rijn 007

Coxhes di l' antomeye

  • antomeye discrijhrece: discrît les organes, sistinme pa sistinme
  • antomeye topografike: discrît les organes di tolminme ké sistinme ki s' trouve e-n ene metowe plaece do coir. Metans, li goidje.
  • anatomeye rimetrece: situdeye les diferinces inte deus sôres di biesses, inte ene djin ey ene metowe sôre di biesse.

Tchaptrês di l' antomeye

Po les djins et les biesses ås tetes, les docteurs et les årtisses aprindèt l' antomeye shuvant on plan insi:

antomeye do sistinme bodjrece

antomeye des organes do vinte

antomeye do sistinme respirrece

Loukîz ossu cial: Categoreye:Sistinme respirrece

antomeye do sistinme nierveus

antomeye do cour et des ecdûts

  • cour
  • ecdûts do sonk
  • misse
  • sistinme linfatike
  • sistinme ormonrece

pea et poyaedjes

Loukîz ossu cial: Pea et pwels

organes do mopliyaedje

  • sistinme di mopliyaedje omrin
    • tiesticure
    • prostate
  • sistinme di mopliyaedje femrin
    • ovrece
    • trompe del matrice
    • matrice
    • mozete

Hårdêyes divintrinnes

  • otopseye
  • anapate
  • texholodjeye (istolodjeye)
  • coir del djin

Pî-note

  1. prononcî /ã.tɔ.'mɛj/ (Feller "antomèye") oudonbén /an.tɔ.'mɛj/ (Feller "an´tomèye"); mot stindou d' on prumî sinse sinifiant "eskelete", "spér".
Boke

Li boke ou boutche, c' est on trô ki s' drove å mitan del tiesse et dner voye eviè li buzea d' avalaedje.

Li fond del boke si lome goidje. C' est la k' i gn a l' resconte avou l' air ki vént do nez ey aler viè l' tchenåle a l' air ki moenne åzès peumons.

Li boke des biesses si lome gueuye.

Cawe (antomeye)

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "cawe", loukîz cial; li mot «cawe» tot seu ravoye vaici

Li cawe, c' est l' dibout del schene des biesses, rascoviete del pea et di sacwants ptits longous musses.

Li plaece del cawe ås djins, c' est çou k' on lome li cronjhî.

Cervea

Li cervea, c’ est l’ organe ki s’ trouve dins li dzeu do cråne (li dvant po les biesses ås cwate pates). C’ est lu ki rimplit cåzu tote li boesse do cråne. C’ est l’ mwaisse pîce di l’ ecefale. C’ est lu ki cmande li fonctionmint di cåzu tot l’ coir.

Dins les djins, c' est l' cervea ki prodût l' pinsêye.

Djave

Li djave (on dit eto: li face, li malete, li gavêye, li gaviot, li djaive, li gargasson), c' est ene potche metowe e hatrea des oujheas, so l' avaloe, la k' les grins dmorèt on moumint, divant d' aler viè l' djezî.

Djonteure

Ene djonteure ou acopleure, c' est on racoird inte deus oxheas.

Doet

Discramiaedje des årtikes avou "doet"On doet, c' est onk des cénk sititchons metous å coron del mwin d' ene djin.

Gn a l' minme tcherpintaedje pol djambe, k' on lome les les doets d' pî, doyes u årteas.

Sincieuzmint, li doet, c' est l' coron des mimbes di beacôp des biesses.

Goidje

Li goidje, c' est l' dirî del boke (d' ådvins) et li dzeu do cô (ådfoû), aprume po les djins.

Hatrea

Li hatrea u li cô, c' est l' boket do coir metou inte li tiesse et les spales.

Li dvant do hatrea si lome li goidje.

Li hatrea est basti so les cronzoxhs do hatrea, ki fwaiynut li screne do cô. Li schene do hatrea s' acopele al tiesse al djonteure del hanete.

Les biesses ås tetes ont tertotes 7 cronzoxhs å hatrea, del mizrete al djirafe.

Les ôtes organes edjistrés e hatrea :

l' avaloe (farinke)

li buzea al vwès (larinke)

li buze d' avaloe (uzofadje)

li tchnôle a l' air (tratchêye)

l' artere haelrece (carotide)

li voenne hatelrece (voenne djugulaire)Po les oujheas, sol divant do hatrea, gn a èn organe especiå k' on lome li djave.

Inseke

Èn inseke, c' est ene biesse, sins cronzoxhs, k' a shijh pates (dj' ô bén: troes pwaires, årvier des araegnides, k' end ont ût).

Il ont deus u cwate aiyes (ene u deus pwaires).

Oraye

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "Oraye", loukîz cial

L' oraye, c' est èn organe do coir, ki fwait pårteye del tiesse, et ki permete d' etinde les sons d' ene rîlêye di wachlires prôpe a tchaeke indje di biesses.

C' est eto å mitan d' l' oreye k' i gn a les organes di l' asgurdixhance (ekilibe).

Oxhea

Èn oxhea (pus rålmint, èn oxh), c' est on blanc deur boket do coir des biesses et des djins, ki avou des sfwaits fôrmèt l' eskelete.

Gn a des plats oxheas et des longs oxheas (avou del miyôle).

Pansreye (antomeye)

Li pansreye, antomicmint, c' est les cwate potches di (çou k' on lome a toirt) l' estoumak des roemiants. C' est l' piceure anatomike tipike di cisse sôre di biesse ås tetes la.

Les cwates bokets del pansreye, c' est l' bounete, li panse, li cint-fouyeas eyet l' moulete.

E botchreye, li pansreye, c' est les cwate bokets del panses k' on-z è djåze cial, et les boyeas avou.

Pea

Li pea, c' est on texhou ki rascove li coir des biesses et des djins.

Li spesse pea di sacwants biesses dene li cur.

C' est l' pea ki fwait crexhe les pwels et les tchveas.

Peumon

Li peumon, c' est on boket do coir, metou dins l' cadje coistrece, ki sieve a prinde l' ocsidjinne di l' air et l' mete dins l' sonk.

Poyaedje

On poyaedje ou pwel ou poy, c' est on fistou d' keratene ki crexhe sol pea des djins et des biesses ås tetes. On tchvea est conté come on poyaedje.

Tchivå

Li tchvå, c' est ene biesse ås tetes avou cwate pates, et å coron, on seu doet, rascovrou d' on shabot. Il a stî aclevé aprume dins les payis del Mîtrinne Azeye diviè li 8inme meynaire divant Djezu-Cri.

No e sincieus latén : Equus caballus.

Insi les tchvås sont les près-parints des ågnes. I s' polèt mopliyî avou; et ça dene on moulet.

Li tchvå leyî s' no a sacwants nos d' plaeces el Walonreye.

Texhou (biyolodjeye)

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "texhou", loukîz cial

On texhou, el biyolodjeye, c' est on ashonna di celules, tertotes les minmes ou di diferinnès sôres, ki fômnut onk des bokets ou des léts d' on metou organe d' ene plante ou d' ene biesse.

Tiesse

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "Tiesse", loukîz cial

Li tiesse, c' est li dzeu ou li dvant do coir des djins et des biesses

C' est la k' i gn a l' boke, les ouys, les orayes, li cråne avou l' cervea.

Sovint, eto, l' intrêye d' air eviè les peumons (li nez, mins nén ås pexhons, metans).

Li tiesse pout fé on seu blo avou l' coir (maclotes, halenes) mains nd est pus sovint schåyeye på hatrea.

Tinroxh

Li tinroxh (u tinroxhea) ou gruzion (u gruziant u gruzia), c' est on texhou come di l' oxh, mins pus tinre, et å pus sovint loyî a èn oxhea.

Vé (antomeye)

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "vé", loukîz cial

Li vé c' est l' pixha des djins.

Dins ds ôtes lingaedjes

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.