Konömav

Konömav binon nolav sogädik, kel vestigon prodi, seagivi e nüsumi canas e dünas. Vöd: könomav dekömon de vöds Grikänik: οἴκος (oikos, siämü „dom“) e νόμος (nomos, siämü „lon“), o. b. „lons, noms doma“.

Miedet, kel keninükon mödikosi se konömav atimik binon ut hiela Lionel Robbins in yeged ün 1932 päpüböl: „nolav, kel studon kondöti menik as sekidöl de tefs vü zeils e meds nebundanik, kels labons gebis pluik votik“. „Nebundan“ sinifon, das meds no saidons ad kotenükön neodis e desiris valikis. Nen nebundan e gebs votik medas, no dabinon säkäd konömavik. Jäfüd so pamiedetöl keninükon kludo studi välas fa stad e mögs paflunölas.

Donajäfüds konömava kanons padadilädön ad grups distöfik, vü kels:

  • smalakonömav e gretakonömav;
  • konömav siädimik („kis binon-li?“) e konömav nomik („kis söton-li binön?“);
  • konömav kösömik e konömav nekösömik;
  • donajäfüds votik e topäds valemik ninü konömav.

Bal gebas konömava binon ad plänön, lio konöms, as sits konömavik, kanon vobön, e tefs kinik dabinons-li bevü kompenans („dunans“) in sogäd gretikum. Metods diletama konömavik pagebons aiplu fa jäfüds, kels tefons menis e sludis onsik in yumed sogädik (a. s. midun, dugäl, famül, saun, lonem, bolit, rels, stitods sogädik e krig.

NYSE-floor
Vob Leböba di New York, kö sluds finenik palasumons aldeliko.
John Maynard Keynes

Hiel John Maynard Keynes (pron: [ˈkeɪnz]), baonan 1id di Keynes ü The Lord Keynes (1883 yunul 5 - 1946 prilul 21) äbinom konömavan Linglänik, kela tikamagots („konömav hiela Keynes“) äflunons levemo konömavi e bolitateori atimikis, äsi dunamodis finenik reiganefas mödik. Ma tikamagots ela Keynes, reiganef söton gebön votükams finenik e moniks ad läsükön vobedi krisidas konömavik. Binom bal fatanas gretakonömava teorik atimik.

John von Neumann

Hiel John von Neumann (Macaränapüko: Margittai Neumann János Lajos; 1903 dekul 28 - 1957 febul 8) äbinom matematan Macaräno-Lamerikänik, kel äkeblünom veütiko jäfüdes mödik soäs: konletateor, sekätidiletam, kvantateor, lergodateor, geomet fovöfik, konömav, numidiletam e statitav, äsi jäfüdes matematik votik mödik. Pälelogom fa mödikans as balan matematas veütikün tumyela 20id. Pato el von Neumann äbinom balan balidanas, kels ägebons teori tölatianas pö kvantamufav, äkompenom pö Proyeg: Manhattan e pö Stitod Studas Paprogedöl in Princeton (as balan utanas, kels ya dü fün stitoda päcälons: grup suvo sevädik as „lafagods“), ed äbinom balan teoranas veütikün pö völfam pledateora e suemodas: itjäfidots ziöbik e bumian valemik. Kobü hiel Edward Teller e hiel Stanislaw Ulam, el von Neumann ätuvedom säkädis kerafüsüda tefü pubets vamataumakerik e hidrinaboum.

Lelivakonömav

Lelivakonömav binon teorod konömavik.

Maket (konömav)

Maket binon sit konömavik pro ted ad fümetön suämis medü leigavets provida e flageda, in kel valikans, kel kanons pelön suämi, kanons kompenön. Kosädon ledino ko katädim, ab sits konömik e bolitiks votik kanons i gebön maketis.

Suvo geboy moni in makets, ab in yumeds anik geboy canis u dünotis.

Matemat

Matemat binon nolem tefü suemods äs mödot, binod, spad e cen, ed i jäfüd nolavik, kel studon onis. Hiel Benjamin Peirce änemom oni „nolav[i], kel prodon kludis nevitovik“. Nolavans votik lesagons, das matemat binon nolav nomöfas (patterns): matematans sukons nomöfis pö nums, spad, nolav, nünöms, nedabinots fomälik, e r.Medü geb nedabinotas e tikama tikavik, matemat evolfon se numam, kalkulam, mafam e stud sitöfik tefü foms e mufs yegas füsüdik. Matematans vestigons suemodis at, diseinölo ad fomön niludis nulik ed ad blöfön verati onsik me kludam kuratik stabü xioms e miedets pötiko pevälöls.Sev matemata staböfik ai pegebons fa pösods e grups valiks. Gudükumams stabasuemodas kanons patuvön ya in vödems matematik se Lägüptän vönik, Babülonän, Lindän vönik, Tsyinän vönik, e Grikän vönik. Blöfastabs kurätik pubons balidnaedo in lebuk hiela Eukleides: Binets. Volfam äprogedon no vifiko jü period Dönumoteda ün tumyel 16id, ven tikamagots matematik äkolkömons tüvis nolavik nulik, kelos äkodon vifikumami vestigama, kel efovon jü adel.Ün atim, matemat pagebon zi vol lölik fa jäfüds mödik soäs nolavs natik, kaenav, sanav, e nolavs sogädik soäs konömav. Matemat pajäfüköl: jäfüd, kel vestigon jäfükami matemata pö säkäds jäfüdas votik, kodon e gebon tüvis matematik nulik, ed ömna kodon i davedi jäfüdas löliko nulikas. Matematans bejäfons i matemati klinöfik, o. b. matemat demü ok it, nen jäfükams, do jäfükams utosa, kelos äprimon as matemat klinöfik, suvo patuvons poso.

Sogädanolavs

Sogädanolavs ü Nolavs sogädik binons grup jäfüdas kädemik, kels studons flanis menik vola. Difons de lekans e de humens, bi sogädanolavs kazetons gebi metoda nolavik pö stud menefa.

Bevü sogädanolavs patuvons:

bolitav

gitav

konömav

lanav

menav

pükav

sogädav

taledav

vönotav

In püks votik

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.