Monarchie

E monarchie is e regeringsvorme woa da ene miens ol de macht hèit. 't Omgekêerde van e monarchie is e republiek. In e monarchie erf je mêestal et leiderschap. Een absolute monarchie is e monarchie woa dat de keunienk of keizer al kan doen wat 'n wilt en dus absolute (allêen)heersre i. In e constitutionele monarchie moet de keunink hem an de wet houdn gelik 't geval is in België.

Monarchies of the world
Monarchieën in de weireld

Sôortn monarchieën

Enigste bekende landn mèi monarchieën

Andorra

Andorra, officieel 't Prinsdom Andorra (Cataloans: Principat d'Andorra), is en ingeslootn dwergstoat in 't zuudwestn van Europa, in d' ôostelyke Pyreneeën en begrensd deur Frankryk en Spanje. D' officiële toale is Cataloans, moa der wordt ook vele Spoans, Portugees en Frans geklapt. D' hoofdstad en grotste stad is Andorra la Vella. Andere grôote steedn zyn Escaldes-Engordany en Encamp.

Andorra is e monarchie mè twi co-prinsn an 't hoofd, de Spoanschn biskop van Urgell en de President van Frankryk. 't Is e ryk land da surtout leeft van tourisme en van zyn prestige van belastiengsparadys. 't Is gin lid van d' Europeesche Unie moa der wordt wel betoald met den Euro.

Australië (land)

Australië is e land die in 1901 ounofhankelik ekommn is van 't Verênigd Keunienkryk. Ze zyn wel nog ossan e constitutionele monarchie, 't stoatshoofd is keunienginne Elizabeth II. De mêeste inweuners zyn ofstammeliengn van Europeesche inwykeliengn, mo 't leevn oek nog ossan e masse ôorsprounkelikke beweuners (Aboriginals).

België

België (Frans: Belgique, Duuts: Belgien, officieel Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) is e parlementaire, constitutionele monarchie an de Nôordzêe. 't Grênst ten zuudn an Vrankryk, ten ôostn an Duutsland en Luxemburg en ten noordn an Holland. In 't westn is er nie echt e gebeur, mo wel de Nôordzêe. Achter 't woater ligt Iengeland. 'n Hoofdstad è Brussel. Andere grôte steedn zyn Antwerpn, Luuk, Gent, Brugge en Charleroi.

Canada

Canada is e land in 't nôordn van Noord-Amerika. Te zuudn legt Amerika, in 't ôostn 'n Atlantischn Oceoan, te westn Alaska en de Stille Zuudzêe en in 't noorn de Nôordelike Yszêe. 'n Oofdstad van Canada is Ottawa, moa de grotste steedn zyn Toronto, Montréal en Vancouver. 't Stoatsoofd van Canada is de keuneginne van Iengeland Elizabeth II. Canada is lid van 't Gemênebest.

Denemarkn

Denemarkn (Deens: Danmark, officieel: Kongeriget Danmark, Keunienkryk Denemarkn) is e land in Scandinoavië met e grôte 5 meljoen iweuners. 't Ligt te zuudn van Nôorweegn en in 't zuudwestn van Zweedn, woamee da 't verboundn is deur e brugge. Te zuudn van d' ênigste landgrenze van Denemarkn ligt Duutsland. 't Land grenst ook an de Baltische Zêe en de Nôordzêe. 'n Hoofdstad is Kopenhagen.

Denemarkn bestoat hoofdzoakelik uut e grôot dêel van 't schiereiland Jutland en de drie grôte eilandn Funen (Fyn), Seeland (Sjælland), en Lolland, die t'hope met e dêel klindere eilandn den Deenschn archipel vormn. 't Grotste dêel van de bevolkienge weunt in stedelikke gebiedn.

Denemarkn is e parlementaire constitutionele monarchie. Ook Groenland en de Faeröer-eilandn moakn dêel uut van 't Deens keunienkryk.

Siddert 1 januoari 2007 bestoat Denemarkn uut 5 regio's (regioner) en 98 gemêentn. De grotste steedn van Denemarkn zyn Kopenhagen, Århus, Odense, Aalborg, Esbjerg, Randers, Kolding, Vejle, Horsens en Roskilde.

Fransche Revoluusje

De Fransche Revoluusje (1789-1799) was e politieke omwentelienge an 't ende van d' 18ste eêuwe, woaby dat de Fransche absolute monarchie (Ancien Régime) ofgezet is en d' Eêste Fransche Republiek ipgericht.

De constitutionele en ideologische hervormiengn giengn gepoard me burgeroorloge en terreur. De macht en de privileges van oadel en geêstelikheid wierdn beperkt in 't voôrdeêl van de burgerie. De 'Bestormienge van de Bastille' (14 juli 1789) wordt anziên lik 't begun van de revoluusje, moa feitelik was 't byeênroepn van de Stoatn-Generoal (vo 't eêst in 175 joar) d' anleidienge.

De Fransche Revoluusje het e groôtn invloêd g’hed ip Frankryk, moar eigntlik ip heêl Europa.

Holland

Holland (Olland) is e land juste ten nôordn va België die dêel uutmakt van 't Keunienkryk van de Nederlandn. In 't westn grenst 't an de Nôordzêe en in 't ôostn an Duutsland. Den hoofdstad is Amsterdam. De Caraïbische eilandn Bonaire, Sint Eustatius en Saba moakn ook dêel uut van 't land.

Strikt genoomn verwyst Holland allêne noa de westelikke provincies Nôord-Holland en Zuud-Holland, moa de benoamienge Olland wordt olhier gebruukt vo hêel 't land, dat eigentlik Nederland nomt (een zogenoamde pars pro toto).

In sommigte gedêeltn van Holland keunn ze der nie mee lachn da je ze Hollanders nomt, lik in Nôord-Broabant, Limburg, Friesland en Groniengn byvôorbeeld.

Iengeland

Iengeland is êen van de 4 ounderdêeln van de stoat Verênigd Keunienkryk. D'ander stikkn zyn Nôord-Ierland, Schotland en Wales. Iengeland is dus gin land in de strikte betêkenisse van 't wôord (onafankelikkn stoat). D'r weunn mêer of 51 miljoen menschen.

De noame Iengeland wordt dikkers verkêerdelik gebruukt voe hêel Grôot-Brittannië of heel 't Verênigd Keunienkryk mei an te duudn.

Liechtnstein

Liechtnstein, officieel Vorstndom Liechtnstein, (Duuts: Fürstentum Liechtenstein; Alemannisch: Förschtatum Liachtaschta) is e klêene stoat in Middn-Europa.

Liechtnstein wordt begrensd deur Zwitserland in 't westn en 't zuudn en deur Ôostnryk in 't ôostn. 't Bergachtig land is e wientersportplekke en e belastiengsparadys. D'r weunn mêer of 37 duusd menschn. 't Spôorwegnet in Liechtnstein makt dêel uut van de spôorweegn van Ôostnryk (ÖBB). 't Zyn moa vier steedn in 't land woa dat er e stoatie is.

Luxemburg (land)

't Grôotertogdom Luxemburg is e land van de Europeesche Unie. 't Legt tusschen België, Duutsland e Vrankryk. 't Land is, a je 't per inweuner bekykt, êen van de rykste ter weireld. D'r weunn à peu près 455.000 inweuners en 't et een ippervlakte van 2 586 km². 'n Oofdstad is Luxemburg. 'n Nationaaln fêestdag volt op 23 juni.

Maleisië

Maleisië (Maleis: Malaysia) is e land in 't zuudôostn van Azië. 't Wordt gescheid deur de Zuud-Chineesche Zêe in twêe aparte dêeln, West-Maleisië of 't Maleisisch schiereiland en Ôost-Maleisië of Maleisisch Borneo. 't Maleisisch schiereiland grenst in 't nôordn an Thailand. Ôost-Maleisië ligt ip 't eiland Borneo en grenst an Brunei in 't nôordn en Indonesië in 't zuudn.

D' hoofdstad is Kuala Lumpur moa 't administratief center is de nieuwe stad Putrajaya. Andere steedn zyn George Town, Ipoh, Kota Kinabalu, Kuantan, Kuching en Tanah Rata. Maleisië bestoat uut dertiên dêelstoatn (Negeri) en drie federoale territoria (Wilayah Persekutuan).

Monaco

Monaco (Monegaskisch: Principatu de Munegu; Frans: Principauté de Monaco) is e klêene stoat in Zuud-Europa. D'r weunn mêer of 30.000 menschn en met een ippervlakte van 2,02 km² is 't doamee de dichtst bevolkte onafhanklyke stoat ter weireld. Den hoofdstad en grotste stad is Monaco-Ville of Monaco-Stad. D'officiële toale is Frans, moa der wordt ôok Italioans, Iengels en 't lokoal Monegaskisch (dat ofstamt van 't Genuees dialect) gesprookn. Alhoewel da Monaco an de landkant hêlegans begrensd wordt deur d' Europeesche Unie, is 't land der gin lid van.

Nôorweegn

Nôorweegn, officieel 't Keunienkryk Nôorweegn (Noors: Kongeriket Norge (Bokmål), Kongeriket Noreg (Nynorsk)), is e land in Nôord-Europa. 't Bestoat uut 't westelik dêel van 't Scandinavisch schiereiland, 't vulkanisch eiland Jan Mayen en d' Arctische archipel van Spitsbergn en Bouvet.

't Grotste dêel van 't land grenst in 't ôostn an Zweedn, 't mêest nôordelik stik an Finland en Rusland. In 't zuudn grenst Nôorweegn an 't Skagerrak met Denemarkn an den overkant. Den hoofdstad van Nôorweegn is Oslo.

Qatar

Qatar (Arabisch: قطر‎ Qatar), officieel de Stoat Qatar (Arabisch: دولة قطر‎ Dawlat Qatar), is een Arabisch emiroat in 't Middn-Ôostn, an de Perzische Golf. 't Is e schiereiland die grenst an Saoedi-Arabië en ten ôostn ligt van Bahreyn. Qatar is een absolute monarchie. 't Land is lid van den Arabische Liga. Oengeveer den helt van de bevolkienge weunt in en roend den hoofdstad Doha.

Den islam is de stoatsgodsdienst. 't Mêerndêel van de gelovign hangt 't wahabisme an, e stromienge binn 't soennisme. De sjiietn vormn e minderheid.

Republiek

E republiek is e land dat om de zôvele joar nen andere leidre kiest (ne president). Z'hèin dus gin keuniengn want dat is ton e monarchie. De mêeste republiekn zyn landn woa dat er e revoluusje is gebeurd en de keuniengn verjoagd zyn. Byvôorbeeld 't geval in Duutsland, Vrankryk, Grieknland, Italië.

Schotland

Schotland (Iengels en Schots: Scotland, Schots-Gaelisch: Alba) is e vroeger keunienkryk. T'ope mi Iengeland, Nôord-Ierland en Wales is 't de stoat Verênigd Keunienkryk. Schotland e wel een eigen vlagge, eigen geldbrieftjes, en een eigen besteur - moar op internationaal vlak speelt ollêne 't Verênigd Keunienkryk e rolle. In Schotland weun d'r mêer of 5,1 miljoen menschen.

Schotland omvat 't nôordelik derde van 't eiland Grôot-Brittannië en 't grenst in 't zuudn an Iengeland. In 't ôostn ligt de Nôordzêe, in 't nôordn en 't westn den Atlantischn Oceoan en in 't zuudwestn 't Nôordkanoal en d' Iersche Zêe. Neffest 't vasteland bestoat Schotland uut mêer of 790 eilandn, die in vier hoofdgroepn wordn ounderverdêeld: de Shetlandeilandn, de Orkney-eilandn, de Binn-en de Buutn-Hebriedn.

Edingburgh is 'n hoofdstad en twidde grotste stad van Schotland achter Glasgow.

Spanje

Spanje (ook wel Spaje uutgesprookn), officieel 't Keunienkryk Spanje (Spoans: Reino de España), is e land ip 't Iberisch Schiereiland in 't zuudwestn van Europa. 't Legt vlak ten ôostn va Portugal en te zuudn va Vrankryk. Wok de Baleoarn in de Middellandsche Zêe, de Canarische Eilandn in den Atlantischn Oceoan en de Spoansche exclaves in Nôord-Afrika moakn dêel uut van 't land.

D'r weunn mêer of 46 miljoen menschn. 't Is by de Europeesche Unie sedert 1986. 'n Oofdstad van Spanje is Madrid.

Verênigd Keunienkryk

't Verênigd Keunienkryk, vuluut: 't Verênigd Keunienkryk van Grôot-Brittannië en Nôord-Ierland (Iengels: United Kingdom, ofgekort tot UK), is e land in West-Europa dat ip eylandn tusschn de Nôordzee en d'Atlantischn Oceoan ligt. 't Bestoat uut Grôot-Brittannië, 't nôordelyk dêel van Ierland, en nog vele klêene eylandjes.

Den hôofdstad van 't Verênigd Keuninkryk es Londn. Andere grôte steedn zyn Birmingham (centroal geleegn), Manchester en Liverpool (middn-Westn). Den hôofdstad van Schotland es Edinburgh, van Wales Cardiff en van Nôord-Ierland Belfast. Der weunn oungeveer 60 miljoen minsn in de UK.

Zweedn

Zweedn (officiële noame: Konungariket Sverige of Keuninkryk Zweedn) is e land in 't nôordn van Europa, met e goeie negen miljoen inweuners ip een ippervlakte van bykan 450.000 vierkante kilometer. Tachtig percent van de Zweedn weunt in verstedelikt gebied. De grotste steedn liggn in 't zudelik dêel van Zweedn, lik d'hoofdstad Stockholm an d'ôostkust, Göteborg an de westkust en Malmö hêel in 't zuudn van 't land.

Andre toaln

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.