Moand

E moand is e tydêenheid die ôorsprounkelik gebaseerd was op d' omlooptyd van de moane. In de gregorioansche kalender die nu gebruukt wordt en in andere kalendersystèmes die ip 't zunnejoar gebaseerd zyn, is de lengte van de moand zodoanig dat er 12 moandn in e joar goan.

Historie

De woordn moane en moand zyn etymologisch verwant. Oorsprounkelik was e moand gin twoalfde van e zunnejoar moar e dêel van e moanejoar.

Moandn in 't westers joar

't Westers joar bestoat uut de volgnde moandn:

Moand Antal doagn Genoemd noa Andere noamn
Januoari 31 De Romeinsche god Janus Ysmoand, Wolfsmoand
Februoari 28 of 29 De Etruskische god Februus Sprokkelmoand
Moarte 31 De Romeinsche god Mars Lentemoand
April 30 aperire ( = oopn doen in 't Latyn) Gas-of gesmoand
Meie 31 De Grieksche godinne Maia Bloeimoand, Mariamoand
Juni 30 De Romeinsche godinne Juno Zomermoand
Juli 31 De Romeinsche veldheer Julius Caesar Hôoimoand
Ogustus 31 De Romeinsche keizer Augustus Oestmoand
September 30 Latyn vo zevenste moand Herfstmoand
Oktober 31 Latyn vo achtste moand Wynmoand, Zoaimoand
November 30 Latyn vo negenste moand Slachtmoand
December 31 Latyn vo tienste moand Wientermoand, Fêestmoand, Kestmoand

Ezelsbruggetje

Month - Knuckles (nl)
Der bestoat een ezelsbruggetje vo 't antal doagn van iedere kalendermoand t'onthoudn.

Month - Knuckles (nl)

O je van je twi handn e vuuste makt, stelln de knokkels en doaln doa tusschn de moandn vôorn. Moandn die by e knokkel passn, hen 31 doagn; by de doaln passn moandn met 30 doagn, uutgezounderd februoari met 28 doagn en vor e schrikkeljoar 29.

1899

1896 - 1897 - 1898 - 1899 - 1900 - 1901 - 1902

't Joar 1899 is 't 99e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.

1982

1979 - 1980 - 1981 - 1982 - 1983 - 1984 - 1985

't Joar 1982 is 't 82e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.

30 februoari

30 februoari komt vôorn in bepoalde kalenders, moa nie in de Gregorioanschn, woa da februoari 28 doagn telt en in e schrikkeljoar (om de vier joar) 29 doagn.

April

April es de vierde moand in de Gregorioanse kalender. De moand telt 30 doagn en es genoemd noo het Latynse woord aperire wa da oop'nen wil zeggn. Da verwyst noo het openen van de bloemn en bottn in de natuur, want april es de echt êeste moand van de lente. Het weer es redelik wisselvallig, gelik da ze zeggn: moartse buien, aprilse grilln.

Damme

Damme is e stad in de provinsje West-Vloandern in België. De stad zelve is reedlik toeristisch uutgebouwd me veel oude gebouwn. In de gemêente weunn dr bykan 11.000 mensn.

Damme is sedert ênigte joarn ôok bekend vô zyn boeknwienkels - byvôorbeeld D'oude Schole. Iedre twède zundag van de moand is't er specioale boeknverkoop. Damme is volgens 't boek van Charles de Coster ôok de geboortestad van Tijl Uilenspiegel.

Deur Damme lopt den Damsche Voart. Damme grenst ook an 't nateurreservoat van 't Zwin.

December

December es de twolvde en latste moand van de Gregorioanse kalender. Der zyn 31 doagn in december. De noame komt van het Latyn voo tiene, Decem, omdat het Romeinse joar in moarte begoste. December es de moand woarin da de winter begunt (in't Nôordelik olfround). Rond den 21sten december kenn we de korstn dag van 't joar, en begunn de doagn were te lengn. December is dikwyls de moand woarin dat de êeste sneeuw volt. December es ôok gekend als fêestmoand.

Februoari

Februoari (Nederlands: Februari) es de twidde moand van et joar, en es vernoemd no de Rominse god Februus, de god van de purificoatie/ounderweireld. Februoari es een specioale moand omda het moar 28 doagn eit, én omdat er om de vier joar een dag bygevoegd weird (in de zôgezeide schrikkeljoarn). Da es de vuustregel, moar die regel weird nie gevolgd in joarn die dêelboar zyn deur ounderd (en ton were ipnieuw voo joarn die dêelboar zyn deur 400). Ol die regeliengn zyn nôdig omdat anders het joar nie mêe tôpelôopt me de zunne. Februoari es een wintermoand, me frisse temperatuurn en soms snêeuw.

Januoari

Januoari (Nederlands: Januari) es de êeste moand in de Gregorioansen kalender. Januoari volt ip het Nôordelik halfround vlak in de winter en weirdt dus gekenmerkt deur winterweere. De noame komt van de Romeinse God Janus, god va pôortn en deurn. De moand eit 31 doagn.

Juli

Juli es den zêvende moand van 't joar. Twa vernoem naar Julius Caesar. Ie èt et zelve vernoemd achter zyn eigen.

Juli es een typische zomermoand en soamen me ogustus normoal gezien de warmste van 't joar. In die periode van 't joar goan veel minsn in verlof. 't Es ôok de moand van de nationoale fêestdoagn.

Juni

Juni, ôok wel de zomermoand genoemd, es de zesde moand van de Gregorioanse kalender. Der zyn 30 doagn in juni. De moand es vernoemd noo de Romeinse godinne Juno, de vrouwe va Jupiter. Juni es de moand woarin dat de zomer officieel begunt. Rond 21 juni stoat de zunne ip eur ôogste punt in 't Nôordelik halfround en eime de langsten dag van't joar. De weird mêestol gevierd over de hêele weireld, gelik in Stonehenge. Juni es ôok de typische moand van de exoamns.

Meie

Meie es de vuufde moand van de Gregorioanse kalender en telt 31 doagn. De moand es genoemd noa de Romeinse godinne Maia. De bynoame van meie, bloeimoand wyst noa 't feit dat olles nu wel goe in bloei stoat. De zomer lat em soms ol ne kêe voeln, moar 't kan ôok slicht were zyn. De uutdrukkienge 'in mei legt iedern veugel een ei' wyst ip 't broedsezoen van de bêestn.

Moane

De Moane is d' ênigste nateurlike moane van d' Eirde. Ze wor vantydn ook met hur Latynsche name Luna angeduud.

De mêeste moann in 't Zunnestelsel zyn vrê klêne, nauweliks grôter dan een gevangn asteroïde, moa der zyn der een poar grôte, planeetachtige moann, woarounder ounze moane. Olhoewel dan der moann zyn in 't Zunnestelsel die grôter zyn dan de moane (bvb. Ganymedes en Titan), wordn d' Eirde en de Moane dikwils as een dubbelplanete beschreevn, omdat de Moane in vergelykienge mè d' Eirde nie klêen is: de Moane hèt een diameter die 1/4 van d' Eirde is, een volume van omtrent 1/50 en een massa 1/81. Doadeure droain d' Eirde en de Moane round een gemêenschappelik zwoartepunt, da juust ounder 't uppervlakte van d' Eirde ligt. Ollêne by de dwergplanete Pluto en zyn moane Charon is de verhoudienge grôter, angezien da Charon een massa hèt die 1/8 is van dien van Pluto.

Moarte

Moarte es de derde moand in de Gregorioanse kalender. Moarte es vernoemd noo de Romeinse god voo de oorlog: Mars en eit 31 doagn. In moarte begunt de lente en het weer in moarte kan hêel verschillend zyn: soms sneeuwt et nog, soms voeln we de êeste zunnestroaln brandn. Het wispelturig gedrag van moarte es ton ôok vastgeleid in een Nederlands gezegde: Maartse buien, aprilse grillen.

Nico Mattan

Nico Mattan (17 juli 1971, Yzegem) es ne vôormoaligen West-Vlamschn coureur. Zyn specialiteit wos êendagskoersn, moar ie koste ôok goed tydryen. Ie weunt in Wienkel, dêelgemêente van Legem.

Mattan wos prof sedert 1994. Ie es gestopt ip 7 oktober 2007, met de Franco-Belge, in de 3de etappe die endigde in Poperienge.

Mattan wos in 't begun knecht van ze moat Frank Vandenbroucke. In 1999 moest ie stoppn mè koersn omda zyn erte roar dei. Moar achter ne moand, en onderzoekn in Amerika, kost 'n toch vodder koersn.

Mattan wos gekend vo ze bygeloof. Zyn geluksnummer wos 17, zyn gebôortedag. Matan gelooft dat 't gin toeval wos dat 'n Gent-Wevelgem gewonn et op 'n zesn van 'n vierdn moand van 2005 (telt die cyffers t'ope en je komt an 17). E speelde ôok geirn de rolle van kluchtigoard in 't pelotong en 't was ôok geweetn dat ie ne levensgenieter wos, die geirn ne ki gink goan eten.

In een interview met de Krant van West-Vlaanderen (9 moarte 2007) gaf Mattan, en passant, toe dat 'n ôok EPO genoomn eit in zyn carrière. Die zelfsn dag nog zwakt ie zyn verkloariengn of. E beweirt nu dat 'n cortisone gepakt et, omdat ie "last ad va zyn sinuusn".

In 2009 kwam Mattan ploegleider by Cinelli-OPD, woa da Frank Vandenbroucke zyn latste koersen by rêed.

November

November es de 11de moand van het joar en telt 30 doagn. De noame es ofgeleid van't Latinse Novem, wa neegn betêekent. Da komt omda'd in de Rominsn tyd 't joar begoste in moarte. November es ee moand in de herfst en weird gekenmerkt deur kortende doagn en vollende bloadn.

Ogustus

Ogustus (Nederlands: augustus) es de achtste moand van 't joar.

Ogustus vormt soamn me juli de ôogzomer. De noame komt van de Romeinse keizer Augustus en verwyst ôok noar het oogstn, of et binnenoaln van den ôogst.

't Zyn oek vele menschn die in de plekke van "ogustus" oest of oogst zeggn. Dus Onze-Lieve-Vrouwe Emelvoart volt met oof oest.

Oktober

Oktober es de tiende moand van het joar (in de Gregorioanse kalender) en telt 31 doagn. De noame komt van 't Latynse octo, wa da achte betêkent. Da komt omdat in de Rominsn tyd 't joar begoste in moarte.

Philippe II van Vrankryk

Philippe II, bygenoamd Augustus (Frans: Auguste), van 't Huus Capet (Parys, 21 ogustus 1165 – Mantes-la-Jolie, 14 juli 1223), was keunienk van Vrankryk van 1180 tout 1223. Je was de zeune van keunienk Louis VII en zyn derde vrouwe Adele van Champagne.

Je krêeg zyn bynoame "Augustus" van de monnik Rigord, die verwees noa de Romeinsche keizers, achter dat ie in juli 1185 by 't verdrag van Boves de groafschappn Artesië, Valois, Amiens en e grôot stik van Vermandois by zyn krôondomein gevoegd haad. En ook omdat ie geboorn is in de moand ogustus.

Philippe Auguste was den êeste Frãnsche keunienk die hem, te begunn van 1190, Rex Franciæ « keunienk van Vrankryk » liet noemn. Zyn vôorgangers wierdn Rex Francorum, «keunienk van de Frankn» genoemd.

September

September es de neegnde moand van het joar en telt 30 doagn. De noame komt van het Latynse septembris, wa da zeevne betêkent. Da komt omda'd in de Rominsn tyd 't joar begoste in moarte. September es de moand woarin da de schoole were begunt voo de jounge gasten tot an 18 joar. 't Es ôok de moand woarin dat de herfst begunt: 21 september es êen van de twêe doagn in 't joar woarip dat de dag eevn lange deurt lik de nacht ('n andern es 21 moarte, 't begun van de lente).

Andre toaln

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.