Sudan (khu vực)

Sudan, một từ có nguồn gốc từ tiếng Ả Rập بلاد السودان‎ (bilâd as-sûdân "vùng đất của người da đen"), là một khu vực địa lý nằm ở TâyĐông Phi. Từ sudan cũng là nguồn gốc cho tên gọi của Cộng hòa Sudan, một quốc gia ở Đông Phi mà kiểu xavan (kiểu thảo nguyên ở châu Phi) sudan chiếm một diện tích lớn của quốc gia này.

Sudan trải dài thành một dải ngang qua châu Phi, từ Mali ở phía tây tới rìa phía tây của cao nguyên Ethiopia ở phía đông trên một chiều dài khoảng 5.500 km. Về phía bắc của nó là sahel, một dải xavan khô cằn hơn với các loài cây chủ đạo là keo (Acacia spp.), ranh giới phía nam của sa mạc Sahara, kéo dài tới tận miền đông EthiopiaEritrea (gọi là al-Ḥabašah trong tiếng Ả Rập). Các loài cỏ trong sudan dài hơn trong sahel, do khu vực này có nhiều mưa hơn trong sahel nên nó thích hợp hơn cho việc trồng trọt và chăn nuôi. Có thể coi một cách thô sơ rằng cảnh quan chính của sudan là khu vực trạng thái chuyển tiếp giữa vùng khô cằn và rừng mưa nhiệt đới, với thảm thực vật chính là xavan.

Khu vực này bị chia cắt bởi cao nguyên Cameroon thành các nửa phía tây và phía đông. Ở phía nam của nửa phía tây là khảm rừng-xavan Guinea. Về phía đông tại cộng hòa Sudan là đồng cỏ ngập lụt Sudd, và về phía nam là khảm rừng-xavan Bắc Congo

Một kiểu phân chia khác chia cảnh quan sudan, chủ yếu bởi các dãy đồi núi thành 3 khu vực: Khu vực phía tây bao gồm thượng nguồn sông Niger và lưu vực sông Senegal, khu vực phía đông là lưu vực sông Nin trắng, còn nằm giữa chúng là hồ Chad với sông Logon.

SudanRegionGambia
Cảnh quan điển hình của khu vực sudan
Aoua Kéita

Aoua Kéita (sinh ngày 12 tháng 7 năm 1912 - mất ngày 7 tháng 5 năm 1980) là tên của một nhà hoạt động đòi quyền tự do, chính trị gia và cũng là nhà văn người Mali.

Các dân tộc Nin

Các dân tộc Nin (tiếng Anh: Nilotic peoples hay Nilotes) là những dân tộc bản địa tại vùng Thung lũng Nin (Nam Sudan, Uganda, Kenya, và bắc Tanzania), nói các ngôn ngữ Nin (một phân nhánh lớn của hệ ngôn ngữ Nin-Sahara). Theo quan niệm "chung" hơn, các dân tộc Nin gồm tất cả hậu duệ của những người nói ngôn ngữ Nin-Sahara nguyên thủy. Số này gồm có người Luo, Sara, Maasai, Kalenjin, Dinka, Nuer, Shilluk, Ateker, và Maa (mỗi nhóm lại gồm nhiều tiểu dân tộc và bộ lạc nhỏ hơn).Các dân tộc Nin chiếm phần lớn dân số Nam Sudan, khu vực được xem là nơi định cư ban đầu của họ trước khi di cư ra xung quanh. Đây cũng là nhóm người lớn thứ nhì tại vùng Hồ Lớn châu Phi (sau các dân tộc Bantu). Ngoài ra, còn có có những cộng đồng đáng kể tại tây nam Ethiopia.

Các dân tộc Nin chủ yếu theo Kitô giáo và Tôn giáo truyền thống, gồm cả tôn giáo Dinka.

Cộng hòa Trung Phi

Cộng hòa Trung Phi (tiếng Pháp: République Centrafricaine; tiếng Sango: Ködörösêse tî Bêafrîka) là một quốc gia tại miền trung châu Phi. Cộng hòa Trung Phi giáp Tchad về phía bắc, phía đông giáp Nam Sudan, phía nam giáp Cộng hòa Dân chủ Congo và Cộng hòa Congo, phía tây giáp Cameroon. Đây là một quốc gia không có bờ biển và có diện tích 622.436 kilômét vuông. Bangui là thủ đô và là thành phố lớn nhất quốc gia này.

Cộng hòa Trung Phi nằm ở rìa bắc lưu vực sông Congo. Phần lớn đất đai là cao nguyên với độ cao từ 610–790 m. Hai dãy núi ở phía bắc và đông bắc có độ cao tối đa khoảng 1400 m. Phần lớn quốc gia này có thảm thực vật là savanna, bãi cỏ xen lẫn với bụi cây. Rừng rậm tập trung ở tây nam. Quốc gia này có nhiều sông lớn: Bamingui và Ouham ở phía bắc, Ubangi, một chi lưu của sông Congo ở phía nam.

Sudan (định hướng)

Sudan có thể là:

Cộng hòa Sudan, một quốc gia ở Bắc Phi (theo ranh giới địa lý do Liên hiệp quốc đưa ra).

Sudan (khu vực), một khu vực địa lý chạy ngang châu Phi, trong đó bao gồm cả quốc gia có tên gọi Sudan nói trên, nằm ngay phía dưới sahel.

Sudan, Texas, Hoa Kỳ.

Sudan thuộc Pháp, thuộc địa cũ của Pháp, hiện nay là Mali.

Madhu Sudan (1966-?), một nhà khoa học máy tính người Ấn Độ.

Gabriel Sudan (1899-không rõ), nhà toán học người România.

Hàm Sudan trong toán học, đặt tên theo nhà toán học nói trên.

Các loại thuốc nhuộm

Sudan I

Sudan II

Sudan III

Sudan IV

Đen Sudan B

Đỏ Sudan G

Tiếng Hausa

Hausa (Yaren Hausa hay Harshen Hausa) là ngôn ngữ Tchad (thuộc ngữ hệ Phi-Á) với đông người nói nhất, là ngôn ngữ thứ nhất của chừng 44 triệu người, và là ngôn ngữ thứ hai của khoảng 20 triệu người khác. Tổng số người nói tiếng Hausa là 64 triệu người, theo Ethnologue.

Đây là ngôn ngữ dân tộc của người Hausa, một trong ngữ dân tộc lớn nhất miền Trung Phi. Tiếng Hausa có mặt khắp nam Niger và bắc Nigeria. Nó trở thành lingua franca hầu khắp Tây Phi nhờ nhu cầu mua bán.

Tiếng Kujargé

Tiếng Kujargé là một ngôn ngữ nói ở bảy ngôi làng ở Tchad gần Jebel Mirra (11°45′B 22°15′Đ) và ở Sudan tại những ngôi làng rải rác thuộc Wadi Salih và Wadi Azum. Ước tính thứ tiếng này có 1000 người nói (tính đến năm 1983). Tên của ngôn ngữ này bắt nguồn từ từ kujur "thầy phép" trong tiếng Ả Rập Sudan, do họ được cho là biết làm phép. Người nói ngôn ngữ này sống săn bắt-hái lượm.

Tiểu vùng

Tiểu vùng là một phần của một vùng lớn hơn hay lục địa và thường được phân chia theo vị trí. Các hướng chính như đông hay đông nam được dùng để phân chia các tiểu vùng.

Địa lý Mali

Mali là một quốc gia không giáp biển ở Tây Phi, nằm ở phía tây nam của Algeria, kéo dài về phía tây nam từ phía nam sa mạc Sahara qua Sahel đến khu vực Sudan. Diện tích của Mali là 1.240.192 km².

Hoang mạc hoặc bán hoang mạc mạc bao phủ khoảng 65% tổng diện tích của Mali (1.240.192 km vuông). Sông Niger tạo ra một đồng bằng nội địa rộng lớn và màu mỡ khi nó chảy về phía đông bắc qua Mali từ Guinea trước khi quay về phía nam và cuối cùng đổ vào vịnh Guinea.Lãnh thổ bao gồm ba khu vực tự nhiên: khu vực trồng trọt ở phía nam khu vực Sudan, khu vực bán hoang mạc trung tâm Sahelian và vùng sa mạc Sahara phía bắc. Địa hình chủ yếu là sa mạc ở phía nam và bằng phẳng đến đồng bằng gợn sóng hoặc cao nguyên cao (ở độ cao 200–500 m) ở phía bắc. Có những ngọn đồi gồ ghề ở phía đông bắc, với độ cao lên đến 1.000 mét.

Sông Niger (với 1.693 km ở Mali) và sông Senegal là hai con sông lớn nhất của Mali. Sông Niger thường được mô tả là mạch máu của Mali, một nguồn thực phẩm, nước uống, thủy lợi và giao thông.Điểm thấp nhất của đất nước nằm trên sông Senegal (23 m) và điểm cao nhất là Hombori Tondo (1155 m).

Ngôn ngữ khác

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.