Ngoại Kavkaz

Ngoại Kavkaz (tiếng Nga: Закавказье; tiếng Anh: Transcaucasia), hay Nam Kavkaz, là một vùng địa chính trị trong vùng lân cận của phía Nam dãy núi Kavkaz nằm trên biên giới Đông Âu và Tây Á. Vùng Xuyên qua gần tương ứng với Gruzia, Armenia và Azerbaijan hiện đại. Xuyên qua và Ciscaucasia (Bắc Kavkaz) cùng nhau bao gồm khu vực địa lý vùng Caucasus lớn hơn chia Eurasia.

Vùng Ngoại Kavkaz trải dài phía nam dãy núi Caucasus và vùng đất thấp của họ, nằm ngang biên giới châu Âu và châu Á, kéo dài về phía nam từ phía nam dãy núi Caucasus ở vùng tây nam nước Nga tới biên giới Thổ Nhĩ Kỳ và Armenia, Biển Đen ở phía tây đến bờ biển Caspian của Iran ở phía đông. Khu vực bao gồm phần phía nam của dãy núi Kavkaz, dãy núi Tiểu Kavkaz, vùng đất Colchis Lowlands, vùng đất thấp Kura-Aras, dãy núi Talysh, vùng đất thấp Lenkoran, Javakheti và phần phía đông của Cao nguyên Armenia.

Toàn bộ lãnh thổ ngày nay của Armenia thuộc Ngoại Kavkaz; phần lớn hiện nay là Gruzia và Azerbaijan, bao gồm cả Nakhchivan, cũng nằm trong khu vực này. Các phần của Iran và Thổ Nhĩ Kỳ cũng nằm trong khu vực Ngoại Kavkaz. Hàng hoá sản xuất trong khu vực bao gồm Dầu, quặng mangan, chè, trái cây có múi và rượu vang. Nó vẫn là một trong những khu vực căng thẳng về mặt chính trị nhất trong khu vực hậu Xô viết và có ba khu vực tranh chấp mạnh mẽ là Abkhazia, Nam Ossetia và Nagorno-Karabakh. Từ năm 1878 đến năm 1917, tỉnh Kars thuộc tỉnh Nga kiểm soát cũng được đưa vào vùng Ngoại Kavkaz.

Acronicta cuspis

Acronicta cuspis (tên tiếng Anh: Large Dagger) là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này phân bố ở hầu hết châu Âu, miền bắc Châu Phi (Maroc), phần châu Âu thuộc Nga, Kavkaz, vùng Viễn Đông Nga (Primorye, miền nam Khabarovsk, miền nam]] vùng Amur), miền nam Xibia, Ngoại Kavkaz, Trung Á, Trung Quốc, Nhật Bản (Hokkaido, Honshu) và bán đảo Triều Tiên.

Sải cánh dài 37–41 mm.

Ấu trùng ăn nhiều loại thực vật, bao gồm Alder, Grey Alder, Rowan, Silver Birch và Downy Birch.

Armenia

Armenia (tiếng Armenia: Հայաստան, chuyển tự: Hayastan, IPA: [hɑjɑsˈtɑn]; phiên âm tiếng Việt: Ác-mê-ni-a), tên chính thức Cộng hoà Armenia (tiếng Armenia: Հայաստանի Հանրապետություն, chuyển tự: Hayastani Hanrapetut’yun), là một quốc gia nhiều đồi núi nằm kín trong lục địa ở phía nam Kavkaz. Nước này có biên giới với Thổ Nhĩ Kỳ ở phía tây, Gruzia ở phía bắc, Azerbaijan ở phía đông và Iran cùng phần lãnh thổ tách biệt Nakhchivan của Azerbaijan ở phía nam. Là một nước cộng hoà trước kia thuộc Liên bang Xô viết, Armenia là một trong những quốc gia lâu đời nhất thế giới và được cho là nơi Noah cùng con cháu của mình đã dừng lại định cư lần đầu tiên. Dù theo hiến pháp Armenia là một quốc gia phi tôn giáo, Kitô giáo đóng một vai trò quan trọng cả trong lịch sử và bản sắc riêng của dân tộc Armenia.

Armenia hiện là một thành viên của Liên Hiệp Quốc, Hội đồng châu Âu và Cộng đồng các Quốc gia Độc lập, và là quan sát viên của Cộng đồng Kinh tế Á Âu. Đất nước này là một nền dân chủ đang nổi lên và bởi vì vị trí chiến lược của mình, Armenia vừa nằm trong tầm ảnh hưởng của Nga và của Hoa Kỳ.

Azerbaijan

Azerbaijan (phiên âm Tiếng Việt: A-déc-bai-gian hoặc A-déc-bai-dan; tiếng Azerbaijan: Azərbaycan Respublikası), tên chính thức Cộng hoà Azerbaijan (tiếng Azerbaijan: Azərbaycan Respublikası), là một quốc gia vùng Kavkaz ở Âu Á. Nằm trên ngã tư đường giữa Đông Âu và Tây Á, nước này giáp với Biển Caspia ở phía đông, Nga ở phía bắc, Gruzia ở phía tây bắc, Armenia ở phía tây và Iran ở phía nam. Cộng hoà Tự trị Nakhchivan (một lãnh thổ tách rời khỏi mẫu quốc của Azerbaijan) giáp biên giới với Armenia ở phía bắc và phía đông, Iran ở phía nam và phía tây và Thổ Nhĩ Kỳ ở phía tây bắc. Vùng Nagorno-Karabakh ở phía tây nam Azerbaijan bị Armenia chiếm năm 1991.

Azerbaijan là một quốc gia thế tục, và là một thành viên của Hội đồng châu Âu từ năm 2001, một đối tác của Chính sách Láng giềng châu Âu của Liên minh châu Âu từ năm 2006, một Đối tác vì Hoà bình của NATO từ năm 1994, và một thành viên của Đối tác Cá nhân Kế hoạch Hành động của NATO từ năm 2004 và là một thành viên của Khối thịnh vượng chung các Quốc gia Độc lập từ năm 1991. Người Azerbaijan (hay đơn giản là Azeris) là nhóm sắc tộc đa số, đa số họ (khoảng 85%) theo truyền thống trung thành với dòng Hồi giáo Shi'a. Số còn lại là tín đồ dòng Hồi giáo Sunni. Các tôn giáo khác gồm Chính thống Nga (1.3%), Tông đồ Armenia (1.3%), khác (5%). Theo chính thức, nước này là một nền dân chủ đang hình thành, nhưng với quyền tự trị mạnh.

Cộng hòa Artsakh

Cộng hòa Artsakh (tiếng Armenia: Արցախի Հանրապետություն Arts'akhi Hanrapetut’yun), thường được biết đến với tên cũ là Cộng hòa Nagorno-Karabakh (NKR; tiếng Armenia: Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն Lernayin Gharabaghi Hanrapetut’yun) từ 1991-2017, là một nước cộng hòa ở Nam Kavkaz chỉ được ba quốc gia không phải thành viên Liên Hiệp Quốc công nhận. Cộng hòa Nagorno-Karabakh kiểm soát hầu hết lãnh thổ của tỉnh tự trị Nagorno-Karabakh cũ và một số khu vực xung quanh, do vậy có được một đoạn biên giới với Armenia ở phía tây và Iran ở phía nam.Khu vực Nagorno-Karabakh có dân cư chủ yếu là người Armenia trở thành vấn đề tranh chấp giữa Armenia và Azerbaijan khi hai quốc gia độc lập từ Đế quốc Nga vào năm 1918. Sau khi Liên Xô thiết lập quyền kiểm soát đối với khu vực, họ tạo ra tỉnh tự trị Nagorno-Karabakh (NKAO) thuộc thành phần Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan vào năm 1923. Vào những năm cuối cùng của Liên Xô, khu vực lại trở thành một vấn đề tranh chấp giữa Armenia và Azerbaijan. Năm 1991, một cuộc trưng cầu dân ý được tổ chức tại tỉnh tự trị Nagorno-Karabakh và khu vực Shahumian lân cận với kết quả là hành động tuyên bố độc lập. Xung đột sắc tộc quy mô lớn dẫn đến Chiến tranh Nagorno-Karabakh 1991–1994, kết thúc với thỏa thuận ngừng bắn và tạo ra đường biên giới như hiện nay.

Cộng hòa Artsakh là một nền dân chủ tổng thống chế với một quốc hội đơn viện. Quốc gia này có nhiều núi, với cao độ trung bình là 1.097 mét (3.599 ft) trên mực nước biển. Cư dân Cộng hòa Artsakh chủ yếu là Ki-tô hữu, hầu hết trong số đó phụ thuộc Giáo hội Tông truyền Armenia. Một vài tu viện có tính lịch sử được các du khách biết đến, hầu hết là trong cộng đồng người Armenia lưu vong, do hầu hết hoạt động du lịch chỉ có thể tiến hành giữa Armenia và Artsakh.

Cộng hòa Dân chủ Gruzia

Cộng hoà Dân chủ Gruzia (DRG; tiếng Gruzia: საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა sak’art’velos demokratiuli respublika) tồn tại từ tháng 5 năm 1918 đến tháng 2 năm 1921 và là cơ sở hiện đại đầu tiên của Cộng hòa Gruzia.

Cộng hoà Dân chủ Gruzia được thành lập sau sự sụp đổ của Đế quốc Nga trong Cách mạng Nga năm 1917 và giáp với Cộng hòa Nhân dân Kuban và Cộng hòa Miền núi Bắc Kavkaz ở phía bắc, Đế chế Ottoman và Đệ nhất Cộng hòa Armenia ở phía nam và Cộng hòa Dân chủ Azerbaijan ở phía đông nam. Tổng diện tích của Gruzia khoảng 107.600 km2 (nếu so sánh, tổng diện tích hiện nay là 69.700 km2 ) và dân số là 2,5 triệu người.

Thủ đô của nước cộng hòa này là Tbilisi và ngôn ngữ chính thức là tiếng Gruzia. Cộng hoà Dân chủ Gruzia được thành lập vào ngày 26 tháng 5 năm 1918 khi li khai Liên bang Ngoại Kavkaz và được lãnh đạo bởi Đảng Dân chủ Xã hội Gruzia (còn được gọi là Đảng Menshevik Gruzia). Cộng hoà Dân chủ Gruzia sụp đổ khoảng giữa tháng 2 và tháng 3 năm 1921 khi Hồng quân Xô viết tiến vào nơi này và trở thành một nước cộng hoà trong Ngoại Kavkaz Xô viết.

Cộng hòa Liên bang Dân chủ Ngoại Kavkaz

Cộng hòa Liên bang Dân chủ Ngoại Kavkaz (TDFR, Закавказская демократическая Федеративная Республика (ЗКДФР), Zakavkazskaya Demokraticheskaya Federativnaya Respublika (ZKDFR); hay còn gọi là Liên bang Ngoại Kavkaz) (tháng 2 1918 – tháng 5 1918) là một quốc gia tồn tại ngắn ngủi, mà ngày nay là ba quốc gia Armenia, Azerbaijan và Gruzia trong khu vực dãy núi Kavkaz.

Sau Cách mạng tháng Hai, Chính phủ Lâm thời Nga đặt một Ủy ban Ngoại Kavkaz đặc biệt (особый Закавказский Комитет (ОЗАКОМ), osobyy Zakavkazskiy Komitet (OZAKOM)) để quản lý vùng này. Sau Cách mạng tháng Mười nó được thay thế bởi Cộng hòa Ngoại Kavkaz và Dân ủy Ngoại Kavkaz, đến lượt mình Cộng hòa này bị thay thế bởi TDFR.

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan (tiếng Azerbaijan: Азәрбајҹан Совет Сосиалист Республикасы Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası; tiếng Nga: Азербайджанская Советская Социалистическая Республика [АзССР] Azerbaydzhanskaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika [AzSSR]), viết tắt CHXHCNXV Azerbaijan hay Azerbaijan Xô viết, là một trong các nước cộng hòa hình thành nên Liên Xô.

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan thành lập vào ngày 28 tháng 4 năm 1920. Từ 12/3/1922 đến 5/12/1936, nó là một bộ phận của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Ngoại Kavkaz cùng với Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Armenia và Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Gruzia. Vào tháng 12 năm 1922, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Ngoại Kavkaz trở thành một bộ phận của Liên bang Xô viết mới thành lập. Hiến pháp của Azerbaijan đã được thông qua vào ngày 14 tháng 3 năm 1937. Ngày 19 tháng 11 năm 1990, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan đổi tên thành "Cộng hòa Azerbaijan," tiếp tục là một phần của Liên Xô trước khi độc lập vào năm 1991. Nhà nước Azerbaijan Xô viết chấm dứt hoàn toàn tồn tại vào năm 1995, khi thông qua Hiến pháp mới của Azerbaijan.

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Byelorussia

Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết Byelorussia (tiếng Belarus: Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка, tiếng Nga: Белору́сская Сове́тская Социалисти́ческая Респу́блика, viết tắt БССР, Bielorusskaja Sovietskaja Socialistitchieskaja Riespublika, BSSR hoặc đôi khi Byelorussia còn gọi là Belorussia) là một trong mười lăm nước cộng hòa của Liên Xô. Nó là một trong bốn thành viên sáng lập nên Liên bang Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết vào năm 1922, cùng với Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Ukraina, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Ngoại Kavkaz, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga. Nước Cộng hòa Xô viết, cùng với CHXHCNXV Ukraina và Liên Xô, là thành viên sáng lập nên Tổ chức Liên Hiệp Quốc vào năm 1945.

Nước cộng hòa Xô viết trên vùng đất Belarus đã tuyên bố thành lập vào ngày 1 tháng 1 năm 1919, nhưng phải mất một năm sau để xác lập tình trạng. Byelorussia cũng là một trong những nước Cộng hòa Xô viết bị Phát xít Đức chiếm đóng trong thời kỳ Chiến tranh thế giới thứ hai. Cộng hòa Xô viết kết thúc vào năm 1991 và đất nước sau đó đổi tên thành "Cộng hòa Belarus" như ngày nay.

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Ngoại Kavkaz

Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Ngoại Kavkaz (tiếng Armenia: Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն; tiếng Azerbaijan: Загафгија Совет Федератив Сосиалист Республикасы Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikası; tiếng Gruzia: ამიერკავკასიის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა; tiếng Nga: Закавказская Советская Федеративная Социалистическая Республика [ЗСФСР] Zakavkazskaya Sovetskaya Federativnaya Sotsalisticheskaya Respublika [ZSFSR]) - hay còn gọi là Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Ngoại Kavkaz Xô Viết, Ngoại Kavkaz SFSR hoặc gọi tắt là TSFSR - là một nước Cộng hoà tồn tại trong một thời gian ngắn, bao gồm Gruzia, Armenia, và Azerbaijan (thường được biết đến dưới tên các nước Cộng hoà Ngoại Kavkaz), một bộ phận của Liên bang Xô Viết trước đây.

Sau khi chính quyền Xô viết thành lập ở Nga năm 1917, ở Ngoại Kavkaz chỉ thiết lập được chính quyền Xô viết ở vùng Baku. Tại đây, Hội đồng Dân ủy Nhân dân tuyên bố thành lập Công xã Baku và là cơ quan đứng đầu Baku. Ở những vùng còn lại của Ngoại Kavkaz, những đảng tư sản khác của Azerbaijan Mussavat, Amernia Dashnak và Menshevik Georgian thành lập Dân ủy Ngoại Kavkaz để ngăn chặn làn sóng Bolshevik.

Gốc rễ của nền Cộng hoà có thể xét từ sau khi Đế quốc Nga tan rã vào năm 1917 trong Cách mạng Nga, khi mà các tỉnh thuộc vùng Kavkaz ly khai và cố gắng thành lập thể chế Liên bang của riêng mình với tên gọi Liên bang Ngoại Kavkaz. Mải tranh giành lợi ích dân tộc-quốc gia và đối đầu với Thổ Nhĩ Kỳ trong Chiến tranh thế giới thứ nhất là các nguyên nhân khién nền Cộng hoà sụp đổ hai tháng sau đó, tức là vào tháng 4 năm 1918.

Trong những năm tiếp theo, ba nhà nước kế tục tiếp tục tồn tại cho đến khi nội chiến Nga chấm dứt và được Hồng quân biến thành các nước cộng hòa Xô Viết. Vào tháng 3 năm 1922, vùng này được hợp nhất thành một nước cộng hòa duy nhất và gia nhập Liên Xô vào tháng 12 cùng năm. Vào năm 1936, nước cộng hoà này giải thể và lại phân thành ba nước cộng hòa riêng rẽ, gồm Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Gruzia, Armenia và Azerbaijan.

Dichagyris romanovi

Dichagyris romanovi là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Thổ Nhĩ Kỳ và Ngoại Kavkaz tới tây nam Iran, Israel và Jordan.

Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến tháng 11. Có một lứa một năm.

Drasteria herzi

Drasteria herzi là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Ngoại Kavkaz, Turkmenistan, Khirgizia, Thổ Nhĩ Kỳ, miền bắc Iran, Israel, Jordan và Sanai.

Có hai lứa trưởng thành một năm. Con trưởng thành bay vào from tháng 2 đến tháng 4 và tháng 10 đến tháng 12.

Eduard Shevardnadze

Thiếu tướng Eduard Shevardnadze (tiếng Gruzia: ედუარდ შევარდნაძე; tiếng Nga: Эдуа́рд Амвро́сьевич Шевардна́дзе; IPA: [ɛd̥ʊard̥ amvrosʲevʲɪtʂ ʃɛvad̥nad̥zɛ] sinh năm 1928 ở Mamati, Lanchkhuti, Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Ngoại Kavkaz, Liên Xô, mất ngày 7 tháng 7 năm 2014 tại Tiflis, Gruzia) đã làm Tổng thống Gruzia từ năm 1995 đến khi từ chức vào ngày 23 tháng 11 năm 2003 trong cuộc Cách mạng Hoa hồng. Trước khi đảm nhiệm chức tổng thống Gruzia, ông đã làm Bộ trưởng ngoại giao Liên Xô dưới thời Mikhail Sergeyevich Gorbachyov từ năm 1985 đến năm 1990. Tài năng khéo léo chính trị của Shevardnadze đã khiến cho người ta gọi ông bằng nickname "Tetri Melia" (Con cáo trắng), còn có người cho rằng trong các đối tác đàm phán Mỹ trước đây Tổng thống Hoa Kỳ George H. W. Bush và Ngoại trưởng Hoa Kỳ James Baker gọi ông là "Shevvy". Ông mất ngày 7 tháng 7 năm 2014 tại Tbilisi, hưởng thọ 86 tuổi.

Hadena gueneei

Hadena gueneei là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Ý, Balkan, Thổ Nhĩ Kỳ, Israel, Ngoại Kavkaz, Iran và Turkmenistan.

Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 8. Có một lứa một năm.

Ấu trùng có thể ăn các loài capsules của Caryophyllaceae.

Hadena pumila

Hadena pumila là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Ngoại Kavkaz, Israel, Liban, Jordan, Syria và Iran.

Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 7 làm một đợt in Israel.

Nakhchivan

Cộng hòa tự trị Nakhchivan (tiếng Azerbaijan: Naxçıvan Muxtar Respublikası) là một khu vực tách rời không giáp biển của Cộng hòa Azerbaijan. Khu vực có diện tích 5.500 km² và có biên giới với Armenia (221 km) ở phía đông và bắc, Iran (179 km) ở phía nam và tây, và Thổ Nhĩ Kỳ (15 km) ở phía tây bắc.

Phương diện quân Zakavkaz

Phương diện quân Ngoại Kavkaz (tiếng Nga: Закавказский фронт) là một tổ chức tác chiến chiến lược của Hồng quân Liên Xô trong Chiến tranh thế giới II.

Teinoptera oliva

Teinoptera oliva là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Syria, Armenia và Ngoại Kavkaz.

Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 7.

Tholera hilaris

Tholera hilaris là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở

khu vực miền nam of European Nga tới vùng Kavkaz, Ngoại Kavkaz, Thổ Nhĩ Kỳ và Israel.

Con trưởng thành bay từ tháng 9 đến tháng 10. Có một lứa một năm.

Tây Nam Á

Tây Á hay Tây Nam Á là tiểu vùng cực tây của châu Á. Khái niệm này được sử dụng hạn chế do nó trùng lặp đáng kể với Trung Đông (hay Cận Đông), khác biệt chủ yếu là Tây Á không bao gồm phần lớn Ai Cập song bao gồm Ngoại Kavkaz. Thuật ngữ Tây Á đôi khi được sử dụng cho mục đích nhóm các quốc gia trong thống kê. Tổng dân số của Tây Á ước tính là khoảng 300 triệu người vào năm 2015.

Ngôn ngữ khác

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.