Bán đảo Đông Dương

Bán đảo Đông Dương hay Bán đảo Trung-Ấn (tiếng Pháp: Indochine, tiếng Anh: Indochina) là một khái niệm địa lý khởi nguồn từ thế kỷ XIX để chỉ phần lục địa của khu vực mà hiện nay gọi là Đông Nam Á. Bán đảo này mang tên Trung – Ấn bởi những những yếu tố lịch sử đã làm khu vực này chịu ảnh hưởng văn hóa từ Ấn ĐộTrung Hoa, và về mặt địa lý, khu vực này tiếp giáp với Ấn Độ ở phía Tây và Trung Quốc ở phía Bắc. Hiện nay, bán đảo Trung – Ấn trải qua lãnh thổ các quốc gia Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam, và Malaysia bán đảo.

Bán đảo Đông Dương

Indochina map 1886
Địa lý
Vị tríĐông Nam Á
Tọa độ14°B 102°Đ / 14°B 102°ĐTọa độ: 14°B 102°Đ / 14°B 102°Đ
Diện tích2.151.688 km2 (830.771,4 mi2)
Độ cao tương đối lớn nhất5.881 m (19.295 ft)
Đỉnh cao nhấtHkakabo Razi
Hành chính
Điểm dân cư lớn nhấtThành phố Hồ Chí Minh (8.990.300 người)
Điểm dân cư lớn nhấtViêng Chăn (800.000 người)
Điểm dân cư lớn nhấtPhnôm Pênh (2.904.566 người)
Điểm dân cư lớn nhất Thái Lan Bangkok(10.000.000)
Nhân khẩu học
Dân số269.700.000 người

Các quốc gia

Các lãnh thổ lịch sử thuộc Đông Dương thuộc Pháp
Khái niệm rộng hơn về địa lý và văn hóa, còn được biết đến với tên gọi "Đông Nam Á lục địa" thì bao gồm thêm

Các tên gọi

Khu vực này ban đầu được người Pháp gọi là Indo – Chine (Ấn Độ - Trung Hoa) để chỉ khu vực nằm phía đông của Ấn Độ và phía nam Trung Quốc, chịu ảnh hưởng văn hóa của hai vùng này. Người Việt dùng tên gọi Đông Dương (Biển Đông), tương tự cách dùng tên gọi Tây Dương cho châu Âu, Tiểu Tây Dương cho bán đảo Ấn Độ, Nam Dương cho quần đảo Indonesia. Sách Giáo khoa sử dụng tên gọi bán đảo Trung-Ấn tương đương với Đông Nam Á lục địa, nhiều tài liệu sử dụng tên bán đảo Ấn – Hoa theo sát nghĩa của Indochine. Người Trung Quốc dịch âm Indo-Chine thành Ấn Độ-Chi Na (印度支那). Người Hoa tại Đông Nam Á, Đài Loan thì gọi là Trung Nam bán đảo (中南半島).

Trong bán đảo Đông Dương đã từng tồn tại Đông Dương thuộc Pháp, là các nước thuộc địa cũ của Pháp, gồm Annam (Trung kỳ), Cochinchine (Nam kỳ), Tonkin (Bắc kỳ) (cả 3 nay thuộc Việt Nam), Lào và Campuchia. Thời kỳ là thuộc địa của Anh, Miến Điện được coi là 1 phần của British India (Ấn Độ thuộc Anh), nhưng đôi khi người ta cũng dùng British Indochina (Indochina thuộc Anh) để chỉ Miến Điện. Theo nghĩa rộng thì Đông Dương có thể được gọi là Đông Nam Á lục địa (Mainland Southeast Asia).

Lịch sử tên gọi

Vào thế kỷ XVIIXVIII, khi nói đến vùng Đông Nam Á, người Pháp thường dùng tên gọi Ngoại Ấn (Inde extérieure) hay Ấn Độ bên kia sông Hằng (Inde au-delà du Gange), còn người Anh thì gọi là Ultra-Ganges India.

Tên gọi Đông Dương (Indo-Chine) xuất hiện lần đầu tiên dưới ngòi bút của Conrad Malte Bruun (1775-1826) trong bộ sách Địa lý toán học, hình thể và chính trị của các nơi trên thế giới, xuất bản năm 1804. Trong tập 12 của bộ sách này có nói đến các nước Indo-Chine hay vương quốc Tonquin, Cochinchine, Lào...

4 năm sau, tên gọi Indo-Chine lại xuất hiện trong một bài báo của John Leyden (1775-1811) trên tạp chí Nghiên cứu châu Á của Hội châu Á vùng Bengal, xuất bản tại Calcutta năm 1808.

Tôn giáo

Tôn giáo chính trong vùng là Phật giáo nguyên thủy. Phật giáo Đại thừa rất phổ biến ở Việt Nam, trong khi Malaysia có Hồi giáo là tôn giáo chính, tồn tại cùng nhiều tôn giáo khác.

Xem thêm

Liên kết ngoài

Arundinella

Arundinella là một chi thực vật trong họ Hoà thảo (Poaceae) phân bố rộng rãi, thường gặp ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Loài

trước đây nằm trong Arundinellaxem Alloteropsis Danthoniopsis Dilophotriche Jansenella Loudetia Trichopteryx

Bản

Bản hay Ban, Muban khi ghi bằng chữ Latinh, là đơn vị cư trú, đồng thời là đơn vị xã hội cơ sở thấp nhất ở vùng cư trú truyền thống của các dân tộc thuộc ngữ hệ Tai-Kadai.

Về địa lý đó là vùng bắc phần bán đảo Đông Dương và lân cận. Ngày nay vùng này ở trong lãnh thổ của Thái Lan, Lào, bắc Việt Nam, bắc Campuchia, phía nam tỉnh Vân Nam và tây tỉnh Quảng Tây Trung Quốc, Myanmar, và bang Assam ở đông bắc Ấn Độ.

Chiến tranh biên giới Lào-Thái Lan

Chiến tranh biên giới Lào-Thái Lan là một cuộc chạm trán biên giới ngắn giữa quân đội Lào và quân đội Thái Lan từ tháng 12 năm 1987 đến tháng 2 năm 1988.

Chiến tranh Đông Dương (định hướng)

Khái niệm Chiến tranh Đông Dương, tùy theo các quan điểm khác nhau, có thể nói đến 3 giai đoạn chiến tranh đã diễn ra tại Đông Dương trong thế kỷ 20 nhưng chỉ có hai trận chiến đầu được gọi là chiến tranh Đông Dương lần 1 và 2. Trang định hướng này có mục đích chỉ hướng đến một số bài có liên quan khác:

Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất, hay Chiến tranh Đông Dương (1945-1954)

Chiến tranh Đông Dương lần thứ hai, hay Chiến tranh Việt Nam (1954-1975)

Chiến tranh Đông Dương lần thứ ba:

Chiến tranh biên giới Tây-Nam

Chiến tranh biên giới Việt–Trung 1979

Chân Lạp

Chân Lạp (tiếng Khmer: ចេនឡា / Chenla, phát âm: Chên-la; Hán-Việt: 真臘) có lẽ là nhà nước đầu tiên của người Khmer tồn tại trong giai đoạn từ khoảng năm 550 tới năm 802 trên phần phía nam của bán đảo Đông Dương gồm cả Campuchia và một số tỉnh phía Nam của Việt Nam hiện đại.

Triều đại các vị vua của Chân Lạp theo truyền thuyết có nguồn gốc từ nhân vật thần thoại Campu, lấy nàng Naga (con gái thần nước, biến từ rắn thành thiếu nữ). Từ "campu" cũng bắt ngồn cho tên gọi của Campuchia sau này.

Các vương quốc láng giềng xung quanh vào thời kỳ ban đầu là Chăm Pa ở phía đông, Phù Nam ở phía nam và Dvaravati (thuộc Thái Lan ngày nay) ở về phía tây bắc.

Ban đầu là một nhà nước chư hầu của Phù Nam (khoảng cho tới năm 550), trong vòng 60 năm sau đó nhà nước này đã giành được độc lập và dần dần lấn lướt Phù Nam. Đến thế kỷ 6 thì họ đã xâm chiếm được miền bắc của Phù Nam. Cuối cùng, trong thế kỷ 7 (khoảng giai đoạn 612-628), nhà nước này đã xâm chiếm toàn bộ Phù Nam, chiếm toàn bộ dân cư của nhà nước đó nhưng lại hấp thu nền văn hóa của họ. Năm 613, Ishanapura trở thành kinh đô đầu tiên của đế quốc mới.

Chăm Pa

Chăm Pa (tiếng Phạn: चम्पा, Chữ Hán: 占婆 Chiêm Bà, tiếng Chăm: Campa) là một quốc gia cổ từng tồn tại độc lập liên tục qua các thời kỳ từ năm 192 đến năm 1832. Cương vực của Chăm Pa lúc mở rộng nhất trải dài từ dãy núi Hoành Sơn, Quảng Bình ở phía Bắc cho đến Bình Thuận ở phía nam và từ biển Đông cho đến tận miền núi phía tây của nước Lào ngày nay.

Qua một số danh xưng Lâm Ấp, Panduranga, Chăm Pa trên phần đất nay thuộc miền Trung Việt Nam. Văn hóa Chăm Pa chịu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ và Java đã từng phát triển rực rỡ với những đỉnh cao nghệ thuật là phong cách Đồng Dương và phong cách Mỹ Sơn A1 mà nhiều di tích đền tháp và các công trình điêu khắc đá, đặc biệt là các hiện vật có hình linga vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay cho thấy ảnh hưởng của Ấn giáo và Phật giáo là hai tôn giáo chính của chủ nhân vương quốc Chăm Pa xưa.

Chăm Pa hưng thịnh nhất vào thế kỷ 9 và 10 và sau đó dần dần suy yếu dưới sức ép của các vương triều Đại Việt từ phía Bắc và các cuộc chiến tranh với Đế quốc Khmer. Năm 1471, Chăm Pa chịu thất bại nặng nề trước Đại Việt và bị mất phần lớn lãnh thổ phía bắc vào Đại Việt. Phần lãnh thổ còn lại của Chăm Pa bị chia nhỏ thành các tiểu quốc, và tiếp tục sau đó dần dần bị các chúa Nguyễn thôn tính và đến năm 1832 toàn bộ vương quốc chính thức bị sáp nhập vào Việt Nam dưới triều vua Minh Mạng.

Colias hyale

Colias hyale là một loài bướm nhỏ thuộc họ Pieridae, có màu vàng và trắng, được tìm thấy ở hầu hết châu Âu và phần lớn châu Á.

Loài này di cư đến British Isles và Scandinavia. Cá thể trưởng thành có sải cánh dài 52–62 milimét (2,0–2,4 in).

Loài này ăn các loài Vicia cracca, Fabaceae, Vicia, Coronilla, Medicago, Lotus, Cytisus và Trifolium.

Danh sách điểm cực trị của Việt Nam

Các điểm cực trị của Việt Nam là các địa điểm có tọa độ xa nhất về phía bắc, nam, đông và phía tây của Việt Nam khi so với bất kỳ vị trí nào khác trên lãnh thổ của đất nước, và là các địa điểm có độ cao cao nhất và thấp nhất của Việt Nam. Điểm cực bắc và điểm cực tây nằm trên đất liền, do Việt Nam nằm ở phía đông và ôm lấy bán đảo Đông Dương. Điểm cực nam và điểm cực đông đều tiếp cận biển. Tuy lãnh thổ không rộng lớn nhưng hình dáng kéo dài theo hướng bắc nam khiến cho khoảng cách hai điểm cực bắc và điểm cực nam cách xa khoảng 1.650 km. Hầu hết điểm cực không có tình trạng tranh chấp với nước khác, tất cả đều sở hữu và quản lý bởi Việt Nam. Duy nhất, điểm cực đá Tiên Nữ hiện tranh chấp với Philippines, Trung Quốc và Đài Loan, và có tuyên bố chủ quyền từ những nước này, nhưng nằm dưới sự quản lý thực tế của Việt Nam.

Vĩ độ và kinh độ được biểu thị bằng ký hiệu độ thập phân, trong đó giá trị vĩ độ dương biểu thị bán cầu bắc và giá trị âm biểu thị bán cầu nam. Tương tự, giá trị kinh độ dương biểu thị bán cầu đông và giá trị âm biểu thị bán cầu tây. Các tọa độ được sử dụng trong bài viết này có nguồn gốc từ Google Earth, sử dụng hệ thống tham chiếu trắc địa WGS84. Ngoài ra, giá trị độ cao âm biểu thị cho vùng đất dưới mực nước biển.

Giao thông Lào

Bài này nói về hệ thống giao thông ở Lào, một quốc gia nằm trên bán đảo Đông Dương và không giáp biển.

Hidari irava

Hidari irava là một loài bướm nhảy trong họ Hesperiidae. Chúng thường xuất hiện ở vùng Nam Myanmar, Thái Lan, Tây Malaysia, Sumatra, Java, Borneo và Sula Islands.Sải cánh dài 45–55 mm.

The larvae feed on Bambusa species and Cocos nucifera.

Iambrix

Iambrix là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Meloimorpha

Meloimorpha là một chi dế trong họ Grylloidea thuộc phân họ Cachoplistinae và tông Homoeogryllini. Các loài dế trong chi này được ghi nhan có phân bố ở Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Việt Nam nhưng lại không được ghi nhận ở các nước khác trong bán đảo Trung-Ấn (bán đảo Đông Dương).

Muang

Muang (tiếng Lào: ເມືອງ mɯ́ang, phát âm tiếng Lào: [mɯaŋ˦]), Mueang (tiếng Thái: เมือง mɯ̄ang, phát âm tiếng Thái: [mɯaŋ˧]), Mường (phát âm tiếng Việt: [/mɨəŋ ˨˩/]) hay Mong (tiếng Shan: မိူင်း mə́ŋ, phát âm: [məŋ˦]) là tên thời cận đại được dùng để chỉ một vùng lãnh thổ bán độc lập có ở vùng cư trú truyền thống của những dân tộc thuộc ngữ hệ Tai-Kadai .

Về địa lý vùng này gồm bắc phần bán đảo Đông Dương và lân cận. Ngày nay vùng này ở trong lãnh thổ của Thái Lan, Lào, bắc Việt Nam, bắc Campuchia, phía nam tỉnh Vân Nam (Muang phiên âm chữ Hán gọi là 猛, hay 勐 (mãnh)) và tây tỉnh Quảng Tây Trung Quốc, Myanmar, bang Assam ở đông bắc Ấn Độ.

Mặt trận Đông Nam Á trong Thế Chiến thứ Hai

Mặt trận Đông Nam Á trong Thế chiến II là một mặt trận quân sự trong Chiến tranh thế giới thứ hai từ năm 1941 đến 1945 ở Đông Nam Á. Cuộc chiến bắt đầu khi Đế quốc Nhật Bản xâm chiếm Thái Lan và Malaysia đã từ các căn cứ nằm ở Đông Dương ngày 08 tháng 12 năm 1941. Các trận đánh chính thức kết thúc ngày 09 tháng 09 năm 1945. Mặt trận này có thể nói là rất quan trọng với quân Nhật Bản vì nếu thắng thì họ sẽ sở hữu toàn bộ Đông Nam Á, loại bỏ Pháp và Anh khỏi đây, nếu thua, họ sẽ mất Đạo Quân Nam Phương.

Neptis sappho

Neptis sappho là một loài bướm nymphalid được tìm thấy ở phía tây châu Âu, Nga, Ấn Độ và các khu vực khác của [[châu Á]] và Nhật Bản.

Sải cánh dài 40–46 mm.

Ấu trùng ăn Lathyrus vernus, Lathyrus niger và Robina pseudoacacia.

Người Khmer

Người Khmer (phiên âm: Khơ-me hay Khờ-me, tiếng Khmer: ខ្មែរ, phát âm: [kʰmaːe] hoặc [kʰmɛr])), trước đây tại Việt Nam có khi gọi là người Cao Miên, vốn không phù hợp với tên gọi tiếng Khmer như hiện tại, là dân tộc cư trú ở nửa phía nam bán đảo Đông Dương.

Người Khmer chiếm khoảng 90% dân số tại Campuchia, và một số tại Việt Nam, Thái Lan, Lào... Ngôn ngữ của người Khmer là tiếng Khmer, một ngôn ngữ thuộc ngữ tộc Môn-Khmer trong ngữ hệ Nam Á, có mặt khắp Đông Nam Á.

Tại Campuchia, chính phủ phân loại công dân làm ba nhóm Khmer. Người Khmer đa số được gọi là người Khmer Kandal (Khmer trung tâm), phân biệt với các sắc tộc Khmer thiểu số là Khmer Islam (Khmer Hồi giáo) và Khmer Loeu (Khmer vùng cao). Điều tra dân số năm 2008 của Campuchia không hề đề cập đến sắc tộc của công dân.

Nắp ấm

Nắp ấm hay còn gọi bình nước Trung bộ (danh pháp khoa học: Nepenthes anamensis) là loài thực vật có hoa thuộc họ Nepenthaceae được Macfarl. mô tả khoa học lần đầu năm 1908. Nắp ấm có phân bổ sinh thái ở bán đảo Đông Dương, trước đây nhiều tài liệu gộp vào loài N.mirabilis nhưng sau nhiều cuộc thảo luận thì loài này được xếp độc lập và ở danh sách những loài còn thiếu thông tin.

Sisowath Monivong

Sisowath Monivong (Khmer: ព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ៍ មុនីវង្ស, Khmer pronunciation: [siːsoʔʋat muʔniːʋoə̯ŋ]) (1875-1941) là vua của Campuchia từ năm 1927 cho đến khi băng hà năm 1941.

Sisowath Monivong là con trai thứ hai của vua Sisowath và là cháu nội của vua Ang Duong. Ông sinh ra tại Phnom Penh năm 1875.

Trong thời kỳ này, bác của ông là vua Norodom đang trị vì nhưng dưới sự bỏ hộ của Pháp. Năm 1884, sau khi Pháp chiếm Lào và Việt Nam, Campuchia đã trở thành một xứ thuộc địa trực tiếp của Pháp. Hoàng gia đã được chuyển từ cố đô Oudong về thủ đô Phnom Penh dưới thời vua Norodom năm 1866.

Năm 1904, vua bác ông mất, Monivong giữ ngôi Thái tử Campuchia, còn cha ông là Sisowath làm vua.

Năm 1927, cha ông là Sisowath mất, ông lên ngôi ở tuổi 52.

Gia đoạn ông làm vua, nước Campuchia và toàn bộ bán đảo Đông Dương nằm dưới sự bảo hộ của đế quốc Pháp.

Vua Sisowath Monivong có người cháu họ là Norodom Suramarit (cháu trai Norodom I). Surmarit trở thành con rể của Monivong khi ông này kết hôn với con gái Monivong là Sisowath Kossamak.

Năm 1941, Monivong qua đời. Người Pháp không cho con trai ông là Sisowath Monireth lên ngôi. Thay vào đó, họ chọn người cháu ngoại của ông tên là Sihanouk, con trai của bà Sisowath Kossamak và Norodom Suramarit.

Sisowath Monivong là ông ngoại của quốc vương Norodom Sihanouk.

Viện Viễn Đông Bác cổ

Viện Viễn Đông Bác cổ (tiếng Pháp: École française d'Extrême-Orient, viết tắt EFEO) là một trung tâm nghiên cứu của Pháp về Đông phương học, chủ yếu trên thực địa. Tiền thân là Phái đoàn Khảo cổ tại Đông Dương từ năm 1898 và chính thức thành lập với tên gọi Viện Viễn Đông Bác cổ ngày 20 tháng 1 năm 1900, Viện có nhiệm vụ nghiên cứu, khai quật khảo cổ trên toàn bán đảo Đông Dương. Trụ sở đầu tiên của Viện Viễn Đông Bác Cổ ở Sài Gòn, Nam Kỳ trong ngày đầu thành lập năm 1900, tới năm 1902 Viện dời ra Hà Nội. Do chiến tranh, năm 1957, Viện phải rời Hà Nội tới Campuchia, sau đó lại rời Phnom Penh về Paris năm 1975. Hiện nay, Viện Viễn Đông Bác cổ thuộc Bộ Giáo dục đại học và Nghiên cứu Pháp, có 17 trung tâm nghiên cứu tại 12 quốc gia châu Á.

Trong hơn một thế kỷ tồn tại, Viện Viễn Đông Bác cổ đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng về Đông phương học. Tạp chí nghiên cứu Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient (Tập san Viện Viễn Đông Bác cổ, viết tắt BEFEO), đã trở nên quen thuộc trong phần danh mục tham khảo của nhiều sách, bài viết về khảo cổ và lịch sử Á châu. Viện Viễn Đông Bác cổ cũng có những ảnh hưởng quan trọng đối với các sử gia Việt Nam thế kỷ 20.

Các khu vực trên thế giới

Ngôn ngữ khác

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.