Bách khoa toàn thư

Bách khoa toàn thư là bộ sách tra cứu về nhiều lĩnh vực kiến thức nhân loại. Bách khoa toàn thư là bộ sách tra cứu kiến thức tổng quát trên nhiều lĩnh vực kiến thức khác nhau (ví dụ Encyclopædia Britannica bằng tiếng Anh và T.ĐứcBrockhaus bằng tiếng Đức là những bộ khá nổi tiếng), hoặc có thể là bộ sách tra cứu chuyên sâu về một lĩnh vực nào đó (ví dụ như bách khoa toàn thư về y học, triết học, hoặc luật). Cũng có những bộ bách khoa toàn thư đề cập đến nhiều chủ đề khác nhau trên một góc độ văn hóa, sắc tộc, hay quốc gia nhất định, ví dụ như bộ Đại Bách khoa thư Xô Viết hoặc T.Đức]]. Tên gọi của bách khoa toàn thư trong tiếng Anh "encyclopedia" bắt nguồn từ từ tiếng Hy Lạp cổ εγκύκλιος (có nghĩa là "phổ biến rộng rãi") và παιδεία (có nghĩa là "giáo dục"), hàm nghĩa là "kiến thức phổ thông/đại chúng"

Có hai phương pháp chính xây dựng bách khoa toàn thư: phương pháp trong đó các mục từ được sắp xếp theo thứ tự trong bảng chữ cái, hoặc phương pháp theo thể loại chủ đề có phân bậc. Phương pháp đầu là phổ biến nhất, đặc biệt đối với những bộ trình bày kiến thức phổ thông.

Brockhaus Lexikon
Brockhaus Konversations-Lexikon năm 1902

Những công trình bách khoa toàn thư đầu tiên

Ý tưởng tập hợp mọi kiến thức của thế giới vào trong tầm tay tại một nơi nhất định có từ thời Thư viện Alexandria và Pergamon cổ đại. Nhiều tác giả thời cổ đại (như Aristotle) đã cố gắng tập hợp lại toàn bộ kiến thức của nhân loại. Một trong những soạn giả bách khoa thư cổ đáng chú ý nhất là Pliny già (thế kỷ thứ nhất Công nguyên) đã viết bộ Naturalis historia (Lịch sử tự nhiên), gồm 37 tập về thế giới tự nhiên và trở nên cực kỳ phổ biến ở Tây Âu trong suốt thời kỳ Trung cổ.

Hoàng đế Trung Quốc Thành Tổ nhà Minh đã trực tiếp trông coi việc biên soạn bộ Vĩnh Lạc đại điển (永樂大典), là một trong những bộ bách khoa thư lớn nhất trong lịch sử, được hoàn thành vào năm 1408 và bao gồm hơn 11.000 tập viết tay, trong số đó chỉ có 400 tập còn tồn tại đến ngày nay.

Trong triều đại tiếp theo, hoàng đế Trung Quốc Càn Long nhà Thanh đã sáng tác 40.000 bài thơ rồi đưa vào trong một thư viện 4 khu với 4,7 triệu trang viết cùng với hàng ngàn bài luận. Bộ Tứ khố toàn thư (四庫全書) có thể sánh với bách khoa thư kiểu phương Tây.

Việc biên soạn kiến thức Hồi giáo thời kỳ đầu vào thời Trung cổ đã tạo ra nhiều công trình toàn diện, và có một số đóng góp mà ngày nay chúng ta gọi là phương pháp khoa học, phương pháp lịch sử và phương pháp trích dẫn. Những công trình đáng kể bao gồm bách khoa thư khoa học của Abu Bakr al-Razi, bộ Mutazilite gồm 270 quyển rất phong phú về nội dung của Al-Kindi, và bách khoa thư y học của Ibn Sina là một công trình tham khảo có giá trị hàng thế kỷ. Cũng phải kể tới các tác phẩm về lịch sử vạn vật (hay còn gọi là xã hội học) của Asharites, al-Tabri, al-Masudi, Ibn Rustah, al-Athir và Ibn Khaldun, trong đó bộ Muqadimmah đề cao nguyên tắc mà ngày nay hoàn toàn tiếp tục được áp dụng, đó là phải luôn luôn thận trọng kiểm chứng mọi kết luận trong các bài viết. Những học giả này có một ảnh hưởng đáng kể đối với các phương pháp nghiên cứu và biên soạn, một phần do thông lệ isnad của Hồi giáo nhấn mạnh sự trung thực so với bài viết gốc, cũng như việc kiểm chứng nguồn tham khảo, và việc luôn đặt lại vấn đề khi nghiên cứu.

Bách khoa thư hiện đại

Ad Encyclopaedia-Britannica 05-1913
Quảng cáo năm 1913 của Encyclopædia Britannica.

Ý tưởng hiện đại về việc xây dựng các bộ bách khoa thư dưới dạng in, đa dụng và phân phối rộng rãi xuất hiện ngay trước thời Denis Diderot và các soạn giả bách khoa thư thế kỷ thứ 18.

Mặc dù John Harris được coi là người đã định khổ sách mà ngày nay đã trở nên phổ biến cho bách khoa thư từ năm 1704 với bộ Lexicon technicum, thực tế ngay từ năm 1646, thầy thuốc và triết gia người Anh Thomas Browne đã đặc biệt dùng từ encyclopaedia trong lời tựa cho tác phẩm của mình là Pseudodoxia Epidemica hay Vulgar Errors (Các lỗi thông thường). Browne đã cấu trúc bách khoa thư của mình dựa trên lược đồ có tiếng một thời của thời kỳ Phục hưng, lược đồ này gọi nôm na là 'nấc sáng tạo' tức là theo như kiểu leo bậc thang từ thế giới khoáng vật đến thế giới thực vật, động vật, con người, hành tinh và cuối cùng là thế giới vũ trụ. Bộ sách tập hợp những lỗi thông thường vào thời đó được Browne liệt kê đã trở thành bách khoa thư gia đình phổ biến đầu tiên ở Anh. Sự phổ biến của nó được khẳng định thông qua việc nó được tái bản ít nhất là năm lần, mỗi lần đều có sửa chữa và bổ sung, lần xuất bản cuối cùng là vào năm 1672. Pseudodoxia Epidemica cũng xuất hiện trong tủ sách của nhiều học giả châu Âu trong suốt cuối thế kỷ 17 và đầu thế kỷ 18. Nó được dịch sang tiếng Pháp, tiếng Hà Lantiếng Đức cũng như tiếng La tinh. Vì vậy nó được coi là những cuốn sách hữu dung nhất cho người đọc.

Ephraim Chambers xuất bản tác phẩm Cyclopaedia vào năm 1723. Bản dịch tiếng Pháp của nó trở thành nguồn cảm hứng cho việc ra đời bộ Encyclopédie, có lẽ là bách khoa thư sớm đạt được thành công nhất, do Jean le Rond d'AlembertDenis Diderot biên soạn và hoàn thành vào năm 1772 bao gồm 28 tập, 71.818 đề mục, 2.885 hình minh họa. Bộ Encyclopædia Britannica nổi tiếng xuất hiện một cách khiêm tốn lúc ban đầu ở Scotland: từ năm 1768 đến 1797 chỉ có ba ấn bản.

Những năm đầu của thế kỷ 19 chứng kiến sự thăng hoa của các bách khoa thư xuất bản ở Anh, châu ÂuMỹ. Ở Anh bộ Rees's Cyclopaedia (18021819) chứa đựng một lượng thông tin khổng lồ về những cuộc cách mạng khoa học và công nghiệp thời kỳ đó. Điểm nổi bật của những ấn bản này là những hình minh họa chất lượng cao do những nhà chạm khắc như Wilson Lowry tạo ra, và các hình nghệ thuật do những chuyên gia như John Farey, Jr. phác họa. Nhiều bộ bách khoa thư xuất bản ở Scotland, là kết quả của thời kỳ Khai sáng Scotland, do nền giáo dục ở đây có chất lượng trung bình cao hơn hẳn những vùng còn lại ở Anh.

Encyclopædia Britannica xuất hiện dưới nhiều ấn bản xuyên suốt thế kỷ, cùng với sự phát triển của giáo dục đại chúng và các học viện Mechanics Institutes ở Anh, Hiệp hội phổ biến kiến thức hữu dụng tiên phong cho ra đời các Penny Cyclopaedia (Bách khoa ba xu), tên này có nghĩa là các số được phát hành hằng tuần và với giá rẻ như báo chí thông thường.

Vào thế kỷ thứ 20, Encyclopædia Britannica đạt đến lần tái bản thứ mười lăm, và những bách khoa thư giá rẻ như Bách khoa thư HarmsworthEveryman's Encyclopaedia (Bách khoa thư cho mọi người) trở nên phổ biến.

Gần đây có nhiều bách khoa toàn thư cũng được xuất bản trực tuyến, Wikipedia là một ví dụ.

Bách khoa thư truyền thống thường được soạn bởi các soạn giả có trình độ hàn lâm. Tuy nhiên với Wikipedia thì lại khác, dự án này bắt đầu từ năm 2001 với mục đích là tạo ra một bách khoa thư mở đối với tất cả mọi người. Bất kỳ ai cũng đều có thể sửa chữa, bổ sung văn bản, hình ảnhâm thanh trên đó. Nội dung của nó tuân theo giấy phép bản quyền công cộng (copyleft) tự do (GFDL). Đến năm 2004 dự án đã có tổng cộng hơn một triệu mục từ với hơn 80 ngôn ngữ khác nhau.

Việc biên soạn bách khoa thư

Cấu trúc phân cấp và bản chất luôn thay đổi của bách khoa thư đặc biệt thích hợp khi lưu trữ trên đĩa máy tính hoặc trực tuyến, và đến cuối thế kỷ thứ 20 phần lớn những bách khoa thư quan trọng đều chuyển sang những phương pháp lưu trữ này. Việc xuất bản trên đĩa (tiêu biểu là đĩa CD-ROM) có lợi thế là chi phí sản xuất rẻ và rất tiện mang đi lại. Ngoài ra, chúng có thể chứa đựng các phương tiện không thể có được trên bản in như hoạt hình, âm thanh, và video. Siêu liên kết giữa các mục có liên quan về mặt nội dung cũng là một lợi thế nữa. Các bách khoa thư trực tuyến có lợi thế ở điểm năng động: các thông tin mới cho vào có thể được xem ngay tức thì, mà không phải chờ đến khi ra ấn bản tĩnh (trong trường hợp in trên giấy hoặc đĩa).

Thông tin trên một bách khoa thư in cần có một cấu trúc phân cấp nào đó, và thông thường thì các đề mục được sắp xếp theo thứ tự trong bảng chữ cái. Tuy nhiên với định dạng lưu trữ điện tử động, việc áp đặt một cấu trúc định sẵn là hoàn toàn không cần thiết. Thay vào đó, hầu hết các bách khoa thư điện tử cho phép sắp xếp các đề mục bằng nhiều cách khác nhau, kể cả theo chủ đề lẫn theo thứ tự trong bảng chữ cái.

Danh sách các bách khoa thư

Những bách khoa thư và soạn giả có tiếng trước năm 1700

  • Lịch sử tự nhiên của Pliny, 77. Rất có ảnh hưởng vào thời Trung cổ.
  • Institutiones của Cassiodorus, 560. Bách khoa thư Cơ đốc giáo đầu tiên.
  • Etymologiae của thánh Isidore of Seville, 636. Bách khoa thư Cơ đốc giáo, có ảnh hưởng nhất đầu thời kỳ Trung cổ.
  • Adab al-kātib (Sách kiến thức) của Ibn Qutayba (828-889). Công trình Ả Rập sớm nhất được coi là bách khoa thư.
  • Bibliotheke của Patriarch Photios (thế kỷ thứ 9). Công trình La Mã phương Đông (Byzantine) sớm nhất được gọi là bách khoa thư.
  • Hrabanus Maurus, 842. De rerum naturis (Về bản chất sự vật). Xuất phát từ công trình của Isidore.
  • Suda (thế kỷ thứ 10).
  • Bartholomeus de Glanvilla, De proprietatibus rerum, 1240. Bách khoa thư được đọc và trích dẫn nhiều nhất vào cuối thời Trung cổ.
  • Vincent de Beauvais, Speculum Majus, 1260. Bách khoa thư tham vọng nhất vào cuối thời Trung cổ với 3 triệu từ mục.
  • Vĩnh Lạc đại điển (1403-1408). Bách khoa thư sớm nhất của Trung quốc.
  • Theodor Zwinger (1533-1588), Theatrum Vitae Humanae, 1588.
  • Louis Moréri The Great Historical Dictionary, 1671.
  • Pierre Bayle Historical and Critical Dictionary, 1695.
  • Vincenzo Coronelli xuất bản Biblioteca Universale Sacro-Profana vào đầu thế kỷ thứ 18, bách khoa toàn thư đầu tiên theo phương pháp sắp theo thứ tự trong bảng chữ cái.
  • John Henry Alsted
  • John Jacob Hoffman

Những bách khoa thư xuất bản từ năm 1700-1800

  • Lexicon technicum (1704)
  • Cyclopaedia, or Universal Dictionary of Arts and Sciences (1723 và các ấn bản sau; thường được gọi là Chambers's Cyclopaedia)
  • An Universal History of Arts and Sciences (1745)
  • Encyclopædia Britannica (1771, ấn bản lần thứ 2 và 3 năm 1800)
  • Encyclopædia Perthensis (1796-1806, ấn bản lần thứ 2 năm1816)

Bách khoa toàn thư tiếng Pháp

  • Encyclopédie (17511772)
  • Encyclopédie Méthodique (Bách khoa thư có phương pháp)
  • Grand dictionnaire universel du XIXme siècle (Đại từ điển phổ thông thế kỷ 19) của Pierre Larousse
  • Nouveau Petit Larousse Illustre của Claude Auge

Bách khoa thư tiếng Đức

  • Grosses vollständiges Universal-Lexicon (1751-1754)
  • Conversations Lexikon mit vorzüglicher Rücksicht auf die gegenwärtigen Zeiten (1796-1808; xem Brockhaus)

Những bách khoa thư được xuất bản từ năm 1800-1900

Những bách khoa thư đặc biệt

  • Engineer's and Mechanic's Encyclopaedia (1836/1837 ấn bản lần 2: 1849; thường được gọi là Bách khoa thư Hebert)
  • Cyclopaedia of Useful Arts and Manufactures (1852; thường được gọi là Bách khoa thư Tomlinson)
  • A Dictionary of Greek and Roman Antiquities (1842)

Bách khoa thư của Mỹ

Bách khoa thư tiếng Đức

  • Ökonomische Encyklopädie (Hệ thống tổng quan tiểu bang, thành phố, nhà cửa và nông nghiệp) Biên tập viên D. Johann Georg Krünitz (242 tập 1773-1858)
  • Brockhaus (xuất bản lần 1-14 đến năm 1900)
  • Pierers Universal-Lexikon (1824-1836; xuất bản lần 7: 1888-1893)
  • Meyers Konversations-Lexikon (1839-1855; xuất bản lần 5: 1893-1897)
  • Herders Konversations-Lexikon (1854-1857; xuất bản lần 2: 1875-1879)

Những bách khoa thư được xuất bản từ năm 1900-2000

  • Encyclopædia Britannica (xuất bản lần 10-16 đến năm 2000)
  • Harmsworth's Encyclopaedia (1905; được biết đến ở Mỹ với tên Nelson's Encyclopaedia)
  • Everyman Encyclopaedia (khoảng 1910)
  • The Children's Encyclopedia (1911)
  • The World Book Encyclopedia (1917)
  • Encyclopedia International (1963)
  • Encarta (1993; lấy nội dung từ Funk and Wagnalls)
  • Encyclopedia of Life Support Systems
  • Funk and Wagnalls (1912-2001?)

Bách khoa thư tiếng Anh Mỹ

  • New International Encyclopaedia (1902)
  • Collier's Encyclopedia (1951-1952)
  • The Nuttall Encyclopaedia

Bách khoa thư tiếng Đức

Bách khoa thư tiếng Nga

  • Đại Bách khoa toàn thư Xô viết (Большая советская энциклопедия) (xuất bản lần thứ nhất: 1926-1933), lần thứ 3 (cuối cùng): 1969-1978)

Bách khoa thư tôn giáo

  • Jewish Encyclopedia (Bách khoa thư Do thái giáo) (1901-1906)
  • Encyclopedia Judaica (Bách khoa thư Do thái giáo)
  • Catholic Encyclopedia (Bách khoa thư Thiên chúa giáo) (1913)
  • Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge (Bách khoa thư kiến thức tôn giáo Schaff-Herzog) (1914)
  • Encyclopedia of Mormonism (Bách khoa thư Mormon giáo) (1992)
  • Orthodox Encyclopedia (Bách khoa thư Chính thống giáo) (Serbe)

Những bách khoa thư được xuất bản từ năm 2000 trở đi

  • Wikipedia (2001 trở đi)
  • Everything2
  • Open Site (2002 trở đi)
  • Free Encyclopedia of Articles Sorted By Rank

Bách khoa thư tiếng Tây Ban Nha

  • Gran Enciclopedia Planeta (2004, Tây Ban Nha)

Bách khoa thư tiếng Nga

  • Đại Bách khoa toàn thư Nga (Большая российская энциклопедия) (tập 1: 2004)

Trung Quốc đại bách khoa toàn thư

Trung Quốc đại bách khoa toàn thư gồm 80 quyển, mỗi quyển 1.200.000-1.500.000 chữ, phân quyển theo từng ngành khoa học, như "Triết học", "Luật học", "Lực học", "Toán học", "Vật lý học", "Hoá học", "Thiên văn học", vv.

Xem thêm

  • Từ điển
  • Bách khoa thư Brown
  • Soạn giả bách khoa
  • Lịch sử khoa học và kỹ thuật
  • Thư viện và khoa học về thông tin
  • Danh sách các bách khoa toàn thư
  • Văn học
  • Từ điển học
  • Công trình tham khảo

Tham khảo

Bằng tiếng Việt:

Bằng tiếng Anh:

  • Robert Collison, Encyclopaedias: Their History Throughout the Ages, xuất bản lần 2 (New York, London: Hafner 1966)

Liên kết ngoài

AllMovie

AllMovie là cơ sở dữ liệu mang tính thương mại chứa thông tin về các ngôi sao điện ảnh, phim và chương trình truyền hình. Hiện All Media Network, LLC là công ty sở hữu trang web AllMovie.com này.

AllMusic

AllMusic (trước đây là All Music Guide hay AMG) là một cơ sở dữ liệu âm nhạc, sở hữu bởi All Media Network, LLC. AllMusic được thành lập năm 1991 bởi chuyên viên lưu trữ văn thư trong lĩnh vực văn hóa đại chúng Michael Erlewine và tiến sĩ toán học Vladimir Bogdanov, với mục đích ban đầu là cung cấp thông tin hướng dẫn cho người dùng. Năm 1992, khi World Wide Web chưa hoạt động chính thức, cuốn sách tham khảo đầu tiên với nhãn AMG đã được xuất bản. Năm 1995, phiên bản web đầu tiên của AllMusic trên Internet đã ra mắt, trên giao thức Gopher.

Tháng 12 năm 2007, AllMusic chuyển giao sở hữu sang công ty Macrovision (nay là Rovi Corporation), và đến tháng 7 năm 2013 được Rovi bán lại cùng AllGame và AllMovie cho All Media Network, LLC.Các trụ sở của All Media Network được đặt tại San Francisco, California và Ann Arbor, Michigan, Hoa Kỳ.

Bụng

Bụng, ở các động vật có xương sống như động vật có vú, cấu thành nên một phần của cơ thể giữa phần ngực và xương chậu. Vùng được bao bọc kín bởi bụng được gọi là khoang bụng (ổ bụng). Ở các động vật chân đốt nó là phần sau cùng theo thứ tự là đầu, ngực và bụng.

Encyclopedia Americana

Encyclopedia Americana là một trong những bách khoa toàn thư tổng quan bằng tiếng Anh lớn nhất. Sau khi mua lại Grolier vào năm 2000, bách khoa toàn thư đã được Tổng công ty Scholastic (Scholastic Corporation) xuất bản .

Bách khoa toàn thư có hơn 45.000 bài, đa số chúng có hơn 500 từ, và nhiều bài có chiều dài đáng kể (ví dụ bài viết "Hoa Kỳ" có trên 300.000 từ). Phạm vi nghiên cứu về địa lý và lịch sử của Mỹ và Canada là một sức mạnh truyền thống. Được viết bởi 6.500 người đóng góp, Encyclopedia Americana bao gồm hơn 9.000 tài liệu tham khảo, 150.000 tài liệu tham khảo chéo, 1.000 bảng, 1.200 bản đồ và gần 4.500 màu đen và trắng. Nó cũng có 680 factboxes. Hầu hết các bài viết đều được ký bởi những người đóng góp của bài .

Encyclopedia of Life

Encyclopedia of Life là một trang web từ điển bách khoa trực tuyến về các loài sinh vật được khoa học biết đến.

Encyclopædia Britannica

Encyclopædia Britannica hay Bách khoa toàn thư Britannica (tiếng Latinh của "Bách khoa toàn thư đảo Anh") là một bách khoa toàn thư tiếng Anh tổng hợp có sẵn trong bộ sách, trên DVD, và trên Internet, do công ty Encyclopædia Britannica, Inc. biên soạn và xuất bản. Công ty này thuê vào khoảng 100 nhà biên soạn và nhận bài viết từ hơn 4.000 nhà chuyên môn để liên tục cập nhật và phát triển bách khoa toàn thư. Tác phẩm này được nhiều người cho là một trong những bách khoa toàn thư có thẩm quyền nhất. Tuy nhiên, một cuộc nghiên cứu gây xôn xao bởi Nature vào năm 2005 khi so sánh các bài viết về khoa học của Britannica và Wikipedia (kể cả bộ Britannica phiên bản web) thì kết quả cho thấy tỉ lệ lỗi sai của Wikipedia là 3,86 lỗi trên mỗi bài, còn của Britannica là 2,92 lỗi trên mỗi bài.

FishBase

FishBase là cơ sở dữ liệu loài toàn cầu về các loài cá. Đây là cơ sở dữ liệu lớn nhất và được truy cập rộng rãi về các loài cá trưởng thành trên web. Theo thời gian, FishBase đã phát triển thành một công cụ sinh thái năng động và linh hoạt, được trích dẫn rộng rãi trong các ấn phẩm học thuật.FishBase mang đến dữ liệu loài hiểu toàn diện, bao gồm thông tin về phân loại, phân bố địa lý, sinh trắc học và hình thái học, hành vi và môi trường sống, hệ sinh thái và tăng trưởng dân số cũng như dữ liệu sinh sản, chuyển hóa và di truyền.

Lịch triều hiến chương loại chí

Lịch triều hiến chương loại chí (chữ Hán: 歷朝憲章類誌) là bộ bách khoa toàn thư đầu tiên của Việt Nam. Có nghĩa là Phép tắc các triều đại chép theo thể phân loại do Phan Huy Chú soạn trong 10 năm (1809-1819).

Từ điển bách khoa Việt Nam

Từ điển bách khoa Việt Nam là tên của bộ từ điển bách khoa do Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa in, được xuất bản lần đầu tiên năm 2005 và tái bản năm 2011, gồm 4 tập và mỗi tập dày trên dưới 1.000 trang, khổ 19×27, gồm khoảng 40 ngàn mục từ thuộc 40 ngành khoa học khác nhau. Đây là bộ từ điển bách khoa của Việt Nam đầu tiên được biên soạn với sự tổ chức và chỉ đạo của Nhà nước Việt Nam, với kinh phí 32 tỷ đồng và 1.200 nhà khoa học hàng đầu biên soạn trong 15 năm.

Từ điển lịch sử Thụy Sĩ

Từ điển lịch sử Thụy Sĩ là một bách khoa toàn thư về lịch sử của Thụy Sĩ, nhằm mục đích trình bày các kết quả nghiên cứu lịch sử hiện đại theo cách có thể tiếp cận được đối tượng rộng hơn.

Bách khoa toàn thư này được xuất bản bởi một tổ chức dưới sự bảo trợ của Học viện Xã hội và Nhân văn Thụy Sĩ (SAGW/ASSH) và Hiệp hội Lịch sử Thụy Sĩ (SGG-SHH); và được tài trợ bởi các khoản tài trợ nghiên cứu quốc gia. Bên cạnh số nhân viên là 35 người làm việc tại các văn phòng trung tâm, bộ bách khoa toàn thư này còn có sự đóng góp của 100 cố vấn học thuật, 2500 nhà sử học và 100 dịch giả.

Wikipedia

Wikipedia ( /ˌwɪkɪˈpiːdiə/ WIK-i-PEE-dee-ə hoặc /ˌwɪkiˈpiːdiə/ WIK-ee-PEE-dee-ə) là một bách khoa toàn thư mở với mục đích chính là cho phép mọi người đều có thể viết bài bằng nhiều loại ngôn ngữ trên Internet. Wikipedia đang là công trình tham khảo viết chung lớn nhất và phổ biến nhất trên Internet, và hiện tại được xếp hạng trang web phổ biến thứ 5 trên toàn cầu. Wikipedia thuộc về tổ chức phi lợi nhuận Wikimedia Foundation.Dự án này, nói chung, bắt đầu từ ngày 15 tháng 1 năm 2001 để bổ sung bách khoa toàn thư Nupedia bởi những nhà chuyên môn; hiện nay Wikipedia trực thuộc Quỹ Hỗ trợ Wikimedia, một tổ chức phi lợi nhuận. Wikipedia hiện có hơn 15 triệu bài viết, với hơn 3,3 triệu bài trong phiên bản tiếng Anh (English Wikipedia); vào tháng 1 năm 2006, nó có hơn 750.000 thành viên. Từ khi được mở cửa, Wikipedia càng ngày càng nổi tiếng và sự thành công của nó đã nảy sinh ra vài dự án liên quan. Tuy nhiên, có nhiều tranh luận về sự tin cậy của nó. Mặc dù vậy, một công bố vào ngày 9/8/2014 của viện thăm dò YouGov sau khi khảo sát 2.000 người tại Anh cho thấy 64% số người được hỏi tin vào độ xác thực của thông tin trên Wikipedia, cao hơn tỉ lệ 61% tin vào BBC, và vào những tờ báo uy tín khác như Times (45%), The Guardian (45%), The Sun (13%).

Wikipedia thường được làm nguồn bởi phương tiện truyền thông đại chúng, có khi được chỉ trích và cũng có khi được khen vì những đặc tính:tự do, mở, dễ sửa đổi và phạm vi rộng rãi. Nhiều khi dự án không chỉ được nói đến, nhưng cũng được làm nguồn về chủ đề khác. Wikipedia khuyến khích những người đóng góp theo quy định "Thái độ trung lập", bằng cách tóm tắt các quan điểm quan trọng để tới gần sự thật khách quan. Việc dùng Wikipedia như nguồn tham khảo đã gây ra tranh luận vì tính mở của nó làm nó có thể bị phá hoại, bị sửa không đúng, hoặc không bao gồm các chủ đề đều đặn, hoặc có ý kiến không có căn cứ. Nó cũng bị chê là có thiên vị nhất quán, đặt cao ý kiến số đông hơn là bằng cấp, sự thiếu trách nhiệm cũng như kiến thức chuyên môn của người viết khi được so sánh với những bách khoa toàn thư thông thường. Tuy nhiên, sự rộng rãi và cặn kẽ của nó, và tính năng được cập nhật liên tục, đã làm dự án trở thành nguồn tham khảo hữu ích đối với hàng triệu người.

Wikipedia hiện có hơn 290 phiên bản ngôn ngữ, trong đó vào khoảng 280 đang hoạt động. 16 phiên bản đã có hơn 500.000 bài viết: tiếng Anh, Hàn, Thụy Điển, Đức, Hà Lan, Pháp, Waray-Waray, Nga, Ý, Cebu, Tây Ban Nha, Việt, Ba Lan, Nhật, Bồ Đào Nha, Hoa và tiếng Ukraina. Phiên bản tiếng Đức đã được phát hành trên đĩa DVD, và nhiều phiên bản khác được sao chép qua website khác.

Năm 2005, tập san Nature công bố một đánh giá so sánh 42 bài viết nội dung khoa học từ Encyclopædia Britannica và Wikipedia, cho thấy mức độ chính xác của Wikipedia tiệm cận với mức chính xác của Encyclopædia Britannica.Wikipedia cũng bị chỉ trích vì đã cho thấy sự thiên lệch có tính hệ thống, đưa ra một sự kết hợp giữa "sự thật, nửa sự thật, và một số sai lầm", và trong các chủ đề gây tranh cãi, đã bị chính trị thao túng và bị truyền thông sử dụng để tuyên truyền.Vào năm 2017, Facebook thông báo rằng nó sẽ giúp người đọc phát hiện tin tức giả mạo bằng các liên kết tương ứng với các bài viết trên Wikipedia. YouTube đã công bố một kế hoạch tương tự vào năm 2018. Đáp lại, The Washington Post đã nhấn mạnh, "Wikipedia là cảnh sát tốt của Internet".

Wikipedia tiếng Hàn Quốc

Wikipedia tiếng Triều Tiên hay Wikipedia tiếng Hàn Quốc (tiếng Hàn: 한국어 위키백과) là phiên bản tiếng Triều Tiên của Wikipedia, bách khoa toàn thư mở. Phiên bản này được thiết lập vào tháng 10 năm 2002 và đạt 10.000 bài vào ngày 4 tháng 6 năm 2005. Đến thời điểm giữa tháng 12 năm 2010, phiên bản này đã có hơn 150.000 bài, là phiên bản có số bài nhiều thứ 21.

Wikipedia tiếng Nhật

Wikipedia tiếng Nhật (ウィキペディア日本語版 (Wikipedia Nhật Bản Ngữ Bản), Wikipedia Nihongo-ban, nghĩa là "Wikipedia: bản tiếng Nhật") là phiên bản tiếng Nhật của Wikipedia, bách khoa toàn thư mở.

Wikipedia phiên bản tiếng Nhật đã từng nhiều năm liền xếp thứ 5 sau Wikipedia tiếng Anh, Wikipedia tiếng Đức, Wikipedia tiếng Pháp và Wikipedia tiếng Ba Lan.

Khởi tạo tháng 9 năm 2002, phiên bản tiếng Nhật đạt 200.000 bài vào tháng 4 năm 2006 và 500.000 bài vào tháng 6 tháng 2008. Đến tháng 1 năm 2016, phiên bản Wikipedia tiếng Nhật có số bài viết vượt ngưỡng 1.000.000 bài viết. Vào tháng 9 năm 2019, phiên bản Wikipedia tiếng Nhật có tổng cộng 1.050.000 bài viết.

Wikipedia tiếng Pháp

Wikipedia tiếng Pháp (tiếng Pháp: Wikipédia francophone, Wikipédia en français) là phiên bản tiếng Pháp của Wikipedia, bách khoa toàn thư mở.

Hiện tại phiên bản Wikipedia tiếng Pháp có số bài viết nhiều thứ ba, sau wikipedia tiếng Anh và Wikipedia tiếng Đức, cũng là một trong ba phiên bản có số bài viết trên 1.000.000 bài.

Phương tiện liên quan tới French Wikipedia tại Wikimedia Commons

Wikipedia tiếng Scots

Wikipedia tiếng Scots (tiếng Scots: Scots Wikipaedia) là phiên bản tiếng Scots của Wikipedia, một bách khoa toàn thư mở, thuộc Wikimedia Foundation.

Wikipedia tiếng Sicilia

Wikipedia tiếng Sicilia (tiếng Sicilia: Wikipìdia) là phiên bản tiếng Sicilia của bách khoa toàn thư trực tuyến miễn phí Wikipedia. Phiên bản này mở cửa vào ngày 5 tháng 10 năm 2004. Đến tháng 9 năm 2019 phiên bản đã có hơn 25.378 bài viết.

Wikipedia tiếng Sindh

Wikipedia tiếng Sindh (Sindhi: سنڌي وڪيپيڊيا, Urdu سندھی ویکیپیڈیا) là một bách khoa toàn thư trực tuyến mở, mở cửa ngày 6 tháng 2 năm 2006, là phiên bản tiếng Sindh của Wikipedia, một bách khoa toàn thư mở miễn phí. Phiên bản này có 7.302 bài viết.

Wikipedia tiếng Ukraina

Wikipedia tiếng Ukraina (tiếng Ukraina: Українська Вікіпедія, Ukrayins’ka Vikipediya) là phiên bản tiếng Ukraina của Wikipedia, bách khoa toàn thư mở. Bài viết đầu tiên được tạo ra vào ngày 30 tháng 1 năm 2004. Vào ngày 1 tháng 10 năm 2005, nó đạt 20.000 bài viết và gần đây là phiên bản Wikipedia lớn thứ 16 theo số lượng bài viết. Đến 29 tháng 9 năm 2011 nó có trên 316.409 bài viết.

Wikipedia tiếng Đức

Wikipedia tiếng Đức (tiếng Đức: Deutschsprachige Wikipedia) là phiên bản tiếng Đức của Wikipedia, bách khoa toàn thư mở. Bài viết đầu tiên được tạo ra vào ngày 16 tháng 3 năm 2001 được thông báo bởi Jimmy Wales. Đến thời điểm tháng 8 năm 2010, nó đạt 1.000.000 bài viết.

Hiện tại đây là phiên bản Wikipedia có số bài viết nhiều thứ hai, sau Wikipedia tiếng Anh, cũng là một trong bốn phiên bản có số lượng bài viết trên 1 triệu bài. Wikipedia tiếng Đức đã có bản in giấy các bài viết được chọn lọc. Domain phụ không phải tiếng Anh đầu tiên là bản tiếng Đức có tên "deutsche.wikipedia.com".

Ngôn ngữ khác

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.