Kul'tur

Kul'tur (latinan kelen cultura-maižanduzsanaspäi — «kazvatuz», «kul'tiviruind», möhemba — «ristitun kazvatuz», «openduz», «šingotez», «kumardelend») om äiznamoičendaline tärtuz, kävutase ristitun radmižen äjiš statjoiš. Ristitun radmine, tedištuz da sädamine oma kul'turan purtkikš.

Belomorsk petroglyphs5
Petroglifad Belomorskan rajonas, Karjalan Tazovaldkund.

Märhapanendad

Om olmas enamba pol'tuhad kul'turan märhapanendoid. Kul'tur om ristitun radmižen mugomad kaik seižujad formad, kudambita se ei voi sündutada tošti. Ičtazvedandan kul'tur om kodoiden keraduz, se paneb melid da palahtelendoid homaičematomihe ramuzihe. Artefaktad (kalud, sauvused), elonmahtused, moral' da käskused harakterizuidas kul'turad.

Edel 1830-nzid vozid ei olend «kul'tur»-sanad Venämas. Se putui valdkundha Päivlaskmaižen Evropan tedotöišpäi «vauktustuz»-znamoičendanke.

Kul'turan tedoiduz

Äi disciplinad tedoitas kul'turan aspektoid: kul'turologii, etnologii, čomamahtontedo, filosofii, politologii, psihologii, ekonomik da pedadogik.

Kul'turan i londusen ičekeskentehmine veb ekologižen tuntken šingotamižennoks. Ristit om londusen palaks i ei voi travida sidä. Modernizman leviganduz kucui tegimišton da lidnoiden kazvatust i sil-žo aigal kul'turan degradacijad. Kul'turoiden erazvuiččend om ristitkundan stabiližen i satusekahan olendan sü voz'tuhiden aigan.

Evropižen kul'turan istorijan pordod

Nügüd'aigaine kul'turologii jagab Evropan kul'turan istorijad kudhe pordho:

  • Istorijanedeline kul'tur (4. voz'tuha edel m.e. da aigemba);
  • Amuižen Evropan kul'tur (4. voz'tuha edel m.e. — 5. voz'sada meiden erad);
  • Keskaigan kul'tur (5. — 14. voz'sadad);
  • Renessansan (Udessündundan) kul'tur (14. — 16. voz'sadad, se om Keskaigan lop vai Uden Aigan aug istorijan periodizacijas);
  • Uden Aigan kul'tur (16. voz'sadan lop — 19. voz'sada);
  • Nügüd'aigaine kul'tur (20. voz'sada da möhemba).
Al'tamir (mägionduz)

Al'tamir (isp.: La cueva de Altamira) om mägionduz Ispanijas, kudambas oma löutud kall'kuvad üläpaleolitan aigan.

Dirndl'

Dirndl' (saks.: Dirndl, bavarijan pagin: Diandl) om germanijankeližiden valdkundoiden Al'piden regionan (Bavarii Germanijas, Tirol' Avstrijas, Lihtenštein) naižiden rahvahansädo. Libub Šveicarijan päivnouzmaspäi, leviganzi Al'pidme 20. voz'sadal.

Sädon üläpala om pal'tošk korsažanke i kinktanke lifanke, alapala kogoneb levedas düpkaspäi velgusiženke kirjavanke ezipaikanke-fartuganke. Omblese londuseližiš kanghišpäi veron mödhe. Sädon nimituz sündui saks.: Dirn-sanaspäi «kodiabutai», al'pižed naižed manmehištospäi sobihe arni muga. Ningoi soban stil' om populärine regionas tähäsai. Pandas dirndlid päle rahvahaližiden praznikoiden aigan. Om populärine neiččil Oktoberfest-aigtegon aigan Münhenas.

Ivanovo

Ivanovo (ven.: Иваново) om lidn da lidnümbrik Venäman päivlaskmas. Se om Ivanovon agjan pälidn da kaikiš suremb lidn. Om ümbärtud Ivanovon rajonan territorijal, sen administrativine keskuz (ei ole rajonan palaks).

Japonii

Japonii (japon.: 日本 Nippon / Nihon), täuz' oficialine nimi om Japonijan Valdkund (japon.: 日本国 Nippon-koku / Nihon-koku), om sar'hine valdkund Päivnouzmaižes Azijas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Tokio.

Valdkundan konstitucijan ühesanz' kirjutuz kel'dab sidä armijan olemaspäi, sodoihe ühtnemaspäi i sodan tedotamaspäi. Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad oma irdvaruitomuden kaičijaks.

Kalevala

Sil sanal voib olda toižid znamoičendoid; miše nähta niid, tulgat tänna.Kalevala — karjalaiž-suomalaine rahvahaline epos. Elias Lönnrot "kerazi" "Kalevalan" Karjalas da Suomenmas. Hän ümbriradoi keratud materialad kahtišti: vl 1835 pästtihe ezmäižen kerdan, vl 1849 kahtenz' pästand om sündnu.

Vepsän kel'he Kalevalan kändi Nina Zaiceva.

Kolkat

Kolkat (beng.: কলকাতা, hindi: कोलकता, angl.: Kolkata; edel 2001 vot oficialine nimi oli Kal'kutt, angl.: Calcutta) om lidn Gang-jogen suhištos Indijan päivnouzmas. Se om Päivlaskmaine Bengalii-štatan pälidn.

Suren Kolkat-lidnan pind om kahtenz' Indijas (Mumbain jäl'ghe) — 1886 km², ristitišt om nellänz' Indijas (Mumbain, Delin da Bangaloran jäl'ghe). Lidnan ristitišt om 4 486 679 ristitud (2011) (7nz' sija), lidnaglomeracijas — 14 112 536 (2011, koumanz' sija Indijas).

Kolkat oli kaiken Britanižen Indijan pälidn ani 1911 vodhesai, siš päliči nügüd' se om järed politikan openduz-, tedo- da kul'turkeskuz. Toižes polespäi, lidnas om problemoid-ki: gollüz, il'man redustoitand da tüpad teiden likumižes.

Kopaiž-sugaižen keramikan kul'tur

Sugaižen keramikan kul'tur vai kopaiž-sugaižen keramikan kul'tur om arheologine kul'tur, kudamb oli levitadud kiviaigas Evropan homendezbokas (Skandinavii, Venäman lodeh), läz 4200 — 2000 vozid e.m.e. Nimituz om anttud keramižiden löudmižiden čomitesen mahton mödhe, kudambad oma harakterižed necile kul'turale. Ned nägudas kuti sugiden jäl'ged.

Kudo Šigenori

Šigenori Kudo (japon.: 工藤重典 Kudo Šigenori; sünd. 26. sügüz'ku 1954, Sapporo, Japonii) om tetab japonijalaine soitoižen vändai.

Om muzikpremijoiden riven laureataks. Nügüdläižen aigan eläb Francijas, kus radab kut professor Parižan muzikškolas.

Mad'jaranma

Mad'jaranma (mad'j.: Magyarország), se om täuz' oficialine nimituz (vspäi 2012), om mererandatoi valdkund Evropan keskuses. Mad'jaranman pälidn da kaikiš suremb lidn om Budapešt.

Valdkund om PAKO:n ühtnijaks vspäi 1999. Vs 2004 semendkun 1. päiväspäi om EÜ:n ühtnijaks.

Mavritanii

Mavritanii (arab.: موريتانيا, Mūrītānjā), täuz' oficialine form — Mavritanijan Islamine Tazovaldkund (arab.: الجمهورية الإسلامية الموريتانية, al'-Džumhūrijja al'-ʾIslāmijja al'-Mūrītānijja), om valdkund Päivlaskmaižes Afrikas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Nuakšot.

Nekrorealizm

Nekrorealizm om čomamahtoine čuraduz, kudamb sündui 1980-nziden voziden augotišes Leningradha.

Nekrorealizman tataks lugese Jevgenii Jufit. Nece žanr sündui kuti rezul'tad, konz jouk norid mehid imitirui torid mecoiš ümbriže Leningradas, lidnanläheližiš jonusiš, tanhiš, sauvondtahoiš dai fateriš. Nenid tegendoid Jufit fil'mzi 8-millimetrižhe kertheze.

Nigerii

Nigerii (angl.: Nigeria), Nigerijan Federativine Tazovaldkund (angl.: Federal Republic of Nigeria) om valdkund Päivlaskmaižes Afrikas. Se om Afrikan kaikiš suremb valdkund eläjiden lugumäran mödhe. Pälidn — Abudž.

Nigerii om MTO:n da KEVO:n ühtnii.

Petroskoi

Petroskoi (mugažo karjalan i suomen kelil, ven.: Петрозаводск) vai Zavod, erasišti mugažo Zavodad vai muite Lidn, om lidn Venäman lodehpoles. Se om Karjalan Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn, mugažo Änižröunan (Änižrandan) rajonan administrativine keskuz. Venäman seičemenz'kümnenz' koumanz' lidn ristituiden lugun mödhe (2018). Petroskoi sijadase Karjalan suves, Änižen lodehližel randal.

Petr Sur' pani Petroskoin lidnan alust vodel 1703.

Sian'

Sian' (kit.: 西安, pin'jin': Xī'ān, sana sanha «päivlaskmaine kožund») om Kitain lidn Šen'si-agjas, sen kaikiš suremb lidn, administrativine keskuz da ohjastusen ištundsija, alištub agjan tobmudele oikti.

Lidn om Kitain sur' kul'tur-, tegimišton da openduzkeskuz.

Traht

Traht (mugažo saksan kelel) om veroline rahvahansädo germanijankeližiš valdkundoiš.

Valdkundaline Venälaine muzei

Valdkundaline Venälaine muzei (ven.: Государственный Русский музей) om venälaižen čomamahton kaikiš suremb muzei mail'mas. Sijadase Piteriš, Mihailovan pert'kulun sauvuses. Muzejan filialad sijdasoiš Piterin Mihailovan lidnuses, Mramorižes i Stroganovan pert'kuluiš.

Vepsän tätüine

Vepsän tätüine (ven.: вепсская кукла) om populärine vepsän bobaine da kaičez.

Šotlandijan gelan pank

Šotlandijan gelan pank (gel.: Punc Gàidhlig) om pankrokan alažanr, kudambas gruppad pajatadas ičeze pajoid Šotlandijan gelan kelel.

Kaikiš tetabambad ezitajad oma Mill a h-Uile Rud i Oi Polloi.

Toižil kelil

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.