Sipro

Sipro o Zipro o Civro (Κύπρος, Kypros en grego; Kıbrıs en turco) el xe un stato de l'Axia osidental.
El ocupa l'omonema ìxoƚa del Mar Mediteraneo orientałe. Ła xe situà 70 km a sud de ła Turchia, 100 km a ovest da łe coste del Medio Oriente, e 500 km a nord dal'Egito.

Ła partegnénsa de Sipro a l'Axia o a l'Europa la xe na roba controversa: de fati se dal ponto de vista giogràfego la par partegnir[3] al contegnente asiàtego, dal ponto de vista storego-cultural, Sipro se pol considararla un Stato europeo[4].

Sipro
Sipro – Bandiera Sipro - Stemma
(dettagli)
Sipro - Localizzazione
Dati amministrativi
Nome completo Repùblica de Sipro
Nome ufficiale (EL) Κυπριακή Δημοκρατία
(TR) Kıbrıs Cumhuriyeti
Lingue ufficiali greco, turco
Capitale Nicoxia  (232 702 di cui 195 000 nella parte greca ab. / 2004)
Politica
Forma di governo Republica presidensiałe
Presidente Dimitris Christofias
Indipendenza 16 de agosto 1960
Ingresso nell'ONU 20 de setenbre 1960
Ingresso nell'UE 1° majo 2004
Superficie
Totale 9 250 km² (161º)
Popolazione
Totale 715 100 ab. (2003) (155º)
Densità 77,3 ab./km²
Geografia
Continente Axia[1][2]
Fuso orario UTC +2
Economia
Valuta Euro
PIL (nominale) 17 490 milioni di $ (2005) (115º)
PIL pro capite (nominale) 21 177 $ (2005) (33º)
ISU (2004) 0,903 (alto) (29º)
Consumo energetico 0,50 kWh/ab. anno
Varie
Codici ISO 3166 CY, CYP, 196
TLD .cy
Prefisso tel. +357
Sigla autom. CY
Inno nazionale Latta Eleftherian
Festa nazionale 1° de otobre
Sipro - Mappa
 

Giografia

Cyprus lrg
Sipro vista dal satelite.

L'ìxoła de Sipro ła ga na superficie conplesiva de 9 250 km²[5][6].

Morfołoxia e idrografia

El relievo del'ìxoła el xe conposto da do caene montagnose: queła del Kyrenia, che ła sponta inte'l nord de ła penìxoła de Karpas, e quela de Troodos, inte'l sud-ovest de l'isola, onde che sponta el monte Ołinpo (1 953 m), la cima pì alta de l'isola.
Łe do caene montagnose łe xe divise da ła fertile piana sentral de Messaria

I ùgnołi fiumi che i ga un rezime de portada regolar i xe el Yialias el Peidos, tuti do longhi cerca 100 km.

El desvełupo de ła costa el xe de 648 chiłòmetri.

Clima e flora

El clima de l'isola el xe de tipo mediteraneo, co istà calde e sute e inverni morestai. Anualmente su l'isola casca 500 mm de piova prevalentamente durante l'inverno. Spesso su Sipro ghe tira venti caldi.
Le zone dell'introtera cipriota le sofre in istà un gran seco, che el favorisse el desvełupo de qualche incendio intra le vexetasion selvàdeghe. In inverno su łe piche dei Troodos ghe casca neve co tenperadure senpre comunque sora i 2 °C.
El clima caldo el ga modełà el paesagio faxéndoło deventar l'habitat ideal par àlbori come l'olivaro.

Istòria

Dal 1489 al 1571 ła ga fato parta de ła Republica de Venesia.

Giografia połitega

Ła Republica de Sipro ła aministra sirca i dó tersi de el teritorio rivendicà.
De el restante teritorio 3 355 km², 'nte ła zona setentrionałe de l'ixoła, łi xe ocupai da ła Repùblica Turca de Sipro Nord (TRNC), che ła xe stà proclamà dopo l'asion miłidar par stabiłir ła paxe 'ntel 1974.
El 5% el fa parte de łe baxe britàneghe de Akrotiri e Dhekelia.

Ła Republica de Sipro dal'1° de majo 2004 ła fa parte del'Union Eoropea, de ła cual ła costituise l'avanposto più meridional inte'l Mediteraneo.

Demografia

Lengue

El grego el xe parlà soratuto inte'l sud de l'isola, invese el turco inte'l nord.
Storegamente, comunque, el grego inte la so variante cipriota el gera parlà da cerca l'82% de la popolasion e el gera anpiamente distribuio inte l'isola intiera; la divixion la risal a l'intervento militar turco de Sipro del 1974, daspò el qual i grego-ciprioti del nord i xe stai espulsi verso el sud.

In sevito al dominio britànego, anca l'inglese el xe anpiamente doparà.

Xe in doparamento un dialeto arabo de tipo siro-palestinese in via de estinzion parlà da la comunità maronia de Kormakiti, orizenà da un stanziamento de cristiani maronii libanesi inte'l XII secolo.

Note

  1. Culturalmenete la ga forti ligami co la Eoropa
  2. Le Nasion Unìe la considera par fini statisteghi parte de la Axia
  3. col senso par el qual un'isola la fa parte de un contegnente par la so vicinanza geogràfega
  4. a maxor raxon deso che el xe intrà a partezar l'Union Eoropea
  5. tersa del Mar Mediteràneo par dimension
  6. teriorio rivendicà da ła Republica de Sipro, ma miga efetivamente controłà.

Varda anca

2004

El 2004 (MMIV en numari romani) el xe un an bixesto del XXI secoło.

Armenia

Ƚ'Armenia (in lengua armena Հայաստան, Hayastan) ƚa xe on Stato indipendente de ƚ'Axia osidental.

Ƚa confina co' ƚa Turchia a ovest, ƚa Zorzania a nord, l'Axerbaijan a est e l'Iran e l'esclave axera del Nakhchivan a sud. Ƚa xe sensa sboco so'l mar.

Axia

Ł'Axia ła xé el pì grande dei continenti (ła so superfiçie ła xé quatro volte queła deł'Eoropa), ła se prexenta in tel so compleso come na masa continantałe de grande dimension e a xe ł'unica fra łe tere emerse a esare banià da tre oçeani: ł'Atlantico (co el Mar Giazzal Artego e el Mar Mediteraneo), ł'Indiàn e eł Paçifico.

Ła masa continentałe ła se spenxe a sud co łe tre grandi penixołe arabica, indiana e indocinexe. Drio 'sta qua vien anca, come prołungamento naturàl, łe ixołe de l'Indonexia , mentre pì a ost, ne l'Oçeano Paçifico, a ghe xe dei grandi festoni de ixołe che, da łe Curiłi ał Giapòn, a łe Fiłipine, i dełìmita mari costieri.

Al dì de ancó ła xe divixa pułitegamente in 41 stati menbri de łe Nasion Unìe, 11 stati co ricognosimento parsial, e vari teritori dipendenti.

Azerbaigian

Ƚ'Azerbaigian (in lengua azera Azərbaycan) el xe on Stato indipendente de ƚ'Axia osidental. A est el xe bañà da el Mar Caspio, el confina co el Iran a sud, ƚa Turcia e ƚa Armenia a ovest, ƚa Xorxania e norcovest e ƚa Rusia a nord. El conprende 'na grosa exclave a sudovest intra ƚa Armenia, ƚa Turcia e el Iran, e altre exclave pi' picenine a nordovest tute conprexe in teritorio armen; senpre a nord ovest se cata 'na enclave armena.

Filipine

Le Filipine (in tagało Filipinas) le xe un stato del Axia sudoriental.

Le se cata int'el oceano Pacifico osidental, sud de Taiwan, a sud-est de la Cina, a est del Vietnam, a nord-est del Borneo.

Germania

Ła Xermania (in todesco: Deutschland), ufisialmente Repùblica Federałe de Xermania (in todesco: Bundesrepublik Deutschland) ła xe on stato de l'Europa.

La confina a nord col Mar del Nord, ła Danimarca el Mar Bàltico; a est coła Połonia e ła Repùblica Çéca; a sud co l'Austria e ła Svisera; a ovest co ła Fransa, el Lusenburgo, el Belgio ei Paexi Basi.

Giapòn

El Giapòn o Zapòn (in giaponexe Nihon o Nippon), ofiçialmente Stato de el Giapòn (in giaponexe Nihon-koku o Nippon-koku), el xé un stato de l Asia oriental.

I stati pi' visini i xe a sudovest le Filipine e la Cina, a ovest la Corea del Sud, a nordovest la Corea del Nord e a nord la Russia; a sudest se cata le Ìxołe Mariane Setentrionałi.

Indonexia

Ł'Indonexia ła xe on Stato de ł'Axia sudoriental.

Ła xe costituia da on arcipełago che el se cata tra ł'Indocina a nordovest e ł'Australia a sudest, e tra ł'Oçeano Indian a sudovest e queło Pacifico a nordest.

Ła confina co ła Małexia 'nte ł'ixoła del Borneo, con Papua Nova Guinea 'nte ł'ixoła de Nova Guinea e con Timor Est 'nte ł'ixoła de Timor.

Itałia

Ła Itałia, ufisialmente Republica Itałiana (in itałian Repubblica Italiana) ła xe on paéxe 'ntel Eoropa meridionał.

Ła confina a nordest co ła Slovenia, a nord co l'Austria e ła Svisera, a nordovest co ła Fransa. San Marin e el Stato de ła Sità del Vaticàn łe xe do enclave 'ntel paixe steso.

Jemen

{|

|

|}

El Jemen (in arabo ﺍﻟﻴﻤﻦ), ciamà ofisialmente Repùblica Unìa del Jemen, el xé no Stato del Medio Oriente, in Axia sudosidental.

Confina a nord col'Arabia Saudita ea est con l'Oman. Łe só coste łe xé bagnà a ovest dal Mar Roso e a sud dal Golfo de Aden, parte de el Oceano Indian.

Inte i ani visini al 2015 en Jemen se conbate na guera aspra fra suniti e fronte oposto. El paexe no xe seguro.

Kazakistan

El Kazakistan (in kazako: Қазақстан, Qazaqstan; in russo: Казахстан, Kazakhstán), el xe on stato transcontinental, a cavało tra Axia e Eoropa.

El confina co' ła Russia a ovest e a nord, ła Cina a est, el Kirghizistan, l'Uzbekistan, el Turkmenistan a sud, e par on trato, col Mar Caspio a sudovest.

Libano

El Liban (in àrabo: لبنان, Lubnān), col nome ofixial de Rèpublica łibanexe (in àrabo: الجمهورية اللبنانية, al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya), el xe na nasion del Medio Oriente, inte ła Axia sudosidentał.

Qatar

El Qatar el xe un Stato de l'Axia sudoçidentałe.

El confina a sud co l'Arabia Saudìa e par el resto el xe sircondà de el Gòlfo Persego.

Republica de Venesia

Ła Repùblega Vèneta, (in łatin: Venetiarum Respublica), al inisio dita Repùblega de Venèsia, ła xe stà un stado che 'l gavea cofà teritorio prinsipał el Vèneto e Venèsia cofà cavedal. Ciamà anca Repùblica de San Marco, se se riferise a ea anca soło che come Ła Serenìsima.

Ła xe visùa pì de 1100 ani, nasùa 'ntel 697 co l'ełesion del primo doxe Paolucio Anafesto e ła xe finìa 'ntel 1797 co 'l invaxion de Napołeon. Par secołi ła xe stà na potensa economica e del trafego che ga dominà el Mediteraneo e ła xe stà łogo de fioritura de cultura, paxe, democrasia e justisia.

Par ła major parte de ła so vida ła Repùblica ła ciapea rento parte de ła Venetia organexà 'ntel Stato da Tera: co 'l Vèneto, el Friul e 'l Orobia; e rento el so Stato da Mar: l'Istria, ła Dalmasia, łe boche de Càtaro e łe ìxołe ionie. Durante ła so espansion masima ła ciapea rento anca ła Morea, Candia, Sipro, scuaxi tute łe isoe greçe e un mucio de sità e porti 'ntel Mediteraneo Orientałe.

Francesco Petrarca 'nte na letera a un amigo descrivea cusì ła Republega Vèneta.

Spagna

Ła Spagna (España en spagnol), ufisialmente el Reino de Spagna (Reino de España en spagnol) el xe on stado de l'Eoropa meridionał co cavedał Madrid.

Ła Spagna ciapa rento gran parte de ła Penìxoła Iberica e a confina a òvest co'l Portogal, a nordovest co Andora e Fransa e a sudest co Gibiltera, a ga anca do esclavi łe sità de Seuta e Melija.

Stati del mondo

Al mondo ghe xe 206 stadi, dei cuai 195 riconosùi sovrani.

Sto cuà el xe 'n ełenco en ordene alfabetico dei Stadi del móndo co indicasion del nome par intiero, i xe considerài i stadi independenti e no chei 'nte łe federasion.

Turchia

Ła Turchia, ufisialmente Republica de Turchia (in turco Türkiye Cumhuriyeti), l'è un Stato

transcontinental, a cavało tra Axia e Europa.

Ła Turchia ła confina a nord-ovest coła Grecia e ła Bulgaria, a nord-est coła Zorzania, a est col'Armenia, l'Azerbaigian e l'Iran, a sud-est col'Iraq e a sud coła Siria.

Zorzania

La Zorzania (ofisialmente in zorzan საქართველოს რესპუბლიკა, Sakartvelo Respublika) la xe un Stado del Caucaso, inte la Axia osidental.

La confina la Rossia a nord, co l'Azerbaigian a est, co Turchia e Armenia a sud.

La ga 'na disputa teritorial co' la Ossezia del Sud.

Łéngoa greca

El greco (in greco "ελληνική γλώσσα", pronuncià "elinikì glòssa") el partien a ła granda fameja de łe łéngoe indoropee derivade da na łéngoa vecia comun conoxesta cofà indoropeo.

La łéngoa greca antiga no ła gera parlà soło inte l'Antiga Grexia peninsułare, ma anca inte łe cołònie; sto fato el ga contribuío a na difuxion de raquanti diałeti che a se conose oncó. El greco moderno el xe parlà da xirca 14.000.000 persone, e ła xe ła xe ła łéngoa ofixiałe de ła Grexia e parte de Sipro.

El Neogreco o Greco Moderno xe come che vien ciamà ła lengua greca che se parla desso. Co sto termine se indica, par tanto, el ultimo stadio de l'evołusion de ła lengua greca, parlà da circa 15.5 milioni de persone soratuto in Gresia e a Sipro. Se inisia a parlare de "Greco Moderno" a partire dal croło del Inpero Bizantin nel 1453.

Par un periodo de tempo, no ghe xe stà na lingua greca ufiçiałe, ma tanti picołi diałeti legai pi o manco al greco antico. Al di de oncò, el greco moderno ordinario el se basa sul demotico.

Stati del mondo Axia
Stati del mondoFlag of Afghanistan.svg AfghanistanFlag of Saudi Arabia.svg Arabia SaudìaFlag of Azerbaijan.svg Azerbaijan[1]Flag of Bangladesh.svg BangladeshFlag of Bahrain.svg BahreinFlag of Myanmar.svg BirmaniaFlag of Brunei.svg BruneiFlag of Bhutan.svg ButanFlag of Cambodia.svg CanbògiaFlag of the United Arab Emirates.svg Emirai Arabi UnìiFlag of the Philippines.svg FilipineFlag of Japan.svg Giapòn[2]Flag of India.svg IndiaFlag of Indonesia.svg Indonèxia[2]Flag of Iran.svg IranFlag of Iraq.svg IraqFlag of Yemen.svg Jemen[3]Flag of Kazakhstan.svg Kazakistan[1]Flag of Kyrgyzstan.svg Kirghizistan • Flag of Kuwait.svg Kuwait • Flag of Laos.svg Laos • Flag of Lebanon.svg LibanoFlag of Maldives.svg Maldive • Flag of Malaysia.svg MalèxiaFlag of Mongolia.svg MongołiaFlag of Nepal.svg NepalFlag of Oman.svg Oman • Flag of Pakistan.svg PakistanFlag of Qatar.svg QatarFlag of Singapore.svg SingaporFlag of Syria.svg Siria • Flag of Sri Lanka.svg Sri LankaFlag of Tajikistan.svg Tagikistan • Flag of Thailand.svg TailandiaFlag of East Timor.svg Timor EstFlag of Turkey.svg Turchia[1]Flag of Turkmenistan.svg Turkmenistan • Flag of Uzbekistan.svg UzbekistanFlag of Vietnam.svg VietnamFlag of Jordan.svg Zordaniabordin Zorzania[1]
Dipendense bandiera Regno Unìo-Akrotiri e Dhekelia** • bandiera Ìxołe Cocos o Keeling* • bandiera Ìxoła de Nadałe* • bandieraHong Kongbandiera Macao • bandiera Teritorio Britànico del Oseano Indian*
Teritori custionai Flag of Armenia.svg ArmeniaFlag of the People's Republic of China.svg CinaFlag of North Korea.svg Corea del NordFlag of South Korea.svg Corea del SudFlag of Israel.svg IsraełeFlag of Palestine.svg Palestina • Flag of Cyprus (bordered).svg Sipro • Flag of the Republic of China.svg Taiwanbandiera Abcasia* • bandiera Ossezia del Sud* • Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg Sipro del Nord*
Teritori transcontinentaƚi* Flag of Egypt.svg Egito[3]Flag of Greece.svg Grecia[1]Flag of Russia.svg Rusia[1]
* miga prexenti int'el schema de ƚe Nasion Unìe
** miga prexenti int'el schema de ƚe Nasion Unìe e sensa codexe ISO 3166
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 parte de el teritorio el xe in Eoropa
  2. 2,0 2,1 parte de el teritorio el xe in Oseania
  3. 3,0 3,1 parte de el teritorio el xe in Africa
bandiera de l'Union Eoropea Union Eoropea
Flag of Austria.svg Àustria · Flag of Belgium (civil).svg Belgio · Flag of Bulgaria.svg Bulgaria · Flag of Cyprus (bordered).svg Sipro · Flag of Croatia.svg Croàsia · bandiera Danimarca · Flag of Estonia.svg Estonia · Flag of Finland.svg Finlandia · Flag of France.svg Fransa · Flag of Greece.svg Grecia · Flag of Ireland.svg Irlanda · bandiera Itałia · Flag of Latvia.svg Łetonia · Flag of Lithuania.svg Łituania · Flag of Luxembourg.svg Lusenburgo · Flag of Malta.svg Malta · Flag of the Netherlands.svg Paéxi Basi · Flag of Hungary.svg Ongarìa · Flag of Poland.svg Połonia · Flag of Portugal.svg Portogało · bandiera Regno Unìo · Flag of the Czech Republic.svg Republica Ceca · bandiera Romania · Flag of Slovakia.svg Slovachia · Flag of Slovenia.svg Slovenia · Flag of Spain.svg Spagna · Flag of Sweden.svg Svèsia · bandiera Xermania

Altre lengue

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.