Ramo

El ramo o ràn el xe on elemento chimego de peso atomego 29, el so sinboło el xe Cu(da 'l latin Cuprum). I lo usa despes par far leghe, fà el bronxo e el otòn.

El ramo xe on de i pì, so no el pì, antigo metal che 'l vien uxàda 'l omo, łe xe stà catàe robe fate in ran de 'l 8.700 v.C.. Spes el ràn el vien łaorà da 'l favaro par far robe che se uxa tuti i dì, cofà zojei, piati, decorasion de varie sort.

Tabeła periòdica dei ełeminti
> 1
I A
2
II A
3
III B
4
IV B
5
V B
6
VI B
7
VII B
8
VIII B
9
VIII B
10
VIII B
11
I B
12
II B
13
III A
14
IV A
15
V A
16
VI A
17
VII A
18
VIII A
V
1 1
H

2
He
2 3
Li
4
Be

5
B
6
C
7
N
8
O
9
F
10
Ne
3 11
Na
12
Mg

13
Al
14
Si
15
P
16
S
17
Cl
18
Ar
4 19
K
20
Ca
21
Sc
22
Ti
23
V
24
Cr
25
Mn
26
Fe
27
Co
28
Ni
29
Cu
30
Zn
31
Ga
32
Ge
33
As
34
Se
35
Br
36
Kr
5 37
Rb
38
Sr
39
Y
40
Zr
41
Nb
42
Mo
43
Tc
44
Ru
45
Rh
46
Pd
47
Ag
48
Cd
49
In
50
Sn
51
Sb
52
Te
53
I
54
Xe
6 55
Cs
56
Ba
*
72
Hf
73
Ta
74
W
75
Re
76
Os
77
Ir
78
Pt
79
Au
80
Hg
81
Tl
82
Pb
83
Bi
84
Po
85
At
86
Rn
7 87
Fr
88
Ra
**
104
Rf
105
Db
106
Sg
107
Bh
108
Hs
109
Mt
110
Ds
111
Rg
112
Uub
113
Uut
114
Uuq
115
Uup
116
Uuh
117
Uus
118
Uuo
 
* Lantànidi 57
La
58
Ce
59
Pr
60
Nd
61
Pm
62
Sm
63
Eu
64
Gd
65
Tb
66
Dy
67
Ho
68
Er
69
Tm
70
Yb
71
Lu
** Atìnidi 89
Ac
90
Th
91
Pa
92
U
93
Np
94
Pu
95
Am
96
Cm
97
Bk
98
Cf
99
Es
100
Fm
101
Md
102
No
103
Lr
Metałi alcałini Metałi alcałino-teroxi Lantànidi Atìnidi Metałi de transision
Metałi del bloco p Semimetałi No-metałi Ałògeni Gas nòbiłi
Adria

Adria el xe on comune de 20 637 abitanti in provincia de Rovigo.

Coparo

Coparo el xe on comune de 18030 abitanti de ła provincia de Ferara.

Cristianèximo

El cristianèxemo el xe na Rełijon monoteista, abramitica de caratere Universałistega, el xe orizenà dal Judaismo 'ntel I secoło, fondà su ła vegnùa, predicasion e insegnamenti, contegnùi 'ntei Vanxei, de Jesù de Nazareth, fiol de Dio e dónca Dio lu stes, incarnà, morto e risorto, par ła salvesa del umanità, dito anca Mesia e Cristo.

Co pì de 2,4 miliardi de cristiani, circa un terzo de ła popołaxion mondiał (33%), el xe ła religion del mondo co pì servidori.

Edà de 'l bronxo

L'Edà de 'l bronxo xe el periodo de ła protoistoria, 'ndo che ła nase a metałurxia de 'l bronxo, fat co na łiga de ramo e stanjo. L'Edà de 'l bronxo taca da ła fin de l'edà de ła piera, sirca 'ntel 3500 v.C., e ła finise co 'l inisio de 'l edà de 'l fer, fra el XIII secoło v.C. e 'l VIII secoło v.C..

In Anatołia, 'nte 'l Caucaxo meridionał e in Gresia sto periodo el taca da 'l 3000 v.C., in Axia sentrał da 'l 2000 v.C, in Sina da 'l 1800 v.C., e 'nte 'l Eoropa sentral, donca anca in Vèneto da 9l 2200 v.C..

Fojan deła Chiana

Fojan deła Chiana el xe on comune de 8890 abitanti de ła provincia de Arezo.

Fontaniva

Fontaniva el xe un comun de 8.249 abitanti de l'alta padovana.

Lago Edoardo

El Lago Edoardo (in łéngua inglexe Lake Edward) el xe el pi picolo de i Grandi Laghi de l'Africa. El se cata ne el ramo ovest de la Rift Valley e el xe diviso tra Uganda e Republica Democratica del Congo.

El nome el xe stà dato da l’esplorator Henry Morton Stanley in onor de el re Edoardo VII de Inghiltera.

Lago Kivu

El Lago Kivu el xe ono de i Grandi Laghi de l'Africa. El se cata en te la Rift Valley, ramo ovest o Rift Albertino, tra la Republica Democratica del Congo e el Ruanda. El so emisario, el fiume Ruzizi, el se buta en tel Lago Tanganica.

Lengua todesca

El tedésco o todésco (deutsche Sprache) el xe na léngua che ła fa parte del grupo nederlandese-xermaniego del ramo osidentałe de łe léngue germàneghe de ła faméja de łe lengue indoeuropee. El xe ła léngua germànega che se parla piesè nel mondo dopo l'ingléxe, e anca ła léngua con piesè parlanti madreléngua de tuta l'Union Europea.

El xe ła léngua ufisiałe in Germania, Austria, Lusenburgo, Belgio, Svissera (dove i parla ła variante dita "Svissero todésco") e in Liechtenstein; in più l'é parlà e anpiamente tutełà in serte xone de l'Itałia (cofà el Sudtiroło), de ła Fransa (Alsazia e Łorena), de ła Romanìa, de ła Połonia e dei USA (nei Stati de New York, Pennsylvania e Ohio soratuto).

In tuto el gà 112 miłióni de parlanti distribuìi su 38 nassion, con ìxole lénguistiche in tuti quanti i continenti (par exenpio in Namibia ex-cołonia todésca), alcune de łe quałi łe existe da asè secołi.

Nanotenołoxia

Ła nanotecnołoxia l'è un ramo de ła siensa aplicà e de ła tecnołogia che se òcupa del controło de ła materia su scała dimensionałe inferiore al micrometro, normalmente tra 1 e 100 nanometri, e de ła progetasion e reałixasion de dispositivi in tałe scała.

El termine "nanotecnoloxia" se ghe dixe xeneralmente a la manpolasion de la materia a livel atomego e molecolare e, in particolare, se rifarise a longhese de l'ordine de pochi pasi reticolari.

Po

El Po (in antighità el jera cìamà Eridano) el xè un fiume de ła Eoropa Meridional, che drena ła Pianura Padana.

El xe el fiume pì longo de Itałia, queo cò la estension de basin pì granda e cò la portata pì granda de acoe ała foce.

Po de Goro

El Po de Goro (anticamente Po de Ariàn) raprexenta el primo e più longo ramo del fiume Po che, insieme co st'altre diramaçion, forma el sò delta attuale.

El se divide da la sponda drita del corso prinçipal in corispondença del paexe de Santa Maria in Punta , int'el Comun de Ariàn e sboca int'el mar Adriàtico, dopo un percorso de çirca 45 km, in corispondença de la punta Bacuco.

El sò corso costituise la parte più oriental del confin fra la Provincia de Rovigo e quela di Ferara e donca fra el Vèneto e l'Emiłia-Romagna.

Inoltre el delimita a sud l'Ixola de Ariàn che comprende i teritori comunali de Ariàn, Corbola e Tajo de Po.

Polvarara

Polvarara el xé un comune de 2620 abitanti de ła provincia de Padova.

Pàdova

Pàdova, o pi raramente Pàdoa, (Patavium in latin, Padua in inglexe e in todesco, Padoue in francexe) ła xe na sità de 210.536 àneme, co una dee pi vece e grande università d'Europa. Trovandose sol croxevia tra e strade che va'ntel nord-est che vien da Roma e da Miłan, in mexo al Veneto, Pàdova ła xe el più gran sentro comerciałe del nord-est del'Italia.

Reno

El Reno (in romancio Rain, todesca Rhein, fransexe Rhin, ołandexe Rijn) el xe un fiume de l'Eoropa sentral.

Àfrica

L'Africa ła xé el secondo continente par estensiòn e popołasiòn (dopo l'Axia). Ła só superfisie, pari a 30 065 000 km², ła xe el 20,3% de łe tere emerse del pianeta, i soi abitanti (oltre 800 000 000) i costituise un sètimo de ła popolasiòn mundiałe. L'Africa ła xe dełimità a nord dal Mar Mediteraneo, a òvest da l'Oceano Atlantico, a Sud da l'Oceano Antartego e a est da l'Oceano Indiàn. A nord-est ła xe separà da l'Axia dal Canałe de Suez che l'è artifiçiałe. Ła xe traversà da l'Equator e caraterizà da na gran varietà de climi.

Miłioni de ani fa, ła gera tuto un bloco de tera insieme col Sud-Amèrica e pian pian łe sa ga divixo co l'Atlàntego in mezo.

Al dì de ancó ła xe divixa pułitegamente in 54 stati menbri de łe Nasion Unìe, 1 stato co ricognosimento parsial, 1 stato no ricognosuo da nisun ma de facto indipendente, e vari teritori dipendenti.

Łéngua croata

El croato el xé na léngoa che apartiene al sotogrppo slavo meridionałe del ramo slavo de łe Lengue indoeuropee.

Xé ciacołà da çirca 5 o 6 miłioni de persone come łéngoa madre. En Croasia, dove xé łengoa ofiçiàł, en ocaxiòn del referendum del 2001 4.265.081 persone (iel 96,12% dei abitanti) gavean diciarà de ciacołare el croato come łéngoa madre.

Łéngua inglexe

L'inglexe (nome nativo English, IPA: ['ɪŋglɪʃ])) el xe na lengua indoeuropea che fa parte del ramo oçidentałe de łe lengue germaniche, insieme al'ołandexe, al'alto e baso todesco, al fiamingo e al frixon. El conserva 'ncora na evidente parenteła col sàsone continentałe (diałeto del baso todesco).

'Ntel corso del XX secoło l'inglexe el xe deventà ła lengua franca par ecełensa, butando zó ła pasada supremasia del fransexe che a so olta el gavéa ciapà el posto de l'italian e del latin par ła comunicasion diplomatega e sientifega. I gà fato i conti che quei che łi parla inglexe come łengua mare (English as a native language, ENL) i sie pì o manco 350 miłioni, quei che łi lo parla as a second language (ESL), cioè insieme co ła lengua nasionałe o nativa, çirca 300 miłioni, i parlanti de English as a foreign language (EFL), cioè come na łengua inparada a scoła ma che no ła se dopara ntel propio paexe, çirca 100 milioni. Donca tra tuti quei che łi parla inglexe i marełengua łi xe de manco dei non marełengua.

Łéngua ungaréxe

L'ungherexe, ungarexe o a òlte anca magiàr (en ungh.: magyar nyelv o anca soło magyar) el xe 'na lingua del ramo ugrico del grupo ugrofinico dełe lingue uraliche, parlà da çirca 16 milioni de persone, de cui çirca 10 milioni inte ła soła Ungheria, dove che 'l xe la lingua uficiałe. El xe inoltre parlà da minoranse linguisteghe in Romania, Slovachia, Serbia, Slovenia, Austria e Ucraina.El xe inparentà - anca se ała lontana - co 'l finlandexe, co l'estone e co łe lingue sami.

Altre lengue

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.