Mar Egeo

El mar Egeo (in greco Αιγαίο Πέλαγος, in turco Ege Denizi) el xe un mar nel mar Mediteraneo situà fra la parte meridional de la penìxoła balcànega e quela osidental de l'Anatolia, rispetivamente fra i Stati de la Grecia (che la posiede la gran parte de le isole) e de la Turchia (che la ga calche isoleta longo le so coste).

Mer Egée (carte)
mapa połitega

El jera conosiùo anca come l'Arsipelago (in greco Αρхιπέλαγος) par el so grando numaro de isole e arcipelaghi.

A nord el comunica col mar de Marmara traverso el Streto dei Dardanei.

Nel mar Egeo se catao le isole Egee, el Dodecanexo, Eubea e ne la parte meridional ghe xe Rodi e Creta. Al sentro del mar se cata l'isola de Navaron, famosa par i bunker todeschi fati costruir durante la seconda guera mondial.

Mar Eġeo
Aegeansea

imaxene da satełite
Parte de Mar Mediteraneo
Sudivixo in Mar de Tracia, Mar Mirto, Mar de Creta, Mar de Icaro, Mar de Scarpanto, Mar de Negroponte, Dodecanexo[1]
Coordinae

38°N 25°E / 38, 25Coordinate: 38°N 25°E / 38, 25

Giografia fixica
Superfise 214000 km²
Longhesa 610 km
Larghesa 300 km
Fondità masima 3543 m
Sałinità mexana 39,15 ‰[2]
Tenperadura 10 °C[4]÷26 °C[3]
Tenperadura mexana 23,5 °C
Giografia umana
Giografia pułitega
Stati Flag of Greece.svg Grecia
Flag of Turkey.svg Turchia
Locatie Egeische Zee

łocałixasion

Note

  1. łi ultimi cuatro secondo i dati de ła wikipedia greca
  2. a 500-1000 m de fondità
  3. in superfisie, de istà
  4. in superfisie a setentrion, de inverno
Arcipełago

On arcipełago el xe on grupo de ixołe. I arcipełaghi i se cata generalmente in mare aperto, pì raramente visin a on continente. I xe speso de natura vulcanica, e i se cata speso longo łe dorsałi sotomarine o i punti caldi, ma a ghe xe tanti altri procesi che i può generare sto fenomeno, tra i quałi ł'eroxion e el deposito de sedimenti.

Ła paroła ła vien dal Mar Egeo (greco αρχιπέλαγος, itałian Arcipelago), ca a significa leteralmente "mare prinsipałe", dal greco arkhi (prinsipałe) e pelagos (mare).

Arsenal de Venesia

L'Arsenal de Venesia costituisse 'na parte un mucio estexa de ła çità insułàr e xe stà el cuór de l'industria naval venesiana a partir dal XII secoło. Xe łigà al periodo più in flòris de ła vita de ła Serenissima: grasie ałe inponénti navi qui costruìe, Venesia xe riussìa a contrastàr i Turchi 'ntel Mar Egeo e a conquistàr le róte del nord Eoropa.

L'Arsenal de Venesia gà antiçipà de secołi el moderno conceto de fabrica, intexa cofà conplesso produtivo in cui maestrànse speciałixàe reałixa in sucessión łe ùgnołe operasión de asenblagio de un manufato, lóngo 'na caena de montagio e utiłixando conponenti standard.

Raprexenta l'exenpio più inportante de grando conpleso produtivo a strutura acentràda de l'economìa preindustriałe. La superficie se estendeva su 'na area de 46 etari mentre 'l nùmaro de mandòpere (i Arsenałoti raxonxeva, nei periodi de piena atività produtiva, ła quòta media xornałiera de 1500-2000 unità (co' un pico de 4500-5000 iscriti al Libro de łe mestrànse), overosìpia del 2% fin al 5% de l'intièra popołasión çitadina de l'epòca (çirca 100 000 abitanti).

Xe atualmente utiłixà soło che in picoła parte, cofà una de łe sedi espoxitive de ła Bienal de Venesia, par alcune atività de picoła cantieristica ed altre.

Delo

Deło (in greco Δήλος, Delos) ła xe na ìxoła de 3,5 km² deła Gresia, 'ntel Mar Egeo. Ła fa parte de l'arsipèłago dełe Cicladi e xe situada visin l'ìxoła de Mykonos.

Sta ìxoła unco xe praticamente sensa rexidenti (divieto de pernotar) e rimane sito de patrimonio de l'homanedà de l'UNESCO cual sito archeołògico ła xe.

Fra i vari siti stòreghi ghe xe ła famoxa Via dei Łioni, ex voto de i Nessi del VII secolo a.C., consistente in 9 łioni de marmo che al di de ancuo ghin rimane 5. Un sesto el se cata a l'ingreso deła Granda Porta dell'Arsenal de Venesia, depredà da sta ìxoła da l'Almirajo Francesco Morosini 'ntel 1687.

El Teatro, costruio int'el II secolo a.C. gaveva na capiensa de 5.500 posti.

Gresia

Ła Gresia, oficialmente Repulica Ełenega (in greco Ελληνική Δημοκρατία), ła xe un stado del sud Eoropa.

Ła confina a nordovest co l'Albania, a nord co ła Masedonia e co ła Bulgaria, a nordest co ła Turchia.

Guera de Candia

La Guera de Candia la xe sta conbatùa tra el 1645 e el 1669 da le forze de la Republica Veneta e de l'Inpero Otoman par el possesso de l'isola de Candia (in italian Creta) e finìo con la conquista turca de l'isola.

I avenimenti pi inportanti de la guera i xe sta la Spedizion venexiana dei Dardanei e el famoso Asedio de Candia, durà 22 anni, dal 1647 al 1669, chel ga vedesto la capital de l'isola tegner bota a quelo che xe sta probabilmente l'asedio piasè longo de la Storia, fin a la capitolazion finale.

Guera de Morea

La guera de Morea la xe sta conbatua tra el 1684 e el 1699 in Morea (el Peloponeso de ancó), nel Mar Egeo e in Dalmazia tra la Republica Veneta e l'Inpero Otoman. La xe sta la setima de le oto guere conbatue tra Venexia e i turchi, e la ga visto l'ultima espansion teritorial de la Republica Veneta, che a la fine de la guera, col Tratado de Karlowitz, la ga goadagnà la Morea e calche toco de la Dalmazia.

Mar Jonio

El Mar Jonio o anca Mar Ionio (in itałian Mar Ionio, in albanexe Deti Ion, in greco Ιóνιo Πέλαγoς, Ionio Pelagos) el xe 'na porxion del Mar Mediteraneo.

Ła se cata intra łe coste de ła Sicilia e de ła penixoła itałiana a ovest e chełe de ła penixoła balcanica a est. El se cołega a nordest col Mar Tiren tramite el Streto de Mesina, a nord col Mar Adriàtego grasie al Canal de Òtranto, a sud comunica diretamente col Mar Mediteraneo.

Łe so calanche pi' grande indando in senso orario da ovest verso est le xe, el Golfo de Noto, el Golfo de Catania, el Golfo de Sciłaċe, el Golfo de Taranto, el Golfo de Patraso, el Golfo de Córinto, el Golfo de Arcadia, el Golfo de Mesènia.

Negroponte

Negroponte (sto qua el topònimo venesian, en itałian Eubea o Evia; en greco Εὔβοια) ła xé un'ìxoła de ła Grecia che se cata 'ntel Mar Egeo vixin al'Atica. Ła xé anca na prefetura de 4 167 km² e 218 032 abitanti che gà cofà cavedal Calcide.

Otava guera turco-venexiana

L'otava guera turco-venexiana la xe stà conbatùa tra el 1714 e el 1718 da la Republica Veneta e da l'Inpero Otoman. La xe sta l'ultima guera conbatùa tra le do potenze, e la xe terminà con la vitoria otomana e la perdita del pi grando posedimento veneto in Grecia, la Morea (el Peloponeso de uncuó). Venexia la xe stà jutà da l'intervento austriaco nel 1716, che el ga costreto i turchi a firmar el Tratado de Passarovitz nel 1718, chel ga messo fine a la guera.

Penìxoła balcànega

Ła Penìxoła balcànega, conosiua anca senpisemente come i Balcani, ła xé na penixoła del'Eoropa orientàl dełimità a nord da ła Panonia, a sud-ovest dal Mar Adriatico e dal Mar Ionio, a sud-est dal Mar Egeo e a est dal Mar Negro.

Ła xé prevalentemente montuoxa e rica d'aqua.

Ła xé un croxioło de pòpołi, etnie, łéngoe e rełigioni e da ła storia senpre burascoxa, come dimostra ła rełativamente bree storia de ła Jugoslavia.

'Nte ła Penixoła Balcanega son infati situai, en parte i teritori de Croasia, Servia, Slovenia e Itałia (Venesia Julia) e conpletamente i teritori de Bosnia-Erzegovina, Montenégro, Albania, Macedonia, Grecia, Bulgaria. Gha fa parte anca ła Turchia eoropea.

Servia

Ła Servia, ufisialmente Republica de Servia (en serbo Република Србија, Republika Srbija) ła xé no Stato del sud-est del'Eoropa, ne ła regiòn dei Balcani.

Ła confina a nord co ła Ongarìa, a nordest co ła Romania, a sudest co ła Bulgaria, a sud co ła Macedonia e ła Albania, a sudovest co el Montenegro, a ovest co ła Bosnia-Erzegovina e a nordovest co ła Croasia.

El teritorio de el Kosovo el xe disputà co ła Republica de el Kosovo.

Tenedo

Tenedo (in turco Bozcaada o Bozca ada, in greco Τένεδος, Τenedos) ła xe na íxoła de ła Turchia odierna, nel Mar Egeo na s-cianta a sud del ingreso del streto dei Dardanełi, distante su par xo 6 km da ła costa anatòlica e de fronte al promontorio de ła Troade.

Aministrativamente ła costituise un distreto de ła provincia de Çanakkale, el ùnico de ła Turchia a no conpréndare nisun paexin. Ła popołasion ła xe infati consentrada tuta sol coałogo in parte oriental de Tenedo.

Terza guera turco-venexiana

La terza guera turco-venexiana la xe stà na serie de batalie conbatùe tra el 1499 e el 1503 tra l'Inpero Otoman e la Republica Veneta, par el control de varie tere ne l'Egeo, el Jonio e l'Adriatico.

La prima de ste batalie, la batalia de Zonchio, la xe stà la prima batalia naval de la storia in cui i gavia doparà canoni su le navi. I turchi, soto el comando de l'Almirante Kemal Reis, i xe resultà vitoriosi in sti confliti e nel 1503 i ga costreto i venexiani a reconossar i so goadagni teritoriali, dopo che la cavaleria turca la gavea fato anca dele scoribande sul teritorio de la Teraferma veneta.

Turchia

Ła Turchia, ufisialmente Republica de Turchia (in turco Türkiye Cumhuriyeti), l'è un Stato

transcontinental, a cavało tra Axia e Europa.

Ła Turchia ła confina a nord-ovest coła Grecia e ła Bulgaria, a nord-est coła Zorzania, a est col'Armenia, l'Azerbaigian e l'Iran, a sud-est col'Iraq e a sud coła Siria.

Altre lengue

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.