Euro

L'Euro o Eoro el xe el scheo comun eoropea che, al dì de ancò da chel che se crede de sołito, ła vien doparà 'nte ła Xona de l'Euro xa dal 1° de xenaro del 1999, in sostitusion de łe monéde nasionałi. El equivoco el nase dal fato che ancora par tre ani da cheła data łe monéde nasionałi łe ga sevità a sircołar e èsar doparae.

Dal 1° de xenaro del 1999, defati, łe monede nasionałi łe xe deventàe gnente de pì che sotomultipli de l'Eoro dopo che jera stà fisà dei tasi de cambio fisi e irevocabiłi verso ła nóva moneda ùnica, l'Euro.

Stati menbri de l'Euro

Flag of Austria.svg Àustria
Flag of Belgium (civil).svg Belgio
Flag of Finland.svg Finlandia
Flag of France.svg Fransa
bandiera Xermania
Flag of Ireland.svg Irlanda
bandiera Itałia
Flag of Luxembourg.svg Lusenburgo
Flag of the Netherlands.svg Paéxi Basi
Flag of Portugal.svg Portogało
Flag of Spain.svg Spagna
Flag of Greece.svg Grecia (dal 2001)
Flag of Slovenia.svg Slovenia (dal 2007)
Flag of Malta.svg Malta (dal 2008)
Flag of Cyprus (bordered).svg Sipro (dal 2008)
Flag of Slovakia.svg Slovachia (dal 2009)
Flag of Estonia.svg Estonia (dal 2011)
Flag of Latvia.svg Łetonia (dal 2014)
Flag of Lithuania.svg Łituania (dal 2015)

Eurozone map
Ła Xona de l'Euro in axuro (2014).
Euro coins and banknotes
Euro banknotes 2002

I tasi de canbio i jera stà fisài co un no senplice calcoło, ciapando a riferimento el vałor de ogni moneda rispeto al dołaro statunitènse co ła partesipassion del (ałora) ministro del texoro tałian Carlo Azeglio Ciampi.

Da chel momento in vanti, tute łe tranxassion finansiarie łe xe stà obligatoriamente in Euro, e i marcài finansiari i ga scumisià fisar i presi de borsa e i canbi monedari gavendo come unico riferimento l'Euro. Fin dal 1° xenaro 1999 jera legałe e posibiłe de far ogni tranxassion in Euro (questo no'l escludeva de poder doparar i só sotomultipli nassionałi) e i Stati i gavéa ła posibiłità ma no l'obligo de ciapar qualsiasi inissiativa par favorir e pareciar l'entrada in sircołassion de l'Euro concretizà in forma fìxica, prevista par el 1° xenaro 2001.

La pi conpleta inersia dei vari governi ła ga fato in maniera che el 1° xenaro del 2001 el publico el xe stà de fato sofegà soto ła sorpréxa dei nuvi schei. Tute łe categorie econòmeghe organizàe, nel fratenpo, łe gaveva avuo modo de pareciarse co i nuvi listini e ciapar pa'l coło ła masa dixorganizada asołutamente no pronta. L'inpato psicołogico de védar i presi espresi coi novi vałori el ga fasiłità el zógo de chi che, metendo presi conpagni de prima (ma in Euro), el ga praticamente radopià i listini. Questo spiega tute łe sircołari che jirava favełando de "Grande Opportunita'" oferta da l'Euro, mentre che, a rigor de lojica, ła senplice introdussion de un nóvo sistema de calcoło ła gavarìa dovùo eser del tuto neutro.

A ogni modo, ła nóva moneda ła ga irevocabilmente ligà insieme le economie dei paixi partesipanti. Questo ga significà na stabiłizassion de l'inflassion e par conseguensa un liveło de costo dei schei (intarese) mai cusì baso in Italia. In sto modo qua i finansiamenti i ga scumisià a èser particołarmente convegnenti e parò l'ineficiensa struturałe del marcà italian in particołare ła ga in realtà favorìo enti finansiari e società imobiliari che i ga portà tuto a só profito el vantajo de l'Euro, e par converso a totałe scapito dei singołi consumatori. Insoma, i pi svantajài i xe comunque stai costreti a pagar el preso pi grando come che sucede in tuti i grandi stravolgimenti, co l'agravante de ła conivensa del sistema połitico

Visto da na prospetiva piasè a łóngo termine, se trata parò de n' avenimento epocałe e sensa altro de na grandìsima conquista par l'economia nel só conpleso se se łasa da parte łe distorsion e i trasferiminti de rèdito da i poareti (dipendenti e pensionài) verso i siuri. Sopratuto, ga ligà de forsa l'economia italiana co łe economie pi sviłupàe obligàndone a afrontar novi canpi produtivi e a abandonar łe produssion a alto contegnùo de manodopra par deventar, no sensa dołor e no in póco tenpo, na economia de ecełensa e servissi.

Dal pónto de vista tecnico de jestion monedaria, ła cołaborassion de łe banche sentrałi co ła BCE in ocaxion de l'introdussion de l'Euro ła xe stada estremamente sodisfasente. Portar in tuti i sportełi bancari na quantità cusì enorme de banconote e monede in tenpo parfeto e smaltir na quantità altretanto strabiłiante de moneda vecia ła xe stà sensa altro na grandìsima próva de eficiensa e organixassion, motivo de vanto par tuta ła UE.

Simboło del'euro

Aseto Istitussionałe

Le banche nassionałi łe ga conferìo tute łe só sovranità al nóvo organismo creà par jestir ła połitica monedaria comun. Łe banche nassionałi, in canpo monetario, łe xe deventàe insoma senplisemente agensìe periferiche e executive e de controło de decixion ciapàe da ła B.C.E. (Banca Centrale Europea). I governadori de łe diverse banche nassionałi, insieme ai òrgani comunitari, i partèsipa a ła jestion de ła BCE e a ła nomina del Presidente Executivo, che 'l gode de gran independensa e autonomìa.

Conpito istitussionałe de ła BCE el xe de garantir e protèjer ła stabiłità e el poder de "aquisto" de l'Euro, e no de altro come par exenpio de łe połitiche macro-economeghe. La BCE ła xe stretamente tegnùa a rispetar i só conpiti istitussionałi, che i vien regołai in detajo e i xe sojeti a controło jurisdisionałe da parte de ła Corte de Justisia Europea.

Cołegamenti forèsti

2011

El 2011 (MMXI en numari romani) el xe un an del XXI secoło.

Abruso

Ł'Abruso ła xe 'na rejon aministrativa (10 753 km², 3 miłiuni de abitanti, capołogo Ł'Aquiła) de l'Itałia.

Ła confina a nordovest co łe Marche, a sudovest co'l Lazio, a sudest co'l Mołise e ła xe bagnada a nordest da'l mare Adriatico.

Andora

El Principato de Andora el é en stato de l'Europa, in mež ai monti Pirenei, infra Spagna e Francia.

Andora la confina a nord e a est con la Francia, mentre a sud e a ovest co la Spagna.

Fransa

Ła Fransa (in fransexe, France), ufisialmente Repùblica fransexe (in fransexe République française) ła xe un stato de l'Eoropa osidentałe.

Ła confina a nordest co el Belgio, el Lusenburgo e ła Xermania, a est co ła Svissera, a sudest co ła Itałia e co Mònaco, a sudovest co Andora e ła Spagna.

Germania

Ła Xermania (in todesco: Deutschland), ufisialmente Repùblica Federałe de Xermania (in todesco: Bundesrepublik Deutschland) ła xe on stato de l'Europa.

La confina a nord col Mar del Nord, ła Danimarca el Mar Bàltico; a est coła Połonia e ła Repùblica Çéca; a sud co l'Austria e ła Svisera; a ovest co ła Fransa, el Lusenburgo, el Belgio ei Paexi Basi.

Gresia

Ła Gresia, oficialmente Repulica Ełenega (in greco Ελληνική Δημοκρατία), ła xe un stado del sud Eoropa.

Ła confina a nordovest co l'Albania, a nord co ła Masedonia e co ła Bulgaria, a nordest co ła Turchia.

Guinea-Bissau

La Guinea Bissau (en portoghexe República da Guiné-Bissau) xe na nasion del’Africa del’Ovest.

El confina col Senegal an nord e con la Guinea a sudest; el Oceano Atlantico la bagna a a ovest.

Guinea Equatorial

La Guinea Equatorial xe na republica de l’Africa sentral a caval de l’equator. El paexe ze composto de una region continental (Rio Muni) e da le isole de Bioko , e Annobon, int'el Golfo de el Biafra pi' a ovest.

Rio Muni el confina col Camerun a nord, el Gabon a sudest, e el xe bagnà da l’Oseano Atlantico a ovest. I stati pi' visini a Bioko li xe el Camerun a nordest, la Nigeria a nordovest e São Tomé e Príncipe a sudovest. A nordest de Annobon se cata São Tomé e Príncipe.

Itałia

Ła Itałia, ufisialmente Republica Itałiana (in itałian Repubblica Italiana) ła xe on paéxe 'ntel Eoropa meridionał.

Ła confina a nordest co ła Slovenia, a nord co l'Austria e ła Svisera, a nordovest co ła Fransa. San Marin e el Stato de ła Sità del Vaticàn łe xe do enclave 'ntel paixe steso.

Lusenburgo

El Lusenburgo, ufisialmente Grandogado del Lusenburgo, el xe un stado picenin de l'Eoropa osidental.

El confina a nordest co la Xermania, a sud co la Fransa, a nordovest co el Belzo.

Montenégro

El Montenegro, ufisialmente ła Republica del Montenegro (in serbo: Црна Гора, Crna Gora, el xè un stato de ła Eoropa sudoriental, in te łi monti de i Balcani

El confina a nordovest co ła Croasia e ła Bosnia e Erzegòvina, a nordest co ła Serbia, a est co el Kosovo e a sudest co ła Albania; a sudovest ła se mostra sul mar Adriatico.

Ongarìa

L'Ongarìa o Ungarìa ła xe un stato de l'Europa sentrałe.

Ła confina a nord co ła Slovachia, a nordest co ła Ucraina, a sudest co ła Romania, a sud co ła Serbia, a sudovest co ła Croasia, a ovest co ła Slovenia e ła Austria.

Portogało

El Portogało el xe un stato de l'Europa meridional.

El confina sol co ła Spagna a est.

Prinsipato de Mònaco

Mònaco, ufisialmente el Prinsipato de Mònaco (franséxe: Principauté de Monaco; monegasco: Principatu de Múnegu), el xe un Stato de ła Eoropa osidental.

El confina a nordovest co ła Fransa.

Repùblica de San Marin

San Marin, ufisialmente ła Serenìsima Repùblica de San Marin, ła xe un Stato picenin de l'Europa meridional.

El xe un enclave de ła Itałia.

Slovachia

Ła Slovachia (in slovaco: Slovensko), ufisialmente Republica Slovaca (in slovaco: Slovenská republika) ła xe un stato de ł'Eoropa sentrałe. .Ła confina co' ła Republica Ceca a nord-ovest , co' la Połonia a nord, co' l'Ucraina a est, co' ł'Ungaria a sud e co' ł'Austria a sud-ovest.

Slovenia

Ła Slovenia, ufisialmente Repùblica Slovena (Republika Slovenija en slovén) el xe no Stato deła Eoropa meridional .

Ła confina co ł'Itałia a ovest, co ł'Austria a nord, co ł'Ongaria a est, co ła Croasia a sud.

Spagna

Ła Spagna (España en spagnol), ufisialmente el Reino de Spagna (Reino de España en spagnol) el xe on stado de l'Eoropa meridionał co cavedał Madrid.

Ła Spagna ciapa rento gran parte de ła Penìxoła Iberica e a confina a òvest co'l Portogal, a nordovest co Andora e Fransa e a sudest co Gibiltera, a ga anca do esclavi łe sità de Seuta e Melija.

Àustria

L'Àustria (in tedesco: Österreich), ofisilmente Repùblica de l'Àustria, ea xe na nasion de l'Europa Çentrałe.

Ła confina co: Svisara el Liechtenstein al ovest, Italia e Slovenia al sud, Ungarìa e Slovachia al est e Germania e Republica Ceca al nord.

Altre lengue

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.