Canada

El Canadà el xé un paéxe de ła Mèrica setentrionàl.
El se cata a nord de i Stati Unìi de la Mèrica.

Canada
Canada – Bandiera Canada - Stemma
(dettagli)
A Mari Usque Ad Mare (Da on mar al'altro)
Canada - Localizzazione
Dati amministrativi
Nome completo Canada
Nome ufficiale Canada
Lingue ufficiali inglexe e fransexe
Capitale Ottawa  (808.391 ab. / 2004)
Politica
Forma di governo Monarchia parlamentare
Regina Elisabetta II, Regina del Canada
Governatore: David Lloyd Johnston
Primo ministro Justin Trudeau
Indipendenza Dal Regno Unìo, 1° de lujo 1867 (autonomia); 11 de diçenbre 1931 (indipendensa)
Ingresso nell'ONU 9 de novenbre 1945 1
Superficie
Totale 9.976.140 km² (2º)
% delle acque 8,62%
Popolazione
Totale 33.098.932 ab. (2006) (35º)
Densità 3 ab./km²
Geografia
Continente Merica setentrionałe
Fuso orario UTC da -3,5 a -9
Economia
Valuta dołaro canadexe
PIL (nominale) 1,104,701 milioni di $ (2005) (11º)
PIL pro capite (nominale) 34,273 $ (2005) (7º)
ISU (2004) 0,950 (alto) (6º)
Varie
Codici ISO 3166 CA, CAN, 124
TLD .ca
Prefisso tel. +1
Sigla autom. CDN
Inno nazionale O Canada
Festa nazionale 1° de lujo
Canada - Mappa
1El xe uno dei 51 Stati che i ga dà vita a ł’ONU ntel 1945.
 

Giografia

El xé el secondo paéxe pì estexo del mondo.

Istoria

istituio cofà domigno inte'l 1867, e dal 1926 partegnente al Commonwealth. El ga na nova Costitusion del 25 de April 1982.
A tuteła de łe minoranse indixene, el 1° de Avril del 1999 xe stà istituio el novo Teritorio autonomo de Nunavut (creà da na posizion dei Teritori del Nord-Ovest).

Ordenamento del Stato

El Canada el xe un Stato federal.

Political map of Canada
Sudivision del Canada en Provinze e Teritori

El xe sudiviso in diese provinse e tre teritori.

Provinse Teritori
  • [[File:Modèl:Naz/Newfoundland and Labrador|class=noviewer|Modèl:Naz/Newfoundland and Labrador|20x16px]] Teranova e Labrador
  • [[File:Modèl:Naz/Nova Scotia|class=noviewer|Modèl:Naz/Nova Scotia|20x16px]] Nova Scosia
  • [[File:Modèl:Naz/Prince Edward Island|class=noviewer|Modèl:Naz/Prince Edward Island|20x16px]] Ixoła del Prinsipe Edoardo
  • [[File:Modèl:Naz/New Brunswick|class=noviewer|Modèl:Naz/New Brunswick|20x16px]] Novo Brunswick
  • [[File:Modèl:Naz/Quebec|class=noviewer|Modèl:Naz/Quebec|20x16px]] Quebec
  • [[File:Modèl:Naz/Ontario|class=noviewer|Modèl:Naz/Ontario|20x16px]] Ontario
  • [[File:Modèl:Naz/Manitoba|class=noviewer|Modèl:Naz/Manitoba|20x16px]] Manitoba
  • [[File:Modèl:Naz/Saskatchewan|class=noviewer|Modèl:Naz/Saskatchewan|20x16px]] Sascaċiùan
  • [[File:Modèl:Naz/Alberta|class=noviewer|Modèl:Naz/Alberta|20x16px]] Alberta
  • [[File:Modèl:Naz/British Columbia|class=noviewer|Modèl:Naz/British Columbia|20x16px]] Cołonbia Britanica
  • [[File:Modèl:Naz/Yukon|class=noviewer|Modèl:Naz/Yukon|20x16px]] Yukon
  • [[File:Modèl:Naz/the Northwest Territories|class=noviewer|Modèl:Naz/the Northwest Territories|20x16px]] Teritori del Nordovest
  • [[File:Modèl:Naz/Nunavut|class=noviewer|Modèl:Naz/Nunavut|20x16px]] Nunavut

Cavedal e altre sità

Ła capitałe Ottawa ła xe ła quarta sità del Canadà.
Ła pì popołà ła xe Toronto, e dopo vien Montreal e Vancouver.
Altre sità 'nportanti łe xe Calgary, Edmonton, Quebec, Winnipeg, Hamilton, Łondra, Kitchener, Santa Catarina-Niagara, Halifax, Oshawa, Vitòria, Windsor, Saskatoon, Rejina, Sherbrooke, San Janni.

Łengoe

En Canadà a xe riconosue do łéngoe ofiçiałi, ła łéngua inglexe e ła francéxe.
Inte'l Quebec el francéxe el xé ła łéngoa ofiçiałe; inte'l resto del Canada el xé el angléxe.

El Canada el xe na nasion multiłengoe: oltre a łe łéngoe autoctone,[1], łe se ghe ne ga difuxe altre sia parchè i inglexi e i francexi i se gha da bataja par el controło del Stato, sia grasie ałe imigrasion.
Pì de un canadéxe su do xé de madrełéngoa ingléxe e grosomodo uno su quatro el ga par łéngoa materna el francéxe. I altri i parla łéngoe autoctone o, infrà i imigrai[2], łéngoe straniere.
El fransèxe el xé parlà come prima łéngoa inte ła provincia del Quebec e anca in serte parti de łe province de Novo Brunswick, Teranova e Ontario. Dee çità, en particołare Montréal e Ottawa, łe xe biłéngoi.

Someje

Canada provinces evolution

Ła evołuxion storica del Canada

Toronto skyline in September 2008

Toronto

VuedeMontreal

Montreal

Vancouver ib

Vancouver

Note

  1. da recordar, łe łengoe parlae da i inuit (o eschimexi)
  2. tałiani, ucrajni, cinexi, rusi, todeschi, spagnołi.
Albany (New York)

Albany ła xe ła cavedal del Stato de New York e capołogo de ł'omonima contea.

Alberta

Ła Alberta el xe un Stado del Canada sudosidental.

El confina a ovest co ła Cołonbia Britanica, a nord co i Teritori del Nordovest, a est co el Sascaċiuan, a sud co el Montana.

Amsterdam

Amsterdam la xe la cavedal e la sità pi granda dei Paexi Basi, inte la provinsia de l'Ołanda Setentrionałe. El comun de Amsterdam el ga 739.295 residenti (al 1° de genaro 2005) de oltra 170 nasaionaità, invesse la popolassion che la sta inte l'àrea metropoitana la conta serca 1.450.000 persone.

Fransa

Ła Fransa (in fransexe, France), ufisialmente Repùblica fransexe (in fransexe République française) ła xe un stato de l'Eoropa osidentałe.

Ła confina a nordest co el Belgio, el Lusenburgo e ła Xermania, a est co ła Svissera, a sudest co ła Itałia e co Mònaco, a sudovest co Andora e ła Spagna.

Germania

Ła Xermania (in todesco: Deutschland), ufisialmente Repùblica Federałe de Xermania (in todesco: Bundesrepublik Deutschland) ła xe on stato de l'Europa.

La confina a nord col Mar del Nord, ła Danimarca el Mar Bàltico; a est coła Połonia e ła Repùblica Çéca; a sud co l'Austria e ła Svisera; a ovest co ła Fransa, el Lusenburgo, el Belgio ei Paexi Basi.

Giapòn

El Giapòn o Zapòn (in giaponexe Nihon o Nippon), ofiçialmente Stato de el Giapòn (in giaponexe Nihon-koku o Nippon-koku), el xé un stato de l Asia oriental.

I stati pi' visini i xe a sudovest le Filipine e la Cina, a ovest la Corea del Sud, a nordovest la Corea del Nord e a nord la Russia; a sudest se cata le Ìxołe Mariane Setentrionałi.

Istanbul

Istanbul la xe ła major sità deła Turchia e capołogo deła provincia omonima. Co' 'na popołasion de 15.291.102 abitanti (censimento 2005) el xe el prinsipałe sentro industriałe e culturałe del paexe.

Itałia

Ła Itałia, ufisialmente Republica Itałiana (in itałian Repubblica Italiana) ła xe on paéxe 'ntel Eoropa meridionał.

Ła confina a nordest co ła Slovenia, a nord co l'Austria e ła Svisera, a nordovest co ła Fransa. San Marin e el Stato de ła Sità del Vaticàn łe xe do enclave 'ntel paixe steso.

NATO

L'Organixasion del Tratato Nord Atlantico, mejo conosùa come NATO dal'inglexe North Atlantic Treaty Organization, l'è na organixasion internasionałe par ła cołaborasion neła difexa, creà nel 1949 in suporto al Patto Atlantico che xera sta firmà a Washington D.C. el 4 de apriłe 1949. El so altro nome ufiçiałe l'è l'equivalente francexe, Organisation du Traité de l'Atlantique Nord, o OTAN.

Ontario

L' Ontario el xe ona dełe diexe provinse del Canada.

Ła xe ła provinsa pi' popołada del paese (1/3 deji abitanti) e ła seconda provinsa par suparficie, dopo el Cebèc.

Ła rejion meridionałe de ł'Ontario ła xe anca el ponto pi' meridionałe de tuto el Canada.

In sta provinsa łi se trova sia ła pi' granda sità del Canada, Toronto, che ła cavedał, Otauà.

Parixe

Parise (in fransese Paris [paʀi], antigamente Lutèce, dal latin Lutetia ) la xe la cavedal de la Fransa e caologo de la rejon de l'Île-de-France. L'àrea metropoitana de Parise la xe la pi popolà d'Europa, co sirca 12 mijoni de abitanti.

La xe anca el comun pi popoloso del Paese, oltra che el quinto de l'union Europea, dopo de Londra, Berlin, Madrid e Roma.

L'àrea metropoitana de Parise la xe invense la seconda pi popolà d'Europa, co 12 mijoni de abitanti (i abitanti de la sità i xe diti Parisini)

La sità, costruìa su de na ansa de la Sena, oltra che fondamental desgropo de comunicassion e tràfeghi del continente europeo, la xe una de le pi inportante e influente metròpoe mondiae, oltra che sentro cultural, poìtego e econòmego tanto forte sia a liveo nassional che internassional.

El stema de la sità el presenta i zìi de Fransa sora Scilicet (la nave che la sinboezava l'órden dei marcanti che i comersava su la Sena).

El moto el xe Fluctuat nec mergitur.

I patroni de la sità i xe San Zerman (saint Germain) e santa Zenefa (sainte Geneviève), acredità de gaver convinto Àtia a sparagnar la sità, inte'l V sècolo.

Québec

El Cebèc ła xe ła provincia pì estexa e ła seconda pì popołà (dopo ł'Ontario) del Canada, co sirca el 23% deła popołasion complesiva del Paese.

El Cebèc el se cata 'nte ła parte orientałe del Canada, anca se łe cosidete "provincie atlanteghe" (New Brunswick, Nova Scosia, Teranova e Labrador, Ixoła del Prinsipe Edoardo) łe xe ancora pì a est.

El fransexe el xe ł'unica łéngoa uficiałe del Cebèc che, in tal modo, el costituise el cuore deła comunità francofona de ła Mèrica setentrionałe. Sendo 'na varietà del fransexe, el vien ciamà fransexe del Cebèc o fransexe canadexe. El Cebèc el xe ł'unica provincia canadexe dove ła inglexe no ła xe łéngoa uficiałe e una dełe do dove el fransexe el xe łéngoa uficiałe (ł'altra el xe el New Brunswick o sia el Nouveau Brunswick).

Ła cavedal deła provincia è ła xe ła sità de Cebèc (Ville de Québec en fransexe), mentre queła pì popoloxa ła xe Monréal (Montréal en fransexe).

Regno Unìo

El Regno Unìo, ufisialmente Regno Unìo de Gran Bretagna e Irlanda del Nord (in inglexe United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland), el xe un stado de l'Europa setentrional, co sirca 64,5 mijoni de anime.

El confina a ovest co l'Irlanda.

Seconda guera mondiałe

Ła seconda guera mondiałe l'è scominsià el 1° de setenbre del 1939 con l'invaxion de ła Połonia de parte de ła Germania nazista, e ła sà slargà progresivamente con l'ingreso in guera de Gran Bretagna, Francia, Italia, Union Sovietica, Giapon, USA e vari altri paexi, sia europei che de altri continenti. In Europa l'è ndà vanti fin a l'8 de majo del 1945 quando ła Germania ła sà aréxo sensa condision, mentre in Oriente l'è finià el 15 de agosto 1945 quando i Giaponexi, dopo èsar stà bonbardà do òlte con ła bonba atomica, ghè tocà aréndarse anca lóri (anca se i gà firmà ła pace soło el 2 de setenbre).

Paexi prinçipali coinvolti ne ła guera (con un asterisco è indicà i paexi de l'Ase):

1° de setenbre 1939 - 8 de majo 1945: Terzo Reich (Germania e Austria) (*)

1° de setenbre 1939: Połonia

3 de setenbre 1939 - 8 de majo 1945: Gran Bretagna (e Australia)

3 de setenbre 1939 - 8 de majo 1945: Francia

10 de setenbre 1939 - 15 de agosto 1945: Canada

30 de novenbre 1939 - 4 de setenbre 1944: Finlandia

9 de apriłe 1940 - 4 de majo 1945: Danimarca e Norvegia

10 de giugno 1940 - 25 de apriłe 1945: Itałia (*) aleata de l'Ase fin all'8 de setenbre 1943

28 de otobre 1940 1945 - Grecia

21 de giugno 1941 - 1945: Ungheria (*)

22 de giugno 1941 - 8 de majo 1945: Unione Sovietica

7 de diçenbre 1941 - 15 de agosto 1945: Giapon (*) e Stati Unìi

Spagna

Ła Spagna (España en spagnol), ufisialmente el Reino de Spagna (Reino de España en spagnol) el xe on stado de l'Eoropa meridionał co cavedał Madrid.

Ła Spagna ciapa rento gran parte de ła Penìxoła Iberica e a confina a òvest co'l Portogal, a nordovest co Andora e Fransa e a sudest co Gibiltera, a ga anca do esclavi łe sità de Seuta e Melija.

Stati Unii de ła Mèrica

I Stati Unìi de la Mèrica (ufisialmente en ingléxe United States of America, acronimo in ingléxe USA) i xè un stato intè el nord de el continénte mèrican.

Łéngoa furlana

Ła łéngoa furlana (que en furlan łe se ciama furlan o, pisè en manera enformal, marilenghe) ła fa part de el grupo de łe lengue retoromanxe o ladine. En el dì de acuó la xe parlada da çirca 600 000 aneme endè l'area de el Friul storego, et en pù paesi foresti endè que i furlani i xe emigradi da i ani '60, enfrà i quałi Franza, Belgio, Canada, Australia, Arzentina, Brasil, Stai Unii de Merica e Sudafrica.

Łéngua inglexe

L'inglexe (nome nativo English, IPA: ['ɪŋglɪʃ])) el xe na lengua indoeuropea che fa parte del ramo oçidentałe de łe lengue germaniche, insieme al'ołandexe, al'alto e baso todesco, al fiamingo e al frixon. El conserva 'ncora na evidente parenteła col sàsone continentałe (diałeto del baso todesco).

'Ntel corso del XX secoło l'inglexe el xe deventà ła lengua franca par ecełensa, butando zó ła pasada supremasia del fransexe che a so olta el gavéa ciapà el posto de l'italian e del latin par ła comunicasion diplomatega e sientifega. I gà fato i conti che quei che łi parla inglexe come łengua mare (English as a native language, ENL) i sie pì o manco 350 miłioni, quei che łi lo parla as a second language (ESL), cioè insieme co ła lengua nasionałe o nativa, çirca 300 miłioni, i parlanti de English as a foreign language (EFL), cioè come na łengua inparada a scoła ma che no ła se dopara ntel propio paexe, çirca 100 milioni. Donca tra tuti quei che łi parla inglexe i marełengua łi xe de manco dei non marełengua.

Łéngua slovena

El sloven el xe na lengua slava meridional. El xe ła lengua uficial de ła Slovenia e l'è parlà da póco più de dó miłioni de àneme (quaxi 2 miłioni in Slovenia, 60 000-70 000 in Italia visin a ła frontiera coła Slovenia, 20 000-50 000 in Austria, 13 000-20 000 in Croasia, 3 000-5 000 in Ungheria, circa 10 000 in tei Stati Unìi de ła Merica e altri in Argentina, Canada, Australia, Serbia, Germania e Svezia).

Stati del mondo Merica setentrionałe e sentrałe
Stati del mondobandiera Antigua e Barbudabandiera Bahamasbandiera Barbadosbandiera Belizebandiera Canada • bandiera Costa Ricabandiera Cubabandiera Dominicabandiera El Salvadorbandiera Giamaicabandiera Granadabandiera Guatemaƚabandiera Haitibandiera Mèsicobandiera Nicaraguabandiera Òndurasbandiera Panama[1]bandiera Republica Dominicanabandiera Saint Kitts e Nevis • bandiera Saint Vincent e Grenadine • bandiera Santa Lucia • bandiera Stati Unìi[2]bandiera Trinidad e Tobago
Dipendense bandiera Anguilla • bandiera Aruba[3]bandiera Bermudabandiera Curaçao[3]bandiera Groenlandia[3]bandiera Guadalupa[3]bandiera Isole Cayman • bandiera Ìxołe minori esterne de i Stati Unii de ła Mèrica (Navassa)*[2]bandiera Ixołe Vergini britaniche • bandiera Ixołe Vergini statunitensi • bandiera Martinica[3]bandiera Montserrat • bandiera Paexi Basi Caraibeghi[3]bandiera Porto Rico • bandiera Saint-Barthélemy[3]bandiera San Martin[3]bandiera San Maarten[3]bandiera Saint-Pierre e Miquelon[3]bandiera Turks e Caicos
Teritori transcontinentaƚi* bandiera Cołombia[1]bandiera Venesueła[1]
* miga prexenti int'el schema de ƚe Nasion Unìe
  1. 1,0 1,1 1,2 parte de el teritorio el xe in Mèrica del Sud
  2. 2,0 2,1 parte de el teritorio el xe in Osèania
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 parte de el teritorio el xe in Eoropa
Flag of NATO.svg NATO
Flag of Albania.svg Albania · Flag of Belgium (civil).svg Belgio · Flag of Bulgaria.svg Bulgaria · bandiera Canada · Flag of Croatia.svg Croàsia · bandiera Danimarca · Flag of Estonia.svg Estonia · Flag of France.svg Fransa · Flag of Greece.svg Grecia · Flag of Iceland.svg Islanda · bandiera Itałia · Flag of Latvia.svg Łetonia · Flag of Lithuania.svg Łituania · Flag of Luxembourg.svg Lusenburgo · Flag of Norway.svg Norveja · Flag of Hungary.svg Ongarìa · Flag of the Netherlands.svg Paéxi Basi · Flag of Poland.svg Połonia · Flag of Portugal.svg Portogało · bandiera Regno Unìo · Flag of the Czech Republic.svg Republica Ceca · bandiera Romania · Flag of Slovakia.svg Slovachia · Flag of Slovenia.svg Slovenia · Flag of Spain.svg Spagna · bandiera Stati Unìi · Flag of Turkey.svg Turchia · bandiera XermaniaNorth Atlantic Treaty Organization (orthographic projection)
G8
bandiera Canada · Flag of France.svg Fransa · bandiera Xermania · Flag of Japan.svg Giapòn · bandiera Itałia · bandiera Regno Unìo · bandiera Stati UnìiG8 organization
Membri sospexi: Flag of Russia.svg Rusia

Altre lengue

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.