Łaguna

'Na Ƚaguna ƚa xe un basin costiero separà de al mar da de ƚe bariere naturaƚi. Ƚa se forma in rejoni ƚitoranee poco fonde e inte i delta de i corsi de acua, sevente el moto ondoxo, ƚe corenti costiere, el rifornimento de detriti.
Se parla de ƚaguna viva co ce ƚa comunega diretamente co al mar, altrimenti de ƚaguna morta, cofà ceƚe de Caorle e de Comàcio.

Ƚe ƚagune ƚe pol veñir ċamae co de ƚi nomi ƚocaƚi: inte ƚa banda meridional de el Mar Bàltego bodden,haff o anca noor, int'el Mar de el Nord meridional meer, int'el Golfo de el Lion ètang. Anca ƚe ƚagune costiere diretamente aƚimentae da ƚa corente de acua dolse de un fiume ƚe pol veñir ċamae co de ƚi nomi ƚocaƚi: inte ƚa banda osidental de el Mar Negro ƚiman, int'el Golfo de Vałénsia albufera.

Sevente ƚe condision climatege ƚe ƚagune ƚe pol transformarse in depoxiti saƚini co ce ƚa acua ƚa evapora tuta, stañi de acua salmastra (ƚame) co ce parte de i saƚi ƚa se deposita, stañi de acua dolse co ce se deposita tuti i saƚi.

Gaƚeria de someje

Lagoa dos Patos

Lagoa dos Patos e Lagoa Mirim in Braxil

El Vizcaíno Biosphere Reserve Landsat picture annotated

ƚaguna Ojo de Lievre in Mèsico

Situation étang de Thau

mapa de ƚa ƚaguna/étang de Thau in Fransa

Dnister2

ƚiman de el Nistro in Ucràina

Albufera de valencia SatNASA

albufera de Vałénsia

Canarégio

Canarégio el xé un un sestièr de Venesia. El 12 de disembre 2007, el sestièr el gavéva 13.169 abitanti.

Caorlina

Ła Caorlina xe 'na inbarcasión tipega de ła Łaguna de Venesia.

El nome xe łigà in ùltima ała so orìxene a Caorle, comun de ła Provincia de Venesia, un tenpo tersa ìxoła del dogado par estensión dopo Venesia e Cioxa.

Ła carateristeghe de ła caorlina xe inansituto el fondo piato e ła pròva e'l pòpe conpagni e rialsài; questo consente co' fasiłità ła vòga da parte de quatro o sìe vogadóri. Ła dimensión tìpeghe de ł'inbarcasión xe 9,65 metri de łónghesa par 1,75 metri de łarghésa: uxàda inisialmente par ła pesca in łaguna (dita a seragia) e pa'l straporto anca de ingenti carghi (grasie ała so capiensa ed agiłità de movimento). Ancùo ła xe una de łe inbarcasión più rinomàe nełe regàte sul curto parcorso de ła Regata Storica de Venesia.

Inaxónta, a Caorle, da qualche ano xe stàda costruìa 'na Caorlina o Caorlina da paràda, co' 24 vogadóri più caovoga, che oltre a partesipar ała Regàta Storica, ciapa parte a numaroxe manifestasión de caratere storego o lerigióxo.

Góndoła

Ła góndoła ła xe na inbarcasion tìpica de ła Łaguna de Venesia. Par łe so caraterìsteghe de vełosità e manovrabiłità, ła xe stà 'ntei sècołi pasadi el mexo più adato par el trasporto de persóne.

Ła particołarità de ła gondoła ła xe queła de èser de forma asimètrega: defati el lato de sanca el xe più largo de queło de dreta, e el gondołièr el voga "a ła vèneta", overosìa voltà in vanti e co un remo sóło.

I remadori de ła gondoła i vien ciamadi anca gondołieri. I conpagna ła voga co canson tìpeghe.

Laguna de Gravo

La Laguna de Gravo la xe na laguna situada inte l'Adriatico Alto che la se destira da Fossalon de Gravo fin a l'isola de Anfora, a l'altezza de la fose dei fiumi Ausa e Corno.

La laguna, che la ocupa na superficie de circa 90 chilometri quai, la xe divisa inte un setor oriental (palù de sora) e inte uno ocidental (palù de soto) da la diga su la qual se desnoda la strada che la colega Gravo a la teraferma.

Le orizene de la laguna le xe recenti. Fin al V secolo inte l'area prevaleva de fati la teraferma, cofà che testimonià da numarosi catae archeoloseghe, intra dei quai la via romana, desso interamente coverta da l'aqua, che la colegava Aquileia al so scalo de Gravo.

Carateristega de la laguna xe la presenza dei casoni, semplici abitazion con coverto de pagia e porta orientada a ocidente doparae in passà dai pescadori graisani.

Dal ponto de vista naturalistego, la laguna la se presenta siora de essenze arboree, e in particolar di tamarissi, olmi, stroperi, zinepri e pini. La fauna la presenta na notevole varietà de volatii, intra i quai cocai, garzete, garzete cenarini, mezurini, rondene de mare. Di rilievo l'iticoltura, co la presenza de numarose valae da pesca.

L'imbarcazion tipega dei abitanti de la laguna la xe la "batela", a fondo piato e manovrada a remi. La batela, longa in zenare dai 5 ai 10 metri, la xe condota da un remador in piè a popa e la pol essar dotada de un albaro.

La laguna, che la confina a ocidente con la Laguna de Maran, la xe traversada in senso lonzitudenal da la idrovia Litoranea Veneta, na via de aqua che la colega Venexia co la fose del Lisonz e Trieste.

Mar Adriàtico

El Mar Adriatico el xè un toc del Mar Mediteraneo, che 'l bagna łe coste orientai de ła penixoła tałiana e chee osidentałi de ła penixoƚa balcanica.

Mestre

Mestre ła xé na frasion del comun de Venesia e costituise l'espansion de ła sità de Venesia su ła terafèrma.

Ła sità łagunar de Venesia ła ga a ocio de 60 000 abitanti, mentre łe dó frasion de Mestre e Marghera in torno ai 200 000.

Ghe xé stai sostenidori de un progeto per separar Mestre da Venesia creando dó comuni separai, ma 'ntei quatro referendum popołari che i xé stai svolti 'ntei ani 1979, 1989, 1994 e 2003, i sitadini i xé stai senpre contrari a ła separasion.

Indèso Mestre ła rapresenta ła crésita urbana de Venesia, che ancuo no ła pol più slargarse 'nte ła łaguna.

Povegia

Poveja o Povegia (en venesian) xe na ixoła de ła łaguna sud postada danànsi a Małamoco lóngo el Canal Orfano, che cołega ła bóca de porto de Małamoco co' Venesia. Ła so superficie xe de 7,25 etari, donca xe 'na ixoła abastansa granda 'ntel anbiente

łagunar. Conta ùndexe fabricài.

Republica de Venesia

Ła Repùblega Vèneta, (in łatin: Venetiarum Respublica), al inisio dita Repùblega de Venèsia, ła xe stà un stado che 'l gavea cofà teritorio prinsipał el Vèneto e Venèsia cofà cavedal. Ciamà anca Repùblica de San Marco, se se riferise a ea anca soło che come Ła Serenìsima.

Ła xe visùa pì de 1100 ani, nasùa 'ntel 697 co l'ełesion del primo doxe Paolucio Anafesto e ła xe finìa 'ntel 1797 co 'l invaxion de Napołeon. Par secołi ła xe stà na potensa economica e del trafego che ga dominà el Mediteraneo e ła xe stà łogo de fioritura de cultura, paxe, democrasia e justisia.

Par ła major parte de ła so vida ła Repùblica ła ciapea rento parte de ła Venetia organexà 'ntel Stato da Tera: co 'l Vèneto, el Friul e 'l Orobia; e rento el so Stato da Mar: l'Istria, ła Dalmasia, łe boche de Càtaro e łe ìxołe ionie. Durante ła so espansion masima ła ciapea rento anca ła Morea, Candia, Sipro, scuaxi tute łe isoe greçe e un mucio de sità e porti 'ntel Mediteraneo Orientałe.

Francesco Petrarca 'nte na letera a un amigo descrivea cusì ła Republega Vèneta.

Saca Fìxoła

Saca Fixoła xe 'na ìxoła de ła Łaguna Vèneta e xe cołegàda a ł'ìxoła Zueca.

Aministrativamente xe parte del Comùn de Venesia (munisipałità de Venesia-Muran-Buran). El 16 xugno 2011 contàva 1.458 abitanti.

Xe stàda recavàda nei ani sesanta par interaménto de 'na barena preexistente e xe quindi, cofà łe altre sache, 'na ìxoła arfisiałe.

Ospita un quartièr popołàr de costrusión rełativamente recente (ani setanta) e no prexenta monumenti o edifici de particołar riłievo architetonico. Ła céxa de San Gerardo xe in semento armà sensa decorasión particołari. A ł'interno ła granda pitùra murałe (sirca 160 m²) su ła paréde drìo ł'altèr maxór: "Resurrezione di Cristo e comunione dei Santi" reałixàda 'ntel 1964 dal pitór venesian Ermani Costantini.

Tra ł'altro, se łeva, un sentro sportivo (co' canpi da tenis, da calceto e ła pisìna comunałe) tanto frequentà in quanto uno dei pochisimi de Venesia.

Inaxónta, ad ovest, cołegàda tramite un ponte, se cata naltra ìxoła artificiałe, Saca San Biaxio, dove che se trovava un inseneridór ancùo desfà.

Saca San Biaxio

Saca San Biaxio xe 'na ìxoła de ła Łaguna Veneta e, cofà łe altre sache (Saca Sesoła, Saca Fìxoła, ecc.), xe artifisiałe e de recente formasión. Xe stàda reałixàda infra i ani trenta e i ani sinquanta del XX secoło in seguito a ł'acumuło de łe scoàse cofà discarica.

Se càta subito ad ovest de Saca Fìxoła e xe cołegàda a staltra co' un pónte.

Gà ospità un inseneridór (ativo intra 'l 1973 e 'l 1985), caxón par cui in sità gera conosùa anca co'l nome de Ìxoła de łe Scoasse e deso se xe drìo progetarghe ła bonifega.

.

Saca de ła Misericordia

Ła saca xe 'na area de ła łaguna de Venesia speso utiłixàda tanto cofà depòxito par el material de escavo proveniente dai rii o dai canałi o par i detriti de scoàse provenienti da ła demołision dei edifici.

Tante de łe sache che in pasà existeva ne ła łaguna xe stàe man man inbonìe 'ntel tenpo, dando cussì orìxene a de łe vere e pròpie ixołe artificiałi: xe'l caxo par exenpio de Saca Sesoła, Saca Fixoła e Saca San Biaxio.

'Nte ła xona nord de Venesia, rexiste ancora integra, non interàda, ła Saca de ła Misericordia, un grando basin che desbòca verso l'ixoła de Muran e atualmente parsialmente utiłixà cofà porto nautico.

San Francesco del Dexerto

San Francesco del Dexerto xe 'na ìxoła de ła Łaguna Veneta, co' 'na estension de sìrca 4 etari, situàda infra Sant'Erasmo e Buran. Ospita un convento de frari minori, fondà pròpio da San Francesco.

San Sèrvoło

San Sèrvoło (in itałian se usa el toponimo itałianixà San Servolo), xe 'na isoła de ła łaguna de Venesia, logà a l'incróxo intra i Canałi de l'Orfano, de San Nicolò e del Lazareto; ła gà 'na superficie de 4,82 etari de cui sirca 3,8 destinà a giardin.

Sandolo

El sandoło (sandolo o sandalo in itałian) xe una de łe più famoxe e più difuxe inbarcasión de ła Łaguna Veneta.

Venesia

Venèsia ła xe na sità de 260 717 aneme. Situada inte ƚa region storego-giogràfega omonima, infrà el golfo che da eƚa ciapa el nòme e ƚa piana Vèneta, ƚa xe caoliogo de l'omonima sità metropoƚitana e de ƚa region Vèneto. Primo comun de ƚa region par popoƚasion e superfise, el comun venesian el ga un toco del so teritorio inte ƚa laguna che ciapa el nòme da la sità, 'ndove che se cata anca el sentro storego sitadin, co sirca 82 000 abitanti, e 'n altro toco in teraferma, che ga come sentro prinsipaƚe Mestre, co sirca 260 000 abitanti.

Ƚa sità ƚa xe sta par pì de miƚe ani caoliogo de ƚa Repùblega Vèneta, che ła ga fata conosar al Eoropa e al Mondo, e ƚa xe soranomenà ła Serenìsima o anca ła Dominante. Venesia ła xe da tuti considerà una de łe pì beƚe sità al mondo par łe so carateristeghe urbanisteghe, par el so patrimonio artistego, storego e anca culturae e defati l'intiera sità co tuta ła só łaguna ła xe stà diciarà, 'ntel 1979, patrimonio del'umanità da l'UNESCO.

Vignołe

Le Vignołe xe 'na ìxoła (69,20 etari) de ła Łaguna Veneta setentrionàl.

Ìxoła de Santa Maria de ła Grasia

Santa Maria de ła Cavana o de ła Grasia o, più senplicemente , ła Grasia (o ancora Santa Maria de łe Grasie o Ìxoła de łe Grasie) ła xe 'na ìxoła artificiałe de ła Łaguna Veneta de sirca 4 etari de superficie; ła se łeva 'nte'l medioevo par l'uxo de descargave i detriti de Venesia.

'Nte'l 1264 ła xe stada sede de un recèto par i pełegrini de ła Terasanta, che ła confraternita de San Momoło (San Girolamo) de Fiexołe gà adata drìoman a convènto. 'Nteła cexa se conserva 'na imaxène ritegnùa miracołoxa, da cui el nome de l'ìxoła. Dała confraternita el convènto xe pasà ałe sore Scapusine fin ałe sopresion de Napołeon. Strasformàda in polvariera ('ntel 1849 in un insidente xe saltà par aria ła cèxa), ła xe stàda sede de un ospeàl par łe małatie infetive fin a poco tenpo fa.

L'ìxoła xe stàda atualmente asegnada a 'na socetà de Trevixo, la Giesse Investimenti S.r.l. de Giovanna Stefanel.

Łaguna de Venesia

Ła Laguna de Venesia o Laguna Veneta ła xé na łaguna del Mar Adriatico settentrionałe, łóngo łe coste del Vèneto.

Venesia ła xé situà su ła laguna, a 4 km da ła tera ferma e a 2 dal mar, sora 18 ixołete separae da 160 canałi e da 400 ponti. Ła xé na çità d'arte e de cultura, sede de un'Istituto soveriór de economia e comercio, de biblioteche (cèłebre ła Marciana) de numeroxi muxei, gałerie d'arte e via discorendo.

Łe manifestasioni artisteghe e culturałi a łivèo internasional łe xé numeroxe.

'Nte ła laguna ła sorge ła famoxa baxiłica de San Marco (costruia 'ntel IX secoło).

Ła laguna ła xé granda çirca 550 km², dei quałi l'8% i xé ocupai da tera (Venesia stésa e molte ixołe pì picenine). Circa l'11% łe xé permanentemente conposto da soła aqua, o canałi dragati, invese el'80% i xé piane fangoxe e pałui d'aqua sałada.

Ła xé cołegà al Mar Adriatico da tre boche: Lido, Malamoco e Cióxa. Esendo situà 'nte un mar sarà, ła laguna ła xé sogèta a grandi variasioni del łiveło de łe aque, ła pì vistoxa de łe quałi ła xé queła de autuno overo l'aqua alta, che ałaga regołarmente gran parte de Venesia.

Ła laguna ai inisi gà dato protesion ai romani che gèra drìo fugér dai barbari 'ntel VI secolo e łe condisioni par ła cresita de ła Republica de Venesia e del so inpero maritimo. Anca ancuo ła xé un porto de mar, l'Arsenałe de Venesia e par ła pesca, e anca par un picenìn numero de cacia e par ła nova industria del'ałevamento ìtego. Ai tenpi de Roma, Venesia gèra el nome de ła regione nord-orientałe.

Na volta molte de łe ixołe de ła laguna łe gèra pałudoxe, ma un graduałe programa de bonìfega łe gà fate vivibiłi. Molte de łe ixołe picenine łe xé stà fate dai ómeni, mentre alcune are intorno al porto de Mestre łe xé ixołe bonificae. Łe ixołe che resta łe xé dune, come queła de ła strisia costiera (Lido, Pełestrina e Treporti).

Altre lengue

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.