Янәсәй

Енисе́й (эвн. Ионесcи «зур су», хак. Ким, тыв. Улуг-Хем, Ulu akarsu, "Олы агар су", кет. Хук, сельк. Пӱӱл Тяас-қолд, нен. Енся’ ям’) — Себердә елга, Русиянең һәм дөньяның иң зур елгаларының берсе.

Озынлыгы — 3487 км. Бассейн мәйданы — 2580 мең км².

Янәсәй
Beldir
Тасвир
Озынлыгы 3487 км
Бассейн мәйданы 2 580 000 км²
Су чыгымы күләме 19800 м³/с
Елга башы Олы һәм Кече Янәсәйләрнең бергә кушылу урыны
Елга тамагы Кара диңгезе

Торак пунктлар

Тыва Республикасы

Хакасия

Красноярск крае

Шулай ук карагыз

Ер-Яха (елга)

Ер-Яха — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Гыданс култыгы урнашкан. Елга озынлыгы 41 км.

Еси-Яха

Еси-Яха (И-Яха) — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Гыдан култыгы урнашкан. Елга озынлыгы 49 км.

Кара диңгезе

Кара диңгез белән бутамаска.

Кара диңгезе (рус. Карское море) —Төньяк Боз океаны диңгезләренең берсе. Русия ярларын юа.

Красноярск

Красноя́рск, Кызыл Яр — Көнчыгыш Себернең иң эре икътисади һәм мәдәни үзәкләрнең берсе, Красноярск крае административ үзәге. Шәһәр Янәсәй елгасының ике ярларында урнаша.

2019 елда Красноярскида 29нче Кышкы Универсиада үткәреләчәк.

Красноярск крае

Красноярск крае (рус. Красноярский край) — Русия Федерациясенең субъекты. Себер федераль округына керә.

Манор-Яха

Манор-Яха — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Олеко-Мангте-Яха елгасының сул ярыннан 1 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 9 км.

Нюдя-Нейта-Яха

Нюдя-Нёйта-Яха — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нейта-Яха елгасының уң ярыннан 213 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.

Нянгус-Яха

Нянгус-Яха — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мессояха елгасының сул ярыннан 351 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 217 км.

Няхар-Тарката-Яха

Няхар-Тарката-Яха — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тота-Яха елгасының сул ярыннан 34 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 32 км.

Олву-Яха

Олву-Яха — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Об борыны урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.

Олеко-Мяро-Яха

Олеко-Мяро-Яха — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мяро-Яха елгасының сул ярыннан 26 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.

Салем-Лекабтамбда

Салем-Лёкабтамбда — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Гыдан култыгы урнашкан. Елга озынлыгы 85 км.

Совм. Тота-Яха

Кече Тота-Яха — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нярово-Паюта-Яха елгасының уң ярыннан 37 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.

Сядете-Яха

Сядете-Яха — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Няда-Яха елгасының уң ярыннан 154 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 68 км.

Тандета-Яха

Тандета-Яха — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сыгдер-Яха елгасының уң ярыннан 33 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 31 км.

Тум

Томск, Тум (рус. Томск) — Русиядәге шәһәр, Томск өлкәсенең административ үзәге. Көнбатыш Себернең көнчыгышында, Том елгасының ярларында урнашкан. Шәһәрдә елга порты, тимер юл станциясе, аэропорт бар.

2018 ел җанисәбе буенча шәһәрдә 574 002 кеше яши.

Томск 1604 елда барлыкка килгән. 1804—1925 елларда Томск губернасы үзәге. Шәһәр 19 гасырның 30-еллары охиридан, Томск вә Янәсәй губерналарында алтынны күпләп чыгара башлавы сәбәпле, Себернең мөһим сәүдә, кәсепчелек вә транзит үзәгенә әверелгән. Томскида 1880 елда Русиянең Азия өлешендә беренче университет, 1896 елда Себердә беренче югары техника уку йорты — технология институты ачылган. Патша Русиясе дәверендә сөрген урыны булган.

Томскида машиналар төзү һәм метал эшкәртү (җиһазлар төзү, электротехника сәнәгате, муентерәкләр (подшипниклар), әсбаплар һ.б.), химия, агач эшкәртү, азык-төлек, җиңел сәнәгатьләре үсеш алганнар. Төзелеш материаллары ширкәтләре бар. Шәһәрдә РФА Себер бүлекчәсенең гыйльми үзәге; 7 югары уку йорты (шул исәптән, Томск дәүләт университеты), 10 театр, музейлар (шул исәптән, Томск университеты музее), Ботаника бакчасы бар. Мигъмарият һәйкәлләре: Воскресение чиркәве (18 гасыр азагы — 19 гасыр башы), сәүдә рәтләре (18—19 гасырлар) сакланган.

Хакасия

Хака́с Республикасы (Хака́сия, хак. Хакас Республиказы, рус. Республика Хакасия) — Русия Федерациясе эчендәге республика (дәүләт), РФ субъекты, Себер федераль округына керә. Башкаласы — Абакан шәһәре.

Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тыва һәм Алтай республикалары белән чиктәш.

Республика 1992 елда төзелә.

Янәсәй губернасы

Янәсәй губернасы (рус. Енисейская губерния) — Рәсәй империясенең, РСФСРның һәм ССРБның административ берәмлеге.

Янәсәй култыгы

Янәсәй култыгы (рус. Енисейский залив) — Кара диңгезенең култыгы, Гыда ярымутравы һәм Ауразия кыйтгасы арасында. Озынлыгы (Сопочная Карга борынына кадәр) 220 км, киңлеге 150 км (керештә), тирәнлеге 6-20 м. 9 ай дәвамында боз белән капланган. Су күтәрелешләре ярым тәүлекле, биеклеге 0,4 метрга кадәр.

Янәсәй култыгының көнчыгыш ярында Диксон порты урынлашкан. Янәсәй елгасының эре портларына (Дудинка, Игарка) баручы диңгез юлы да Янәсәй култыгы аша үтә.

Башка телләрдә

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.