VII. Kleopatra

VII. Kleopatra (d. Ocak MÖ 69 - ö. 12 Ağustos MÖ 30), Antik Mısır'ın son Hellenistik kraliçesidir.

Asıl unvanı VII. Kleopatra olmasına rağmen kendisinden önce gelenler unutulduğu için, kısaca Kleopatra olarak bilinir. 9 dil bilen Kleopatra zeki bir kadındı.

İskenderiye'de doğdu. Aslen Yunan olan Kleopatra, babası XI. Ptolemaios'un vasiyeti üzerine kardeşi ile evlendi. O zamanlar Mısır'da egemen olan Yunanlar Mısır toplumuna karışmamak için kendi soylarından olan kişilerle evleniyorlardı, bu akraba evlilikleri de özürlü insanların doğumuna yol açıyordu. Babası öldüğünde 18 yaşında olan Kleopatra tahta çıktı. Halkın içine girebilmek ve halkın kendisini benimsemesi için kendini Mısır dinine verdi. Kardeşi tarafından iktidardan uzaklaştırılıp sürgüne yollandı. Kleopatra'nın dedesinin adı Dadadidis'tir. Mısır için büyük bir kahramandır.

Kleopatra iktidara, yanında büyük Roma diktatörü Sezar ile geri döndü. Kleopatra'nın bir halı içinde Sezar'ın sarayına girdiği ve bu büyük kralı kendine aşık ettiği rivayet edilir. Bu olaydan sonra kardeşi, kimsenin bilmediği bir sebeple Nil sularında boğuldu.

Kardeşinin aradan çekilmesi ile Kleopatra tek başına iktidar koltuğuna oturdu. O sırada Sezar'dan bir çocuğu oldu ve minik Sezarion'u alıp Roma'ya gitti. En büyük hayali, iki imparatorluğu birleştirip Büyük İskender'in de hayali olarak bilinen tüm dünyaya sahip olmaktı. MÖ 44'te Sezar ölünce bu hayallerini ertelemek zorunda kaldı.

Sezar ölünce Roma İmparatorluğu, tahta çıkan Octavian (Sezar'ın yeğeni ve resmi evlatlığı) ve Marcus Antonius arasında ikiye ayrıldı. Doğu, artık Marcus tarafından yönetilmekteydi ve ilk işi de Mısır'ı ziyaret oldu.

Antonius Kleopatra'ya delice aşık oldu. Kleopatra'nin Antonius'tan da iki kız çocuğu oldu. Bir süre Tarsus'ta yaşadılar ve bu yıllarda Octavius'a savaş açtılar. Aktium'da yapılan savaşta Kleopatra ve Marcus kaçmak zorunda kaldı. İskenderiye'deki sarayına dönen Kleopatra'nın kendisini bir kobraya sokturarak intihar ettiği rivayet edilir. Ama son zamanlarda zehir içerek öldüğü anlaşılmıştır. Kolay yapılan bu zehir, acı çektirmeden birkaç saat içinde öldürüyordu. Öldüğünde 39 yaşındaydı. Shakespeare, Antonius ve Kleopatra adlı eserinde Kleopatra'dan bahsetmiştir.

VII. Kleopatra
Ptolemaioslar Mısır Kraliçesi
Kleopatra-VII.-Altes-Museum-Berlin1
Kleopatra Büstü
Hüküm süresi MÖ 51 – MÖ 12 Ağustos 30 (21 yıl)
Önce gelen XII. Ptolemaios
Sonra gelen XIII. Ptolemaios
Eş(leri) XIV. Ptolemaios
Jül Sezar (de facto)
Marcus Antonius (de facto)
Çocukları Caesarion
II. Kleopatra Selene
Alexander Helios
Ptolemaios Philadelphus (Kleopatra)
Hanedan Ptolemaios Hanedanı
Babası XII. Ptolemaios Auletes
Annesi V. Kleopatra
Doğum MÖ Ocak 69
Ölüm MÖ 12 Ağustos 30 (39 yaşında)
İskenderiye

Galeri

Giovanni Battista Tiepolo 014
Kleopatra şölende

Mısır tanrıcası olarak betimlenen Kleopatra'nın heykeli. Hermitage Müzesi, Sankt-Peterburg

Denderah3 Cleopatra Cesarion

Kleopatra VII ve oğlu Caesarion Dendera tapınağında

Lawrence Alma-Tadema- Anthony and Cleopatra

Antonius ve Kleopatra, ressam Lawrence Alma-Tadema'nın eseri

Resmî unvanlar
Önce gelen:
XII. Ptolemaios
Ptolemaioslar Mısır Kraliçesi
MÖ 51 – MÖ 12 Ağustos 30
Sonra gelen:
Roma Eyaleti
12 Ağustos

12 Ağustos, Miladi takvime göre yılın 224. (artık yıllarda 225.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 141 gün vardır.

Firavun

Firavun (Arapça فرعون Fir'awn; İbranice פַּרְעֹה Parʻō) Antik Mısır'da hükümdarlara verilen isim. Aynı zamanda tanrı Horus'un yeryüzündeki simgesi ve güneş tanrısı Ra'nın oğlu olarak da kabul ediliyordu.

"Büyük Ev" anlamını taşıyan kelime daha sonra hükümdardan bahsetmek şeklini almıştır. Buna örnek Osmanlı idaresinden de Bâb-ı Âli (yüce kapı) olarak bahsedilmesidir.

Firavun olmak için anne tarafından soylu kan taşımanın daha önemli olduğuna inanılırdı. Böylece halktan kimi erkekler tam kan soylu bir kadınla evlenerek tahta çıkabilmişlerdi. Firavunların kutsal ve gizemli kabul edilen birçok adları vardır. Bunların sonuncusunu tahta çıktıkları zaman alıyorlardı ve genellikle bu ad, o firavunun izleyeceği politikanın bir habercisi olarak görülüyordu. Mesela savaş tanrısı Mantu'nun adını kullanarak Mantuhotep (Mantu hoştur) ismini alan bir firavun askeri seferler yapacağını ilan etmiş oluyordu.

Firavunlar ölene dek idarede kalıyorlardı. Bilinen en uzun iktidar 92 yılla eski krallıktaki son hükümdar Pepi II Neferkare ye aittir. Uzun süre tahtta kalabilmek için her 30 yılda bir sihirli bir tören olan gençleşme festivali (heb-set) yapılıyordu. Firavun öldüğü zaman cesedi mumyalanıyor, 70 günlük yastan sonra dirilince kullanmak üzere, özel eşyalarıyla birlikte bir lahite konuluyor ve mezar kapatılıyordu.

I. Ahmose

I. Ahmose, Yeni krallık döneminin ilk firavunudur. 18.hanedanı kurarak yeni bir dönem başlatmıştır. I. Ahmose ülkeyi hiksosların istilasından kurtarmıştır. Yaklaşık 500 yıl boyunca süren Yeni Krallık Döneminin 3 hanedanının hüküm sürdüğü bu uzun dönem yeniden kuruluş, amarna ve ramsesler olarak 3'e ayrılır. I. Ahmosis, Mısır'ın kurtarıcısı olarak görülür.

II. Psamtik

II. Psamtik (ayrıca Psammetichus veya Psammeticus olarak da bilinir) (MÖ 595 – MÖ 589) Antik Mısır'ın 26. Hanedanı zamanında hüküm sürmüş bir firavundur. Asıl ismi olan Nefer-Ib-Re; Ra'nın güzel kalbi anlamına gelir. II. Necho'nun oğludur.

II. Ptolemaios

II. Ptolemaios Filedelfos (Yunanca: Πτολεμαῖος Φιλάδελφος, Ptolemaîos Philádelphos), MÖ 309–246), MÖ 283 yılından MÖ 246 yılına kadar Mısır'a hükmeden Ptolemaios kralı. Ptolemaios Krallığı'nın kurucusu I. Ptolemaios Soter ve I. Berenice'nin oğlu olarak dünyaya gelen Ptolemaios, eğitimini Koslu Filitas'tan aldı. Erkek kardeşleri Ptolemaios Keraunos ve Meleager sırasıyla MÖ 281 ve MÖ 279 yıllarında Makedonya kralı oldu ve her ikisi de Galyalıların işgalinde öldü. Ptolemaios, ilk olarak Lysimakhos'un kızı ve meşru çocuklarının annesi olan I. Arsinoe ile evlendi. Ardından öz kızkardeşi ve Lysimakhos'un dul eşi II. Arsinoe ile evlendi.

II. Seti

II. Seti, Mısır'ın 19. hanedanının 6. hükümdarı. Taht adı "seçilmiş kişi" anlamına gelen Userkheperure Setepenre'ydi, Merenptah ve karısı İsisnotref'in oğludur. Entrikaların ve kısa süreli hükümdarlıkların olduğu bir dönemde tahta çıktı. Amenmesse ile taht mücadelesi verdi.

III. Darius

III. Darius ya da Kodomannus (d. MÖ 380 - ö. MÖ 330; Farsça: داریوش Dâriyûş ), İran'da Ahameniş İmparatorluğu'nun son hükümdarıdır. MÖ 336- MÖ 330 yılları arasında tahtta kalmıştır. Büyük İskender'in Pers topraklarına girip ele geçirmesinin ardından devrilmiştir.

Jül Sezar

Jül Sezar (Latince: GAIVS•IVLIVS•CAESAR, okunuşu: Gayus Yulius Kaysar; MÖ 12 Temmuz 100 - MÖ 15 Mart 44), Romalı askerî ve politik lider. Aynı zamanda iyi bir hatip ve güçlü bir yazar olan Sezar, dünya tarihinin en etkili insanlarından birisi olarak kabul edilir. Eylemleriyle Roma Cumhuriyeti'nin Roma İmparatorluğu'na dönüşmesinde kritik bir rol oynamıştır.

Roma Senatosundaki optimates kliğine mensup muhalifleri Marcus Porcius Cato ve Marcus Calpurnius Bibulus'a karşı, populares kliğine mensup bir politikacı kimliğiyle, Marcus Licinius Crassus ve Gnaeus Pompeius Magnus'la birlikte gayri resmi olarak Roma politik yaşamına birkaç yıllığına yön verecek olan birinci üçlü yönetimi kurdu. Galya'yı fethederek Roma topraklarını Atlas Okyanusu'na kadar genişletti ve aynı zamanda MÖ 55 yılında Britanya'nın Romalılarca ilk işgalini gerçekleştirdi. Triumvirliğin yıkılmasıyla birlikte Pompey ve Senato ile arası açıldı. MÖ 49 yılında Lejyonlarının başında Rubicon nehrini geçmesiyle başlayan iç savaş sonucu Roma dünyasının tartışmasız hâkimi haline geldi.

Hükümetin kontrolünü ele almasının ardından, Roma toplumu ve yönetimini kapsayan geniş bir reform hamlesi başlattı. Hayat boyu diktatör (dictator perpetuus) ilan edildi ve Cumhuriyet bürokrasisini ağır biçimde merkezîleştirdi. Ancak Sezar'ın eski arkadaşlarından Marcus Junius Brutus'un önderliğindeki, Cumhuriyeti eski işleyişine kavuşturmayı hayal eden bir grup senatör tarafından MÖ 15 Mart 44 tarihinde öldürüldü. Suikastın ardından başlayan yeni bir iç savaş, vârisi Gaius Octavianus'un Roma dünyası üzerinde baskın bir otokratik güç haline gelmesine yol açtı. Sezar, suikastten iki yıl sonra, MÖ 42 yılında Senato tarafından resmen kutsanarak Roma tanrılarından biri ilan edildi.

Sezar'ın hayatı hakkındaki bilgilerin çoğu, askerî seferlerini anlattığı, kendisi tarafından yazılmış olan "Yorumlar" (Commentarii) adlı hatıralarından ve Cicero gibi politik rakiplerinin mektup ve söylevlerinden, Sallustius'un tarihsel yazılarından ve Catullus'un şiirleri gibi çağdaşı kaynaklardan elde edilmiştir. Hayatına dair pek çok ayrıntılı bilgi sonraki yüzyıllarda yaşamış olan Appian, Suetonius, Plutarch, Cassius Dio ve Strabo gibi tarihçiler tarafından aktarılmıştır.

Marcus Vipsanius Agrippa

Agrippa Marcus Vipanius, Romalı general ve siyaset adamı (MÖ 63– MÖ 12).

Apollonia'dan sonra (MÖ 45–44) Octavianus'un yanından ayrılmaz ve onun adına Naulchus (MÖ 36) ve Actium (MÖ 31) deniz savaşlarını kazanır. Octavianus, Augustus olunca Agrippa'yı kızı Julia ile evlendirir (23) ve ona prokonsül imperium'u vererek kendine bağlar. Daha sonra, 18'de Roma egemenliğini beş yıllığına onunla bölüşerek bir çeşit gerçek ortak naiplik yaratır. 17 yılında kendine halef kılmak amacıyla, Agrippa'nın iki oğlu, Caius ve Lucius'u evlat edinir. 13'te, Agrippa'nın yetkileri beş yıllık bir süre için yenilenir. İmparatorun gözde danışmanı olarak Germenlerin tehdidi altındaki Galya, 20 yılından 19 yılına kadar Agrippa’ya emanet edilir.

Bu ülkede Lyon üzerinden geçen ilk Roma yolları şebekesini yaptırır. Roma'ya, bir imparatorluk başkentine yakışan görkemli bir görünüm kazandırır. İki tiyatro, dört büyük revak, kendi adını taşıyan Roma'nın ilk büyük kaplıcaları ve başta Pantheon olmak üzere birçok tapınak onun eseridir. Augustus ona büyük bir dünya haritası hazırlama görevini de verir. Ancak, bunu bitiremeden ölür. Yine de Augustus, bu harita taslağını Roma'daki “Agrippa revakı”na astırarak halka sergiler.

Merneptah

Merneptah (ya da Merenptah), II. Ramses'ten sonra tahta çıkan, 19. hanedana mensup dördüncü firavundur. Babası II. Ramses, annesi İsetnofret'dir. II. Ramses'in 13.oğludur. Savaşçı bir kişiliğe sahiptir. Büyük kardeşi Khan'ın erken yaşta ölmesi üzerine tahta çıkmıştır. Hükümdarlık yılları MÖ 1213 - 1203 yıllarını kapsar.

MÖ 1. yüzyıl

MÖ 1. yüzyıl, 1 Ocak MÖ 100 tarihinde başlayıp, 31 Aralık MÖ 1 tarihinde biter. Bu yüzyıl için alternatif bir isim ise MÖ son yüzyıldır. Bu MS/MÖ gösterimi 0 yılını içermez. Fakat bilimsel gösterim içerir ve eksi işaretini kullanır. Böylese 'MÖ 2' bilimsel gösterimde 'yıl -1' olur.

Nil Savaşı (MÖ 47)

Nil savaşı MÖ 47 yılında Jül Sezar komutası altındaki Roma ve Kleopatra VII komutasındaki Mısır orduları ile rakip kraliçe IV. Arsinoe ve kral XIII. Ptolemaios arasında Nil deltasında yapılan savaş. Sezar ve Kleopatra'nın birliklerinin kazandığı bu savaş sonucu Mısır tahtının güvenliği sağlanmıştır.

Rakibi Pompey'in ardından Mısır'a gelen Sezar, Pompey Magnus'un öldürülmesinin ardından kendisini İskenderiye iç savaşının içinde buldu.

Ağustos MÖ 48'den Ocak MÖ 47 yılına kadar geçen sürede Sezar'ın 4,000 askeri İskenderiye şehrinde Mısırlılar tarafından kuşatma altına alındı. Sezar, aslında XIII. Ptolemaios ve VII. Kleopatra arasındaki Mısır iç savaşını sona erdirmeyi planlıyordu. Sezar'ın tercihini Kleopatra'dan yana kullanması üzerine Ptolemaios kaçmış ve topladığı orduyla beraber İskenderiye'ye gelerek Romalıları kentin küçük bir bölümüne sıkıştırmayı başarmıştı.

Mısırlılar hiçbir zaman Romalıların ikmal kuvvetlerini ve erzak tedariğini tam olarak kesmeyi başaramadılar ancak Ocak ayıyla beraber kontrolü ele geçirmeye başlayınca Sezar kendisini desteklemek içim Küçük Asya'dan yola çıkan müttefiki Pergamonlu Mithridates'ten yardım istedi. Ocak ayında Nil deltasına ulaşan Mithridates kendisini durdurmak için gönderilen Mısır birliklerini yok etti. Müttefiklerinin yakınlarda olduğu haberini alan Sezar, İskenderiye'de çok az birlik bırakarak müttefiklerle buluşmak üzere kentten ayrıldı. 20,000 kişilik müttefik gücü Şubat MÖ 47'de Mısır orsusu ile Nil Savaşında karşı karşıya geldi. Yunan stilinde savaş eğitimi almış olan Mısır birlikleri aşağı yıkarı aynı güce sahipti.

Sezar, ağır bir kargı yağmuru altında klasik Roma savaş düzeni ile Mısır ordusuna saldırdı. Mızraklarla silahlandırılmış olan Mısır ordusu bu saldırıdan bunaldığında, mızrak menziline giren Romalılar kısa klasik klıçlarını (gladius) çekerek bir Mısır mevzisini yok ettiler ve ardından vuruşarak Ptolemaisların kampına ulaştılar. Aralarında Ptolemaios'un da bulunduğu binlerce kişi kaçtı ancak gemisi alabora olan XIII. Ptolemaios boğularak öldü. Mısır'ın kontrolü artık Sezar'ın ellerindeydi. Sezar Mısır tahtına Kleopatra ve kardeşlerinden XIV. Ptolemaios'ü çıkardı. Ardından kendisinden beklenmeyen bir hareketle, genç kraliçe ile yaşadığı gizli ilişkinin keyfini çıkartarak, Nisan ayına kadar Mısır'da oyalandı.

Pothinus

Pothinus (d. Erken MÖ 1. yüzyıl - ö. MÖ 48 ya da MÖ 47), Antik Mısır'ın Ptolemy hanedanı mensubu olan Firavun XIII. Ptolemaios'un kral naibi ve harem ağası . Daha çok Firavun XII. Ptolemaius 'u kardeşi ve müşterek firavun olan Kleopatra VII'ye karşı kışkırtarak başlattığı iç savaş ve Pompey'in başını keserek Jül Sezar'a takdim etmesiyle tanınır.

Ptolemaios Hanedanı

Ptolemaios hanedanı ya da Batlamyus Hânedânı Mısır'da MÖ 305 ile MS 30), Makedonyalı III. Aleksanderin ölümünden sonra onun fethediği ülkelerde Diadoklar tarafından kurulan Helenistik krallıklardan biridir. Bu hanedan Makedonyalı general Ptolemaios I Soter tarafından kurulmuştur.Ptolemaios I Soter Makedonyalı Büyük İskender'in kurmayı (generali ve idarecisi) olarak görev yapan (somatophylax adı verilen) 7 yardımcısında biri idi. III. Aleksander MÖ 323'de öldüğü zaman Mısır üzerinde satrap olarak göreve başladı. MÖ 305'te kendini bağımsız kral olarak Kral Ptolemaios I olarak ilan etti ve sonradan "Soter" (Kurtarıcı) lakabı ile anıldı. Mısır halkı Ptolemaios I Soter ve sonradan tahta gelen Ptolemaios hanedanı hükümdarlarını bağımsız Mısır'ın firavunları olarak kabul ettiler. Ptolemaios hanedanı üyeleri hükümdarlar Mısır'ın MÖ 30'da Romalıların eline geçmesine kadar hüküm sürdüler.

Ptolemaios Hanedanının tüm erkek hükümdarları Ptolemaios ismini taşımışlardır. Ptolemaios hanedanı krallarının eşleri olan kraliçelerinin bazıları kocaları ile kardeştiler. Kraliçe isimleri çok kere Kleopatra, Arsinoe veya Bernice olurdu. Bu Ptolemaios hanedanının en son üyesi en son kraliçe VII. Kleopatra idi ve tarihte en ünlü Ptolemaios hanedanı üyesidir. Önce Roma idarecileri olan Julius Sezar ile Pompey arasındaki politik mücadelelere karışmış ve sonra da Oktavianus ile Marcus Antonius arasındaki siyasal ve askeri savaşa sevgilileri olan Julius Sezar ve Marcus Antonius yanında katılmıştır. Roma Cumhuriyeti'nin Mısır'ı isgal etmesi ile intihar etmiş ve böylece Ptolemaios Hanedanı'nın Mısır'da hükümet etmesi son bulmuştur.

Ptolemy Philadelphus

Ptolemy Philadelphus (Yunanca: ο Πτολεμαίος Φιλάδελφος (Ptolemaios Philadelfos), Ağustos/Eylül MÖ 36 - MÖ 29) Ptolemaik Prens ve Yunan kökenli Ptolemaik Kraliçe VII. Kleopatra ve Romalı Triumvir Marcus Antonius'un en küçük çocuğu. Yunan ve Roma şeceresine sahiptir. Suriye'de, Antakya şehrinde doğmuştur. MÖ 34 tarihli İskenderiye bağışlarında adı Suriye, Fenike ve Kilikya hükümdarı olarak geçer.

Ailesi geleceğin Roma İmparatoru Octavian tarafından Aktium savaşında yenilmiş, Octavian'ın ordularının Mısır'ı işgal etmesi üzerine her ikisi de intihar etmiştir.

Octavian, Ptolemy Philadelphus ve kardeşlerini Mısır'dan İtalyaya götürdü. Octavian, zaferini ağır zincirlerle bağlanmış olan üç çocuğu bir zafer alayında sokaklarda dolaştırarak kutladı. Zincirler o kadar ağırdı ki çocuklar yürüyemiyorlardı. Üç çocuk Roma'da yetişmeleri için Küçük Octavia'nın himayesine verildi. Küçük Octavia, Octavian'ın kız kardeşi ve çocukların babası Marcus Antonius'un eski karısıydı

Ptolemy Philadelphus kaderi hakkında bilgi yoktur. Plutarch, Octavian'ın Antonius'un çocuklarından başka öldürüdüğü tek kişinin Marcus Antonius Antyllus olduğunu söyler. Antik kaynaklarda çocukla ilgili olarak herhangi bir evlilik, skandal, politik kariyer ya da askeri hizmet kaydına rastlanmaz. Eğer yetişkinliğe kadar yaşamışsa hakkında bir kayıt olması gerekirdi. Bir ihtimale göre MÖ 29 yılı kış aylarında hastalıktan ölmüştür.

Raneb

Raneb Mısır'ın ikinci hanedanı zamanında 39 yıl hüküm süren firavundur.

XIII. Ptolemaios

XIII. Ptolemaios Theos Philopator (Πτολεμαῖος Θεός Φιλοπάτωρ,(Babasını seven tanrı Ptolemaios)) d. MÖ 62/61 – ö. 13 Ocak MÖ 47 ?,) MÖ 51 yılında tahta çıkmış olan Antik Mısır'ın son Hellenistik kökenli Ptolemy hanedanı (MÖ 305– MÖ 30) krallarından biridir.

Zoser

Zoser, (d. yaklaşık MÖ 2667, ö. yaklaşık MÖ 2648) Antik Mısır'ın üçüncü hanedanında bir firavun.

Yunancada Tosorthros ve Sesorthos adıyla bilinmektedir. Kral Khasekhemwy ile kraliçe Nimaethap'ın çocuğu olan Zoser'in kendi adına yapılmış bir piramidi bulunmaktadır. Bu piramidin Mısır'da inşa edilen ilk piramit olduğu sanılmaktadır ve bu yapı Mısır'da ayakta kalan en eski taş yapıdır. Zoser Piramidi mimar İmhotep tarafından inşa edilmiştir. Yapımında çoğunlukla kerpiç tuğlalar kullanılmıştır. Basamak piramidinin ilk örneği olan Zoser Piramidi, firavunlara özel, seçkin mezar yapımının başlangıcı olmuştur.

Kral Zoser, 2686-2613 yıllarında hüküm süren 3. Hanedan döneminde yaşamıştır. Bu dönem, eski krallık döneminin başlangıcıydı.

Helenistik hükümdarlar
ArgeadHanedanı
AntigonusHanedanı
Ptolemaios
Hanedanı
Seleukos
Hanedanı
Lisimahos
AntipaterHanedanı
Attalos
Hanedanı
Greko-BaktriyaHanedanı
Hint-YunanHanedanı
Bitinya kralları
Pontus kralları
Kommagene kralları
Kapadokya kralları
Bosporos kralları
İlk Hanedan Dönemi
(MÖ 3150 öncesi)
Erken Hanedan Dönemi
(MÖ 3150–2686)
Eski Krallık
(MÖ 2686–2181)
Birinci Ara Dönem
(MÖ 2181–2040)
Orta Krallık
(MÖ 2040–1782)
İkinci Ara Dönem
(MÖ 1782–1570)
Yeni Krallık
(MÖ 1570–1070)
Üçüncü Ara Dönem
(MÖ 1069–525)
Geç Dönem
(MÖ 525–332)
Helenistik Dönem
(MÖ 332–30)

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.