Tunus

Tunus Cumhuriyeti (Arapçaالجمهورية التونسية, el-Cumhûriyyetü’t-Tûnisiyye) kısaca Tunus (Arapçaتونس), Kuzey Afrika'da, Akdeniz'e kıyısı olan bir Arap İslam ülkesidir. Kurucusu Habib Burgiba'dır. Batısında Cezayir, doğusunda Libya ve Akdeniz, Kuzeyinde de Akdeniz yer alır. Ülkenin güney kısmını Büyük Sahra Çölü kaplar.

Tunus
الجمهورية التونسية
el-Cumhûriyyetü’t-Tûnisiyye
Tunus Cumhuriyeti
Slogan
حرية، نظام، عدالة (Horiya, Nîzâm, 'Adala)
"Özgürlük, Düzen, Adalet"[1]
Tunus haritadaki konumu
Tunus konumu
Başkent Tunus
En büyük Başkent
Resmî diller Arapça[2]
Hükûmet Cumhuriyet
• Cumhurbaşkanı
El Bacı Kaid el Sebsi
• Başbakan
Yusuf Şahid
Tarihçe  
• Fransa'dan
20 Mart 1956
• Su (%)
5.0
Nüfus
• 2019 sayımı
11.783.154
GSYİH (SAGP) 2019 tahminî
• Toplam
151,566 milyar $
• Kişi başına
12.862 $
GSYİH (nominal) 2019 tahminî
• Toplam
42,277 milyar $
• Kişi başına
3.587 $
Gini (2017) 35.8
orta
İGE (2017) artış 0.735
Hata: Geçersiz İGE değeri · 95..
Para birimi Tunus dinarı (TND)
Zaman dilimi UTC+1 (OAZD)
• Yaz (YSU)
UTC+1 (not observed)
Trafik akışı sağ
Telefon kodu 216
İnternet alan adı .tn

Coğrafya

Tunisia Topography
Tunus'un topoğrafik haritası.

Kuzey Afrika'da bulunan Tunus, Mağrip Bölgesi'nin en küçük ülkesidir. Sicilya Boğazı ile Avrupa kıtasından ayrılan Tunus, Avrupa'ya 140 km uzaklıktadır. Dağlar kıyıya paralel uzanmaktadır. Ülkenin güneyinde birçok mevsimsel sığ gölü ve büyük tuz gölleri vardır.

Tunus'un Cezayir ile 965 km, Libya ile 495 km sınırı vardır.

Tarih

Abb. 505. Gruppe von Beduininnen in Tunis
Tunus'ta Bedevi kadınlar, Lehnert & Landrock, 1908

Tunus, Fenike kökenli Kartaca Uygarlığıyla anılır. Kartacalılar, Sicilya ve İspanya'ya kadar koloniler kurmuşlardır. Yeni kurulmakta olan Roma İmparatorluğu için ilk gerçek tehdit olmuşlardır. Ama Pön Savaşları sonucu yenilip Tunus'tan sürülmüşlerdir. Roma egemenliğinde Afrika Eyaleti olarak yönetilmiştir. Başşehir Tunus 1574 yılına kadar tekrar Hafsi Hanedanlığının elinde kaldı. Bu arada Barbaros Hayreddin Paşa ve Turgut Reis 1556’da Gafsa’yı, 1558’de Kayrevan’ı ele geçirdiler. Tunus’un doğu ve güney sahilleri Türklerin eline geçti. Cerbe Adası deniz üssü olarak kullanıldı. Barbaros Hayreddin Paşa, İspanya’daki Endülüslü Müslümanlardan 100.000 kadarını kurtararak Kuzey Afrika’ya getirdi. Nihayet 1574’te Uluç Ali Reis ile Sinan Paşa, Tunus şehrini (Halkul-Vad Kalesini), ele geçirmek suretiyle bütün Tunus, Osmanlı Devletinin bir eyaleti haline geldi. 1881'de Fransa ile yapılan Bardo antlaşması ile bu ülkenin himayesine girmiştir. 1956'da Fransa'dan bağımsızlığını kazanan Tunus 1957 ile 1969 arası başbakanlık makamını kaldırmıştır.

2010-2011 olayları

Tunus'ta halkın pahalılık isyanı 23 yıllık lideri devirdi. Cumhurbaşkanı Zeynel Abidin Bin Ali Tunus'u terketti. Bazı akrabaları tutuklandı. Bin Ali'nin Suudi Arabistan'da olduğu doğrulandı.[3]

Ülkede etkili Müslüman birliklerinin çağrısıyla düzenlenen gösteride, Başbakan Samir Rifai'nin hükümetinin devrilmesi çağrısı yapıldı.

Siyaset

Tunus, Arap Baharının ardından çok partili demokrasiye geçen ilk ülkedir. 23 Ekim 2011 tarihinde ilk seçimi En Nahda'nın kazanmasını ardından ülkede rejim tartışmaları başladı. Tunus halkı, İslamcıların yapısal değişiklik girişimlerine karşı yoğun sokak gösterileri düzenledi. En Nahda, diğer Arap ülkelerine göre daha eğitimli bir nüfusa, güçlü bir orta sınıfa ve sendikalara sahip olan Tunus'ta 2011 seçimlerini kazanmasına rağmen iktidarın tamamını elde edemedi. Şeriat hükümlerini anayasaya aktarma kararı alındığında da büyük bir dirençle karşılaştı. Tepkiler, düzenlenen suikastler, En Nahda'nın iktidardan adım adım çekilmesine neden oldu. Şubat 2013'te ülkenin önemli solcu liderlerinden Şükrü Belayi'nin öldürülmesi üzerine hükümet düştü ve Enahda başbakanlığın kendisinde kalması şartıyla bir teknokratlar hükümeti kurmayı kabul etti. Temmuz 2013'te yine muhalif bir lider olan Muhammed Brahmi'nin öldürülmesi üzerine bu hükümet de düştü ve En Nahda iktidarı teknokrat hükümete devretmek durumunda kaldı.

Seçim barajı olmaması ve laik kesimin çok parçalı olması nedeniyle En Nahda yine iktidar adayı olarak önde geliyordu. Fakat 26 Ekim 2014 seçimlerinde Nida %37.6 ile ilk sırayı alarak hükümet kurma yetkisini alırken, En Nahda %27.8'de kaldı. Ardından ikinci turu 21 Aralık 2014 tarihinde yapılan ve En Nahda'nın aday çıkartmadığı Cumhurbaşkanlığı seçimini yine Nida Tunus Partisinden El Bacı Kaid el Sebsi %55.7 ile kazandı.

Toplumsal Yapı

Kairouan-mosquee-cimetiere
Kayravan Camii ve mezarlığı,Tunus

Tunus halkının %99 kadarı Müslüman'dır ve Arapça konuşur. Ülkenin güneyinde yaşayanlar Berberice konuşur. Bu kesim Müslüman nüfusun %1'i kadardır. Ülkedeki yabancılar genellikle Fransız veya İtalyan'dır.

Ekonomik Özellikler

Tunus genel olarak bir tarım ülkesidir. Ülke topraklarının %55'i tarıma elverişlidir. Ancak bu alanın % 35'i ekilebilir topraklardan oluşmaktadır. Tunus, zeytincilikte dünyadaki ilk 10 ülkeden biridir.

Sanayi faaliyetleri pek gelişmemiştir. Ancak deri, kâğıt, gıda, elişi gibi hafif sanayi kollarının önemli etkinliği vardır. Bunun yanı sıra, petrol, selüloz, çelik, elektrikli ev aletleri üretimi de bulunmaktadır.

Ülkede son yıllarda gelişen turizm olgusu, bu alanda yatırımların artmasına neden olmuştur. Bu yüzden de, ülkeye gelen turist sayısında önemli artışlar yaşanmıştır.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ (Arapça) "Tunus Cumhuriyeti Anayasası" |katkı-url= değerini kontrol edin (yardım). 25 Temmuz 1957. Erişim tarihi: 23 Aralık 2009.
  2. ^ (Arapça) "Tunus Cumhuriyeti Anayasası" |katkı-url= değerini kontrol edin (yardım). 25 Temmuz 1957. Erişim tarihi: 23 Aralık 2009. Translation by the University of Bern: Tunisia is a free State, independent and sovereign; its religion is the Islam, its language is Arabic and its form is the Republic.
  3. ^ "Bin Ali: 23 yıl sonra ülkesinden kaçan lider". Hürriyet gazetesi. Erişim tarihi: 16 Ocak 2011.
2000 Afrika Uluslar Kupası

2000 Afrika Uluslar Kupası 22. kez Gana ve Nijerya'da düzenlenen Afrika Uluslar Kupası'dır. 1998'de olduğu gibi, bu turnuvada da 16 takım 4'erli şekilde dört gruba ayrılmıştır. 2-2 beraberlikle biten final maçını penaltılarla 4-3 kazanarak Nijerya'yı yenen Kamerun üçüncü kez kupayı kazandı.

2004 Afrika Uluslar Kupası

2004 Afrika Uluslar Kupası 24. kez Tunus'ta düzenlenen Afrika Uluslar Kupası'dır. 2002'de olduğu gibi, bu turnuvada da 16 takım 4'erli şekilde dört gruba ayrılmıştır. Tunus, Fas'ı 2-1 yenerek ilk şampiyonluğunu kazanmıştır.

2016 Yaz Olimpiyatları'nda Tunus

Tunus, 5-21 Ağustos tarihleri arasında Rio'da düzenlenen 2016 Yaz Olimpiyatları'nda 17 farklı branşta 61 sporcu ile temsil edilmiştir.

Afrika Futbol Konfederasyonu

Afrika Futbol Konfederasyonu (CAF) Afrika'da futbolu organize eden ve yöneten kuruluştur. 53 Afrika ülkesinin bağlı olduğu bu kuruluş Afrika Uluslar Kupası, CAF Konfederasyon Kupası, CAF Şampiyonlar Ligi'ni düzenler. Ayrıca CAF Afrika'da Yılın Futbolcusu ödülünü de verir.

CAF'a üye ülkeler listesi bu sayfadan görülebilir.

Afrika Uluslar Kupası

Afrika Uluslar Kupası CAF ülkeleri için temel uluslararası futbol turnuvasıdır. İlk kez 1957 yılında düzenlenen turnuva, 1968'den beri her iki yılda bir düzenlenmektedir.

1957 yılında sadece 3 katılımcı ülke vardı: Mısır, Sudan ve Etiyopya (Güney Afrika da bu turnuvaya katılacaktı fakat ırk ayrımcılığından dolayı katılamadı).

Bu tarihten itibaren katılanlar arttı. Öyle ki tüm Afrika ülkeleri turnuvaya katılmaya başladı. Bu yüzden ön eleme turnuvası yapma gereği doğdu. 1998 yılında final turnuvasına katılımcıların sayısı 16'ya ulaştı (1996 yılında da 16 takımla mücadele edilecek olmasına rağmen Nijerya turnuvadan çekildi ve 15 takım mücadele etti).

Akdeniz Oyunları

Akdeniz Oyunları, Akdeniz'e kıyısı olan ülkeler arasında, dört yılda bir düzenlenen spor yarışmalarıdır. Bu yarışmalar, Akdeniz ülkeleri arasında toplumsal ve kültürel yakınlaşmayı sağlamak amacıyla düzenlenmektedir. Akdeniz Oyunları’nda Olimpiyat kuralları geçerlidir ve yarışmalar 15 günde tamamlanır.

Akdeniz Oyunları ilk kez, 1948 Londra Olimpiyatları sırasında, Uluslararası Olimpiyat Komitesi asbaşkanı ve Mısır Olimpiyat Komitesi başkanı Muhammed Tahir Paşa’nın önerisiyle gündeme geldi. Türkiye ile birlikte dokuz Akdeniz ülkesi Olimpiyat komiteleri bu öneriyi olumlu karşılayınca, Uluslararası Akdeniz Oyunları Komitesi kuruldu. Merkezi Atina'da bulunan bu komite, oyunların dört yılda bir, Akdeniz'e kıyısı olan ülkelerin amatör sporcuları arasında ve gene Akdeniz kıyısındaki bir kentte yapılmasına karar verdi.

Akdeniz Oyunları'nın ilki, 5-12 Ekim 1951 tarihleri arasında Mısır'ın İskenderiye kentinde düzenlendi. Bütün Akdeniz Oyunları'na katılan Türkiye, 1971'de düzenlenen 6. Akdeniz Oyunları'na İzmir’de ve 17. Akdeniz Oyunları'na Mersin'de ev sahipliği yaptı. Eylül 2005’te İspanya'nın Almería kentinde Akdeniz Oyunları’nın on beşincisi yapıldı. Atletizm, basketbol, boks, jimnastik, futbol, güreş, eskrim, sutopu ve yüzme, bütün Akdeniz Oyunları'nın programında yer alan değişmez spor dallarıdır. Bugüne kadar düzenlenen Akdeniz Oyunları'nın en başarılı ülkesi, kazandığı toplam madalya sayısıyla İtalya’dır.

Amir Haddad

Amir Haddad (İbranice עמיר חדד), bilinen adıyla Amir, (d. Laurent Amir Khlifa Khedider Haddad in 1984 Sarcelles), Fransa) İsrailli-Fransız şarkıcı ve şarkı yazarı evebeynleri Tunuslu, İspanyol faslısı. 2006 yılında İsrail müzik yarışması Kokhav Nolad 'a katılmış, albümüVayehi 'yi 2011 yılında yayınlamış ve The Voice: la plus belle voix yarışmasına Jenifer'ın takımında girmiş ve üçüncü olmuştur. Amir, Fransa'yı 2016 Eurovision Şarkı Yarışması'nda "J'ai cherché" adlı şarkıyla temsil etmiş ve toplamda 257 puan ile

altıncı olmuştur.

Eurovision Şarkı Yarışması'na katılamayan ülkeler

Eurovision Şarkı Yarışması'na katılamayan ülkeler vardır. Bunlardan bazıları aşağıda verilmiştir.

Kartaca

Kartaca (Arapça: قرطاج‎ Qarṭāj) (Latince: Carthago), MÖ 814 yılında, Tunus yarımadasında kurulmuş olan bir Fenike kolonisidir. Kartaca, Fenike dilinde Kart-hadaşt yani "Yeni Şehir" anlamına gelmektedir. Kart Hadaşt, 22 sessiz harften oluşan Fenike alfabesiyle QRT-HDST olarak yazılmaktadır.

Hem Antik Yunanistan hem de Roma İmparatorluğu'nun, Kartaca ile tarihin büyük bir bölümünde Akdeniz ticareti için rekabet halinde olmaları ve bu rekabetin sıcak çatışmalara varmış olması nedeniyle bu tarihçilerin çalışmaları büyük ölçüde önyargılı çalışmalardır.

Kuzey Afrika

Afrika kıtasının kuzeyindeki bölgeye verilen isim.

Bugün Kuzey Afrika'da Fas, Cezayir, Tunus, Libya, Mısır ve Sudan devletleri bulunmaktadır. Bölgede Müslümanlar çoğunluktadır. Yaygın olarak kullanılan diller Berberice, Kıptice ve Arapça'dır.

Bölgenin sınırları, batıda Atlas Okyanusu, kuzeyde Akdeniz, doğuda Sina Yarımadası ve Kızıldeniz son olarak güneyde ise sırasıyla Batı Afrika, Orta Afrika ve Doğu Afrika bölgeleri yer alır.

Bölgenin kuzeybatısı Mağrip adı ile anılır ve ayrıca İspanya'nın Septe ve Melilla şehirleride Kuzey Afrika'da yer alır.

Roger Lemerre

Roger Lemerre (d. 18 Haziran 1941, Bricquebec), Fransız eski millî futbolcu ve teknik direktör. Fransa ve Kuzey Afrika'da birçok takımda görev yapmıştır. Türkiye'de Ankaragücü'nu çalıştırmıştır.

Tunus'un vize politikası

Vizeden muaf ülkelerden birinden gelinmediği sürece Tunus ziyaretçileri Tunus dış temsilciliklerinden vize almak zorundadır.

Tunus (şehir)

Tunus (Arapça: تونس, Tūnis), Tunus'un başkenti ve Tunus vilayetinin merkezi olan şehirdir. Tunus şehri sınırları dışında bulunan ve Tunus'un etrafında şehirleşmiş metropoliten varoşları ile birlikte Tunus şehri "Büyük Yunus (Grand Tunis)" olarak anılmaktadır. 2004 yılı verilerine göre nüfusu belediye sınırları içinde nüfusu 728,453 kişidir. "Büyük Tunus" metropoliten bölgesinin nüfusunun ise yaklaşık 2.7 milyon olduğu tahmin edilmektedir.

Tunus şehri merkezi "Tunus Körfezi" adı verilen büyük bir Akdeniz körfezi yanında bulunan bir deniz kıyısı gölü olan "Tunus Gölü" ile şehrin antik deniz limanı olan "La Goulette (Halk ul-Wad)" arkasındadır. Şehir sahil kıyısı ovası ile bu ovayı çevreleyen tepelere yayılmıştır. Şehrin çekirdeği antik Arap tipi eski gayet dar "suk" adı ile anılan sokaklarla dolu "medina" adı verilen iç şehirdir. "Tunus medinası" UNESCO tarafından "Dünya Mirası" olarak kabul edilmiştir. Bu merkez iç şehir etrafında yine de antik asıllı olan Kartaca, "La Marsa" ve "Sidi Bou Said" varoş semtleri bulunmaktadır. "Bab el Bahr" veya "Porte de France" adı verilen sur kapısı ilerisinde "Ville Nouvelle" olarak adlandırılan modern Tunus şehri semtleri başlamaktadır. Bu modern Tunus (popüler medya ve turist kılavuzlarında) Paris'e atıfla "Tunus'un Champs Elsysees Bulvarı") adı verilen büyük ve geniş "Avenue Habib Bougiba" geçmekte ve bu bulvar etrafında çoğunluğu Fransız sömürgecilik döneminde yapılmış olan modern büyük binalar ve apartmanlar şehrin eski yapıları ile karşılaştırılınca büyük bir tezat arz etmektedirler. Bu bulvarda bulunan iş yerleri Tunus şehrinin ve Tunus ülkesinin ticari merkezini oluşturmaktadır. Son birkaç on yıllık dönemde Tunus ekonomisinin hızla gelişmesi şehrin daha dışında kalan yerlerde de hızlı bir büyüme ortaya çıkarmakta, bu büyümeye bağlı olarak da birçok sorun meydana gelmektedir.

Tunus Eyaleti

Tunus Eyaleti veya Tunus Beylerbeyliği, 13 Eylül 1574'te II. Selim tarafından kurulan eyalet. Eyalet Osmanlı Devleti'nin elinde 1574 - 1881 yılları arasında kalmıştır. 1574'te Osmanlı donanması Tunus'u fethederek Hafsiler son hükumdarını idam ettiler.

1705'ten itiberan Tunus'un bağımsızlığını kazanmasıyla Tunus Eyaleti'nin adı Tunus Beyliği olarak Osmanlı Devleti vasalı olmuştur. 1881'de Tunus'u Fransızlar işgal etti. Bu beylik 1957'ye kadar devam etti.

Tunus Ulusal Diyalog Dörtlüsü

Tunus Ulusal Diyalog Dörtlüsü (Arapça: الرباعي التونسي للحوار الوطني, Fransızca: Quartet du dialogue national), 2011'deki Yasemin Devrimi'nin ardından Tunus'ta çoğulcu bir demokrasinin kurulması çabalarının merkezinde yer alan dört kuruluştan oluşan gruptur.Dörtlü, 2013 yazında kuruldu. 9 Ekim 2015'te 2015 Nobel Barış Ödülü'nün sahibi oldu.Ulusal Diyalog Dörtlüsü, Tunus sivil toplumunda yer alan şu dört kuruluştan oluşur:

Tunus Genel İşçi Sendikası (UGTT, Union Générale Tunisienne du Travail)

Tunus Sanayi, Ticaret ve El Sanatları Konfederasyonu (UTICA, Union Tunisienne de l'Industrie, du Commerce et de l'Artisanat)

Tunus İnsan Hakları Birliği (LTDH, La Ligue Tunisienne pour la Défense des Droits de l'Homme)

Tunus Barolar Birliği (Ordre National des Avocats de Tunisie)

Tunus millî futbol takımı

Tunus millî futbol takımı, Tunus Futbol Federasyonu tarafından kontrol edilen Tunus millî takımıdır ve lakapları Les Aigles de Carthage(Kartaca Şahinleri)'dir. Dört kez FIFA Dünya Kupası'na katılmayı başardılar. 1978 senesinde ilk kez bu katılan Tunus millî futbol takımı, ilk turu geçmeyi başaramamıştır. Fakat 1978'de Arjantin'de yapılan bu turnuvada, Dünya Kupası'nda Meksika'ya karşı Afrika kıtasından alınan ilk galibiyet olması dolayısıyla tarihe geçmiştir (3-1). Ayrıca bu turnuvada Batı Almanya karşısında kahramanca mücadele ederek, golsüz berabere kalmışlardır. 1978'den sonra geri dönmeleri tam 70 yıl aldı ve son üç turnuvaya (1998, 2002, 2006) katılmayı başardılar. Tunus 23 Haziran 2006'da 2006 FIFA Dünya Kupası'na Suudi Arabistan'la berabere kalarak ve İspanya ve Ukrayna karşısında başarılı oyununa karşın aldıkları yenilgilerin acısını çekerek veda ettiler.

Ayrıca Tunus, 2004 yılında ev sahipliği yaptığı Afrika Uluslar Kupası'nı kazanmıştır.

Tunus pasaportu

Tunus pasaportu uluslararası seyahat için Tunus vatandaşlarına verilen belgedir.

Pasaportun üç türü vardır:

1 - 5 yıl süreyle geçerli uluslararası seyahat için vatandaşlara verilen Düzenli (koyu yeşil) pasaport.

2 - "Özel" (resmi) pasaport (özel pasaport, bordo renkli), resmi iş amaçlı seyahatler için verilir.

3 - Tunuslu diplomatlar ve yakınlarına verilen Diplomatik (lacivert) pasaport.

Tüm Tunus pasaportları ICAO standartlarına uygundur. Pasaport 32 sayfa içerir. İlk makine'den okunabilir pasaport 2003 yılında yayımlanmıştır.

Henley Vize Kısıtlamaları Endeksi 2016 Raporu'na göre Tunus vatandaşları sınır kapısında vize alarak veya vizesiz 65 ülkeye seyahat edebilirler. Bu sayede Tunus vatandaşları Dünya'da seyahat özgürlüğü açısından 73. sırada yer almaktadır.

Yahudi Tunus Arapçası

Yahudi Tunus Arapçası Tunus'ta yaşamış veya hâlâ yaşamakta olan Yahudilerin konuştuğu bir Arapça çeşididir. Konuşanların %99'u İsrail'de yaşamaktadır. Bu dili konuşabilenler genelde yaşlı nesillerdir.

Tunus'un en üst düzey idari birimleri
Vilayetler
Egemen devletler
Sınırlı tanınan devletler
Bağımlı bölgeler
Afrika Birliği üye ülkeleri
Üyeler
Gözlemci ülkeler
Gözlemci kuruluşlar
Üye Ülkeler
Gözlemci Ülkeler
Üyeliği Askıda Olan Ülkeler
Aday Ülkeler
Diplomasi
Akdeniz'e kıyısı olan ülkeler
Egemen devletler
Sınırlı tanınan devletler
Bağımlı bölgeler
Frankofon'a üye ve gözlemci ülkeler
Üyeler
Gözlemciler

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.