Tesniye

Tesniye veya Yasa'nın Tekrarı, Tanah'ın ve Eski Ahit'in ilk beş kitabı olan Tevrat'ın beşinci kitabı. Toplam 34 baptan oluşur.

Eski Ahit'in Bölümleri
Bible.malmesbury.arp
Musa'nın Beş Kitabı
Yaratılış - Çıkış (Tevrat) - Levililer (Tevrat) - Sayılar (Tevrat) - Tesniye
Tarihî Kitaplar

Yuşa - Hakimler - Rut
Samuel kitapları - Samuel kitapları
Krallar Kitabı - Krallar Kitabı
Tarihler Kitabı - Tarihler Kitabı
Ezra - Nehemya - Tobiyas
Yehudit - Ester
1. Makabeler - 2. Makabeler
3. Makabeler - 4. Makabeler

Bilgelik Kitapları

Eyüp - Zebur - Süleyman'ın Özdeyişleri - Vaiz - Ezgiler Ezgisi

Büyük Peygamberler

Yeşaya - Yeremya - Ağıtlar
Hezekiel - Daniel

Küçük Peygamberler

Hoşea - Yoel - Amos - Ovadya - Yunus - Mika - Nahum - Habakkuk - Sefanya - Hagay - Zekeriya - Malaki


Etimoloji

Tesniye Arapça kökenli bir sözcüktür ve "iki parçadan oluşan" anlamına gelir. İbranice adı Devarim "sözler" anlamına gelir ve adını Musa'nın sözlerinden alır.

Yunanca karşılığı Deuteronomy Yunancada "İkinci" anlamına gelen Deuteros ve "yasa" anlamına gelen -nomos kelimelerinden türemiştir [1].

Kapsam

On Emir'in önemli noktalarını tekrar vurgular ve diğer Musevi yasalarını kapsar.

Kaynakça

  1. ^ Oxford İngilizce Sözlük, Deuteronomy

Ayrıca bakınız

613 Mitsvot

613 Mitsvot (İbranice: תרי"ג מצוות: Taryag Mitzvot, "613 emir") Musa'nın beş kitabı olan Tevrat'ta anlatılan, yapılması gereken kanuni, ahlaki ve ruhani uygulamalardır. Tevrat'taki bu kanun ilkeleri için bazen "bağlantılar" veya "emirler" (mitsvot) denip hepsine birden "Musa'nın kanunları" (Torat Moşe, תורת משה), ya da kısaca "Kanun" denir. Mitsvot, İbranice'de mitsva'nın çoğul halidir.

Tevrat'taki bu kuralları çeşitli kereler kodlayıp sıralandırma çabalarında bulunulduysa da en kabul gören numaralandırma sistemi Rambam'ın hazırladığı şekildedir. 613 emrin bazıları icra edilmesi gereken "olumlu emirler" (mitsvot aseh), diğerleri ise yapılması kaçınılması gereken "olumsuz emirler"dir (mitsvot lo taaseh). "Olumsuz emirler" bir senenin günleri gibi 365 tane olup "olumlu emirler" insan vücudundaki kemik sayısı gibi 248 tanedir. 613 sayısı Talmud'da geçse dahi gerçek anlamda ortaçağ rabinik edebiyatında önem kazandı. "İhlal etmektense ölümün yeğlenmesi" gereken üç tür olumsuz emir kategorisi vardır; bunlar cinayet, puta tapma ve yasak cinsel ilişkiye girmedir.613 Mitsvot üç kategoriden oluşur. Bunlardan ilki Mişpatim denen mantıken anlamı olan, öldürmeme ve çalmama gibi emirlerdir. İkinci kategori ise Eidus'tur. Bunlar Yahudilik'te geçen beyanlardır. Örneğin, Şabat için Tanrı'nın dünyayı altı günde yarattığı, yedinci gün dinlenip bu günü kutsal kıldığı anlatılır. Üçüncü kategori ise, Hukim denen, mantık aranmaması gereken sebebi olmayan emirlerdir.

Dini önemi olmasına rağmen, Kudüs Tapınağı'nın yıkılması sebebiyle bazı mitsvalar bugün uygulanamamaktadır. Tahminlere göre, bugün uyulabilen 77 olumsuz 194 olumlu emir bulunmaktadır. 26 tanesi sadece İsrail diyarında uygulanabilir. Ayrıca, bazı emirler zaman merkezli olup kadınlar hariç tutulmuştur (örneğin, şofar, suka, lulav, tsitsit ve tefilin). Bazı emirler sadece erkekleri, bazıları sadece kadınları ve hatta bazıları sadece özel Yahudilik statüsü bulunan (ör: Kohen) kişileri bağlar.

Ayin Dekalogu

Ayin Dekalogu (veya Ayinsel Dekalog, Küçük Ahit kodu) Çıkış 34:11-26'da verilen emirlerin listesidir. Johann Wolfgang von Goethe'nin teklifini benimseyen yüksek eleştiri ekolünden din bilimciler, On Emir olarak da bilinen Çıkış 20:2-17 ve Tesniye 5:6-21'deki "Etik" veya "Ahlaki Dekalog" ile kıyaslamaktadır. İnanışa göre, Ahit'teki din "ayinsel"den "etik"e doğru evrim geçirmiştir ve metinde ters gözükse dahi "Ayin Dekalogu" "Etik Dekalog"dan önce yazılmıştır. Diğer din bilimciler, Çıkış 34'teki ayetleri "küçük Ahit kodu" olarak adlandırmaktadır; düşünüşe göre küçük Ahit kodu, On Emir ile aynı zamanlarda yazılmış olup ya İsrail dininin farklı bir fonksyonuna hizmet ediyordu ya da Antik Yakın Doğu dini metinlerinden etkilenilmişti.Yunanca dekalog (δέκα λόγοι) ve İbranice aseret ha-dvarim (עשרת הדברים) "On Emir" anlamına gelmektedir.

Belgesel hipotez

Belgesel hipotez (İngilizce: Documentary Hypothesis [DH]) veya Wellhausen hipotezi; Tevrat'ın, yani Musa'nın beş kitabının, birbirlerinden bağımsız, paralel ve tam hikâyelerden oluştuğunu ve redaktörler (düzenleyiciler) tarafından bir dizi düzenlemelerden geçtikten sonra son hâlini aldığını iddia eden hipotez. Kesin olmamakla birlikte, uzmanlar arasında hikâyelerin genel olarak dört kaynaktan birinden geldiği görüşü hâkimdir.

Tutarsız metinleri uzlaştırmaya ve geleneksel açıklamaları reddedip uyum sağlamaya çalışırken bazı 18. ve 19. yüzyıl dinbilimcileri; Tevrat'ın, kendi içinde tam ve bağımsız olan ve zaman zaman tutarsız kaynaklardan gelen hikâyelerden oluştuğuna kanaat getirdiler. Bu hipotez 19. yüzyılda gelişti ve temel olarak 4 ana kaynağın varlığı görüşünde birleşildi. Bu kaynaklar, MÖ 10. yüzyılda yazıldığı düşünülen Yahvist ((J) - Jahwist) ve MÖ 8 ila 6. yüzyıllar arası yazıldığı düşünülen Elohist (E), Tesniyeci ((D) - Deuteronomist) ve Ruhbani ((P) - Priestly source) kaynaklardır. Kaynaklar, redaktörler (R) tarafından derlenip son halini aldı. Son derleme MÖ 6 ile 5. yüzyıllar arasında gerçekleşmiştir.

Julius Wellhausen'in bu hipoteze katkısı JEDP kronolojik sırasını sunmak oldu. İsrail'in dinî tarihine ve bu zamandan beri yükselen ruhban sınıfının gücüne uyumlu olarak şu formülü sundu:

Yahvist kaynak (J): ~MÖ 950'lerde, güneydeki Yehuda Krallığı'nda yazıldı.

Elohist kaynak (E): ~MÖ 850'lerde kuzeydeki İsrail Krallığı'nda yazıldı.

Tesniyeci kaynak (D): ~MÖ 600'lerde Kudüs'te dinî reformlar zamanında yazıldı.

Ruhbani kaynak (P): ~MÖ 500'lerde Babil'de, sürgündeki Harun soyundan gelen rahipler tarafından yazıldı.

Tevrat Redaktörleri: önce JE, sonra JED ve ardından JEDP olarak derlenip ~MÖ 450'lerde Tevrat son hâlini aldı.Belgesel hipotez, 20. yüzyılda dinbilimcilerinin odaklandığı konu olurken Tevrat'ın kaynağı konusundaki çeşitli modellerin ana çerçevesini oluşturdu. Çeşitli düşünürler bu hipoteze eklemeler yapıp zamanla geliştirdi. Fakat, 20. yüzyılın sonlarına doğru, Whybray'in bu hipotezi çürütmeye çalışan tezleriyle Belgesel hipotez taraftarları sayısında düşüş gerçekleşti. Bunun üzerine, Rolf Rendtdorff ve Thomas L. Thompson gibi dinbilimciler, Wellhausen hipotezinin özünden uzaklaşarak Tevrat'ın temellerini bulmak için farklı görüşler ortaya attılar. Sayıları azalmasına rağmen bugün başta Amerika Birleşik Devletleri'nde olmak üzere Belgesel hipotezin doğruluğuna inananlar hâlen mevcuttur.

Eski Ahit

Eski Ahit, Eski Antlaşma ya da Ahd-i Atîk, Yeni Ahit'le birlikte Kitab-ı Mukaddes'i oluşturan, Hristiyanlarca kutsal sayılan kitap. Musevilerin Tanah isimli kutsal kitabıyla büyük oranda aynıdır. Hristiyanların metni yorumlayış biçimleri farklı teolojik temellere sahip olduğu için Musevilikle büyük ölçüde farklılık arz eder. Kitapların çoğu İbranice, bir kısmı Aramice olarak yazılmıştır. MÖ 1200 ile MÖ 100 yılları arasında, Yahudi din adamları ve alimleri tarafından yazıldığı kabul edilmektedir.İbrahimi dinlerde Tanrı'nın Musa ile bir ahit yaptığı kabul edilir. Hristiyanlar Tanrı'nın İsa ile yeni bir antlaşma yaptığına inandıklarından Tanah'ı Eski Ahit olarak adlandırırlar. Yahudiler İsa'nın mesihliğini veya peygamberliğini kabul etmezler. Yeni Ahit'i kutsal kitap kabul etmez, Tanah'a Eski Ahit denmesini uygunsuz bulurlar. Eski Ahit ile Tanah arasındaki başlıca fark kitapların sıralanışı ve isimleridir.

Mezuza

Mezuza (İbranice: מזוזה), bazı Musevilerin evinin giriş kapısının sağ pervazına yerleştirdiği ve içinde Tevrat'tan metinler bulunan kutucuk.

İbranice'de mezuza "kapı pervazı" anlamına gelir ancak dar manada mezuza, kapı pervazına çakılan, tahta veya metal benzeri maddeden yapılmış bir muhafazaya yerleştirilmiş parşömendir. Tevrat'ın Tesniye (6:4-9 ve 11:13-21) bölümlerindeki Şema Yisrael metinleri bulunmaktadır: "Duy, Ey İsrail, RAB bizim ilahımızdır, RAB birdir." Soldan sağa dürülmüş olan bu parşömenin dış yüzeyinde ise "Her Şeye Kadir" anlamına gelen Şaday kelimesi yazar ki bu aynı zamanda Şomer Delatot Yisrael yani "İsrail Kapılarının Koruyucusu" cümlesinin baş harflerinden de oluşur.

Mezuza evin dış kapısına ve evin banyo - tuvalet hariç tüm kapıların sağ pervazına üst ucu içeriyi gösterecek şekilde hafif bir eğimle ve özel bir dua ile çakılır. Her dindar Musevi evden çıkarken ve girerken parmaklarıyla bu mezuzaya dokunur ve öper. Mezuzalar Sofer adı verilen ve bu konuda eğitim almış hattatlar tarafından kaşer (helal) bir hayvanın derisi üzerine mürekkep ile kamış kalemle yazılır. Musevi inancında kapıların pervazlarına çakılı olan mezuzaların en az yedi senede iki defa açılıp kontrol edilmesi gereklidir. Eğer mürekkeplerde bir akma söz konusuysa hemen bir hahama götürülür ve değişmesi icabediyorsa yenisiyle değiştirilir.

Musa ibn Meymun

İbn Meymūn (d. Córdoba, Endülüs 30 Mart 1135 – ö. Fustat, Mısır 13 Aralık 1204) (İbranice: משֶׁה בֶּן מַימוֹן, Mōšệ ben Mạymôn; Arapça: أَبُو عِمْرَانِ مُوسَى بْنُ عُبَيْدِ ﭐللهِ مَيْمُونُ ﭐلْقُرْطُبِيُّ ﭐلإسْرَائِيلِيّ,‎ Ebū ʿİmrān Mūsà ibn ʿUbeydullāh ibn Meymūn el-Ḳurṭubī el-İsrāʾīlī. Ayrıca Yunanca: Mωυσής Μαϊμονίδης, Mōusḗs Maimonídēs; bunun Latince çeviriyazısı Moses Maimonides ve Orta Çağ Latincesinde Rabbi Moyses Ægyptius) Musevî filozof, hahambaşı, yasa koyucu, Talmud bilgini ve vezaret tabibi. Musevî bilginler arasında İkinci Musa lakabı ya da rütbesiyle adının baş harflerinden oluşan RaMBaM (רמב"ם : Rạbbī Mōšệ ben Mạymôn) adıyla bilinir. Orta Çağ'ın tartışmasız en önemli Yahudi düşünürüdür.En önemlileri 14 ciltlik bir Musevi Kanun'u külliyatı Mişna Tora ve önemli bir Orta Çağ felsefe metni olan Şaşkınlar Rehberi (Delāletü 'l-Ḥāʾirīn/Mōrè Nəḇūḵīm) olan muhtelif eserler vermiştir. Belki Raşi (Haham Trekaeli Šəlōmôh ben Yiṣḥāq) hariç hiçbir diğer Talmud sonrası hahamı, Museviliğin terakkisinde onun kadar belirleyici olmamıştır. Bu tesir, şu halk deyişinde hâlâ işitilebilir: "Musa'dan [peygamber] Musa'ya [ibn Meymun], başka Musa zuhur etmemiş" (bknz. Tesniye, XXXIV, 10). Felsefe tarihine etkisi de eş derecede önemlidir. Spinoza dahil halefi birçok Musevi düşünür ve Akinolu Thomas gibi Hıristiyan düşünürler felsefesinden yararlanmıştır.

Nibu Dağı

Nibu Dağı veyâ Nevo Dağı (Arapça: جبل نيبو, İbranice: הַר נְבוֹ), Ürdün'ün Medeba ilinde yer alan dağ. Deniz seviyesinden yüksekliği yaklaşık 817 m (2.680 ft 5 1⁄2 in) olup, parçası olduğu Avarim Dağlarının en yüksek noktasıdır. Tanah’ta, Vadedilmiş Toprakların Musa’ya gösterildiği yer olarak geçmektedir.

On Emir

On Emir (Arapça: وصايا عشر, Klasik İbranice: עשרת הדברים Aseret ha-Dvarîm, İbranice: עשרת הדברות Aseret ha-Dibrot, Latince: Decalogus), dini inanışa göre, Musa'ya Sina Dağı'nda Tanrı tarafından 2 taş tablet üzerinde verildiği söylenen bir dizi dini ve ahlaki öğretiler bütünüdür. Emirler, Eski Ahit'in Çıkış (Eksodos) kitabının 20. babında yer almaktadırlar:

Karşımda başka ilahların olmayacak.

Kendin için oyma put, yukarda göklerde olanın, yahut aşağıda yerde olanın, yahut yerin altında sularda olanın hiç suretini yapmayacaksın, onlara eğilmeyeceksin ve onlara ibadet etmeyeceksin.

Yehova'nın, Rab'ın ismini boş yere ağza almayacaksın.

Sebt gününü takdis etmek için onu hatırında tutacaksın. Altı gün işleyeceksin ve bütün işini yapacaksın, fakat yedinci gün efendin Rab'e Sebttir. Sen ve oğlun ve kızın, kölen ve cariyen ve hayvanların ve kapılarında olan garibin hiçbir iş yapmayacaksınız. Çünkü Rab gökleri, yeri ve denizi ve onlarda olan bütün şeyleri altı günde yarattı.

Babana ve anana hürmet edeceksin.

Öldürmeyeceksin.

Zina etmeyeceksin.

Çalmayacaksın.

Komşuna karşı yalan şahitlik yapmayacaksın.

Komşunun evine tamah etmeyeceksin, komşunun karısına, yahut kölesine, yahut cariyesine, yahut öküzüne, yahut eşeğine, yahut komşunun hiçbir şeyine tamah etmeyeceksin.

Samuel kitapları

Samuel kitapları (İbranice: Sefer Şmuel ספר שמואל), Yeşu, Hakimler, ve Krallar kitaplarıyla birlikte Nevi'im'in İlk Peygamberler bölümünü oluşturur. Peygamberler aracılığıyla Tevrat'ı doğrulayıp onun açıklamasını yapar.Samuel kitabı, Samuel'in doğumdan itibaren, İsrailoğullarının tanrısı Yehova tarafından nasıl seçildiğini anlatır. Ahit sandığı hikâyesini ve ardından Samuel'in Filistler tarafından baskı gören İsrail halkının başına ilk kral Şaul'u atadığını anlatır. Şaul'un bu pozisyona layık olmadığı ortaya çıkınca, Tanrı, İsrail'in düşmanlarının yenecek ve Ahit sandığını Kudüs'e getirecek olan David'i kral seçer. Ardından, Tanrı, David hanedanlığının ilelebet devam edeceği sözünü verir.Yahudi geleneğine göre kitabın yazarı Samuel'in kendisidir, fakat bu iddia bugün kabul edilmemektedir. Modern uzmanlarca, kitabın çeşitli zamanlara ait çeşitli bağımsız kaynaklardan derlendiği düşünülür. Tesniye ve İlk Peygamberler'in oluşturduğu Tesniyesel tarihin bir parçasıdır.

Tefilin

Tefilin veya tefillin, Musevi erkeklerinin bayram ve cumartesileri hariç, sol kol ve başlarına taktıkları, içlerinde Tevrat'tan bölümler içeren deriden yapılmış iki küçük kübik kutucuk. Ayrıca bu kutucuğun takılma törenine verilen isim.

Sol kolda kalbin hizasına ve başta iki gözün arasında alına takılan bu kutucukların içerisinde, deri üzerine el ile yazılmış Tevrat'tan bölümler bulunur. (Tesniye 4-9, Tesniye 13-21, Çıkış 13: 1-10 ve Çıkış 13: 11-16)

Tefilin, Cumartesi ve bayram sabahları dışında 13 yaşını doldurmuş her erkek Musevi tarafından, özel bir dua ile takılır.

Teslis

Teslis veya Üçleme, Hristiyan doktrininde Tanrı'nın Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'tan oluşan üçlü doğası. Hristiyanlıktaki üç ilahî varlığı içeren akideleri tanımlayan bir ifadedir. Hristiyan kaynaklarda sıklıkla "Kutsal Teslis" veya "Kutsal Üçleme" şeklinde kullanılır.

Hristiyan teolojisine göre bu üçlü birlik birbirinden ayrılmaz ve tek bir Tanrı'nın birbirini tamamlayan farklı yansımaları olarak görülür. Bu açıdan monoteist teoloji çizgisindedir. Diğer tek tanrılı İbrahimî dinlerden Yahudilik ve İslâm ise teslis inancını reddeder.

Tesniye (anlam ayrımı)

Tesniye - Tanrı tarafından Musa'ya verildiğine inanılan Tevrat'ın beş kitabından beşincisi.

Tesniyeci - Belgesel hipoteze göre Tevrat'ı oluşturan dört kaynaktan biri.

Tesniye Kodu

Tesniye Kodu, akademisyenler tarafından Tesniye'de geçen kanun kodlarına verilen isimdir. Dini törenlerden arınma ayinine, toplum ve suç kanunlarından savaş yönetimine kadar çeşitli yasaları içerir. Çıkış 20-23'te bulunan Ahit Kodu gibi, Tevrat'ın beş kitabında bulunan diğer kanun kodlarına benzer; buna Etik Dekalog'u tartışan kısım hariçtir. Etik Dekalog'un ayrı tutulmasının sebebi yazarın kim olduğuyla ilgili sebeplerden değil, akademik açıdan bunun başlı başına bir konu olduğu düşünülmesidir. Tesniye'nin hemen hemen tamamı Musa'nın son sözleri olarak sunulmuştur; tarihi giriş ve Etik Dekalog'un tekrarıyla başlayan Tesniye, cesaretlendirici son sözler ve nasihatlarla biter. Orta kısımda ise (Tesniye 12-26) Tesniye Kodu bulunur. Belgesel hipotezin görüşüne göre bu kod Tesniyeci kaynak tarafından yazılmıştır.

Tesniyeci

Tesniyeci (veya Deuteronomist) kaynak, ya da kısaca D, Belgesel hipotez (BH)'e göre Tora'yı oluşturan dört kaynaktan biridir. Bu kaynak, Tora'da Tesniye kitabıyla sınırlıdır fakat benzer tema ve dil Tanah'ın Yeşu, Hakimler, Samuel ve Krallar kitaplarında da kullanılmaktadır. Bu adı geçen kitaplar dizisi din bilimadamlarınca Tesniyesel tarih olarak adlandırılır.

Tevrat

Tevrat, Tora veya Pentateuk (Arapça: توراة tawrat, İbranice: תורה Torah, Yunanca: Πεντάτευχος Pentatevhos), Tanah ve Eski Ahit'in ilk beş kitabına verilen isim. Musa'nın Beş Kitabı olarak da bilinir. Orijinal olarak İbranice yazılmıştır. Tanrı tarafından Musa'ya vahyedildiğine inanılır. Tevrat sözcüğü bazen Tanah'ın tamamı için de kullanılır.

Tsitsit

Tsitsit, (İbranice: ציצת veya ציצית Aşkenazlar Tzitzis şeklinde okur): Musevi erkeklerinin sabah dualarında giydikleri Tallit ve dindar musevilerin içlerine giydikleri Tallit Katan (Küçük Talet)'in 4 ucuna takılmış püskül.

Tevrat'ta geçen "Elbiselerinin dört köşesine püsküller dikeceksin" (Tesniye 22:12) emrinden dolayı Museviler köşeleri olan giyeceklere püskül takmak zorundadır, zamanla bu emir elbisenin içine, baştan geçirilerek giyilen 4 köşesinde püskül olan "Tallit Katan"'a dönüşmüştür. Aşkenazlar içlerine giydikleri bu Tallit Katan'ın tsitsitlerini gömleklerinin dışına çıkartıp sarkıtırlarsa da Sefarad'lar dışarıya çıkartmazlar.

Tallit'in ve Tallit Katan'ın dört köşesinde özel biçimde bağlanmış bu püsküllere İbranice'de tsitsit adı verilir bu püsküllerin her biri 8 ipten oluşur ve her püsküldeki düğüm sayısı 10-5-6-5 olacak şekildedir bu da Tanrı'nın isminin İbranice'deki yazılışı olan YHWH harflerinin rakamsal karşılıklarına denk gelmektedir. Tallit'i üzerine takan kişi doğal olarak Tanrının varlığını sürekli düşünecektir ve hissedecektir.

Tsitsit yapılırken 8 ipten bir tanesi diğerlerinden uzun tutulur 4'erli ayrılır ve Tallit'in 4 kenarına açılmış deliklerden geçirilir önce 2 düğüm atılır, sonra uzun ip diğerinin üzerine 10 defa sarılır, sonra 2 düğüm daha atılır bu sefer uzun olan ip diğerlerinin üzerine 5 defa sarılır, 2 düğüm daha atılır uzun ip diğerlerinin üzerine 6 defa sarılır, 2 düğüm daha atılır 5 defa sarılır ve en son 2 düğüm daha atılarak Tsitsitlerin biri tamamlanır, bu iş yapılırken konuşulmaması gerekmektedir.

Eski dönemlerde bu 8 ipten bir tanesi mavi olurdu, bir deniz hayvanından elde edilen bu boyanın tonu konusunda farklı görüşler olduğundan günümüzde tsitsitler sadece beyaz ipten yapılır. Ancak Karay Musevileri ve bazı cemaatler hala mavi ipi kullanırlar.

Yeşu Kitabı

Yeşu kitabı (İbranice: Sefer Yehoşua ספר יהושע) Eski Ahit'in ve Tanah'ın altıncı kitabıdır. 24 konu başlığı içeren kitapta Kenan topraklarına giriş, Yeşu önderliğinde toprakların fethi ve paylaşımı ve bu topraklarda Tanrı'ya yapılan hizmet anlatılır.Mısır'daki kölelikten çıkan İsrailoğulları ile birlikte yer alan Yeşu'nun Tevrat'taki varlığı Çıkış kitabında başlar, Yeşu kitabıyla devam eder ve Hakimler kitabı'nda toprakların paylaşılmasıyla ilgili konuda adı geçer. Kitap kabaca, Kenan topraklarının merkezi, güneyi ve kuzeyine yapılan seferleri ve yenilen düşmanları ve akabinde toprağın paylaşılmasını anlatan iki eşit parçadan oluşur; her iki bölüm de Tanrı'nın ve Yeşu'nun, fetihle ve Musa'ya verilen kanunlara sadık kalmakla ilgili demeçleriyle çerçevelenmiştir.Hemen hemen bütün uzmanların genel kanısına göre Yeşu kitabının tarihi gerçeklik değeri azdır. Bunun yerine Tesniye, Yeşu, Hakimler, Samuel ve Krallar kitaplarından oluşan Tesniyesel tarih, İsrail liderlerinin Tanrı ve kanunlara olan bağlılığı ve buna göre yargılanmalarını anlatan teolojik içeriğe sahiptir. Kitabın, geleneklere göre Yeşu tarafından yazıldığı kabul edilse de uzun zaman sonra birçok yazar tarafından yazılmış olması da muhtemeldir. Muhtemelen kitabın en eski kısmı, Yoşiyahu döneminde orijinal Tesniyesel tarihin de bir parçası olan ve fetihleri içeren 2 ila 11. konulardır; kitabın bitirilişi ise MÖ 586'da Babillilerin Kudüs'ü yıkması ila 6. yüzyılda Babil Sürgünü'nden dönüşte gerçekleştiğine inanılmaktadır.

Şaloş Regalim

Şaloş Regalim (Türkçe: Üç Bayram, İbranice: שלוש רגלים), Üç Hac Festivali'dir. Antik İsrail ve Yehuda zamanında İsrailoğulları Tora'da emredildiği üzere Pesah, Şavuot ve Sukot bayramlarında Kudüs'e hacca giderlerdi. Kudüs'teki bu festivale katılanlar Kohen (rahip) önderliğinde Kudüs Tapınağında ibadet ederlerdi.

Tapınağın yıkılmasından sonra Yahudilerin hac zorunluluğu kalktı. Hac yerine sinagogda yapılan bu ibadet sinagogun ortasında bulunan Bima'da Tora'dan bayramla ilgili bölümler yüksek sesle okunarak icra edilir. Fazla revaçta bir icra şekli olmamasına rağmen İsrail'deki bazı Yahudiler antik zamanların haccını taklit edip Ağlama Duvarı'na giderek ibadetlerini yerine getirirler.

Şema Yisrael

Şema Yisrael (İbranice: שְׁמַע יִשְׂרָאֵל‎; anlamı: "Duy, [Ey] İsrail!") imanın beyânı, amentü niteliği taşıyan, Tora'daki bir kısmın ilk iki kelimesi, tümcesidir. İlgili kısım Musevi ayin sisteminde önemli bir yere sahiptir ve dua olarak okunur; "Şema" sıklıkla bu kısmın bütünü yani bu dua için bir isim olarak kullanılır.

Şema duası Musevi akidesinin temel unsurlarını içerir ki ilk cümlesi Musevi akidesinin temelini oluşturan monoteizm yani tek Tanrı inancının beyânıdır: "Duy, Ey İsrail! Tanrı bizim Tanrımızdır! Tanrı Tektir!"Musevilikteki öneminin yanı sıra Şema Hristiyanlıkta da büyük önem taşır; nitekim Yeni Ahit'te bazı yerlerde tekrar edilen Tanah ayetlerindendir. Markos İncilinde Şema'nın önemi İsa'ya atfedilen şu ifadeyle belirtilir: "İsa şöyle karşılık verdi: "En önemlisi şudur: 'Dinle, ey İsrail! Tanrımız Rab tek Rab'dir."

Tora
(Tevrat)
Nevi'im
(Peygamberler)
Ketuvim
(Yazılar)

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.