Tanah

Tanah, Tevrat ve Zebur'u da kapsayan, Musevilik dininin kutsal kitabı. Hristiyanlarca da kutsal kabul edilir, bununla birlikte Hristiyanlar Tanah'ı Eski Ahit olarak anar ve farklı şekillerde yorumlarlar. Eski Ahit, Hristiyanlığın kutsal kitabı Kitab-ı Mukaddes'in ilk kısmını meydana getirir. İslamiyet'te Tanah'ın sadece Tevrat ve Zebur bölümleri kutsal kabul edilir ancak bunların Tanrı tarafından -sırası ile- Musa ve Davud peygamberlere indirildiğine ve insanlar tarafından tahrif edildiğine inanılır. Tanah'ı meydana getiren kitapçıkların (bölümlerin) çoğu İbranice olarak, bir kısmı ise Aramice olarak yazılmıştır. MÖ 1200 ila MÖ 100 yılları arasında yazıldığı kabul edilmektedir.[1]

İbrahimî dinlerde Tanrı'nın Musa (Moşe) ile bir ahit yaptığı kabul edilir. Hristiyanlar Tanrı'nın İsa ile yeni bir antlaşma yaptığına inandıklarından Tanah'ı Eski Ahit olarak adlandırırlar. Yahudiler İsa'nın mesihliğini veya peygamberliğini kabul etmezler. Yeni Ahit'i kutsal kitap kabul etmez, Tanah'a Eski Ahit denmesini uygunsuz bulurlar. Eski Ahit ile Tanah arasındaki başlıca fark kitapların sıralanışı ve isimleridir.

Star of David.svg        Menora.svg
Yahudilik

Köken bilimi

"TaNaH" (תנ"ך) sözcüğü, Yasa (Tora), Peygamberler (Neviim), ve Yazılar (Ketuvim) bölümlerinin baş harflerinin (TNK) bir araya gelmesiyle oluşmuştur.

Not: İbranice'de K harfi ortada ve sonda kullanıldığı zaman H olur.

Bölümleri

Tanah, Musevilikte şu üç ana kısma ayrılır:

1. Tora (תורה) (Tevrât): Şeriat, Yasa veya Pentateuk olarak da bilinir. Beş kitaptan meydan gelir: Tekvin (Bereşit, Yaratılış), Çıkış (Şemot, Mısır'dan Çıkış), Levililer (Vayikra), Sayılar (Bamidbar), Tesniye (Devarim, Yasa'nın Tekrarı).

2. Neviim (נביאים) (Peygamberler): İlk ve son peygamberler denilir. 21 kitaptan meydana gelir. İlk Peygamberler; Yeşu, Hakimler, 1. Samuel, 2. Samuel, 1. Krallar, 2. Krallar. Son Peygamberler; Yeşaya, Yeremya, Hezekiel, Hoşea, Yoel, Amos, Obadya (Ovadya), Yunus, Mika, Nahum, Habakkuk, Tsefanya (Sefanya), Hagay, Zekeriya, Malaki.

3. Ketuvim (כתובים) (Yazılar): Bilgesel, tarihsel ve şiirsel bölümler. 13 kitaptan meydana gelir. Mezmurlar (Zebur), Süleyman'ın Özdeyişleri , Eyüp, Ezgiler Ezgisi, Rut, Yeremya'nın Mersiyeleri (Ağıtlar), Vaiz, Ester, Daniel, Ezra (Üzeyir), Nehemya, 1. Tarihler, 2. Tarihler.

Targum
11. yüzyıla ait bir Tanah sayfası
Entire Tanakh scroll set

İlgili filmler

  • The Ten Commandments (On Emir), (1923) Fragman
  • 'Samson and Delilah', (1923)
  • 'Noah's Ark', (1928)
  • 'Esther' (1948)
  • 'Samson and Delilah', (1949)
  • The Ten Commandments (On Emir), (1956) Fragman
  • 'Solomon and Sheba', (1959) Fragman
  • 'David and Goliath', (1960)
  • 'Esther with The King', (1960)
  • 'Sodom and Gomorah', (1962)
  • 'The Bible', (1966) Fragman
  • 'The Thirteenth Day: The Story of Esther' (1979)
  • 'King David', (1985)
  • 'Esther' (1986)
  • 'Abraham', (1994) Richard Harris
  • 'Joseph', (TV, 1995) Ben Kingsley Fragman
  • 'Moses', (TV, 1995) Ben Kingsley
  • 'Samson and Delilah', (TV, 1996) Dennis Hopper
  • 'The Prince of Egypt', (Anime, 1998) Fragman
  • 'Noah's Ark', (TV, 1999)
  • 'Esther' (TV, 1999)
  • 'Joseph: King of Dreams', (Anime, 2000) Fragman
  • 'One Night With The King', (2006) Fragman
  • 'The Ten Commandments' (Anime, 2007) Fragman

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ "Old Testament." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
Ahaziya (İsrail)

Ahaziah, Ochozias veya Ahaziya (İbranice: אחזיהו המלך) (İkinci İsrail Krallığı, MÖ 870 - MÖ 850) Ahab ve Jezebel'in oğlu ve İsrail'in sekizinci kralıydı. William F. Albright'a göre iktidarı MÖ 850 - MÖ 849 yılları, E. R. Thiele'ye göre ise MÖ 853 - MÖ 852 yılları arasında varolmuştur. Krallar Kitabında babası Ahab'ın yolundan gittiği için eleştirilmiştir.

Amatzya

Amaziah, (diğer adları: Amasya, Amasias, Amatzia) (İbranice: אֲמַצְיָה, anlam:"Tanrı'nın gücü", "Tanrı'nın güçlendirdiği" veya "Tanrı uludur"; Modern Yunanca: Αμεσσιας; Latince: Amasias) Joaş'ın oğlu ve Yehuda'nın kralıydı. Annesi Jehoaddan'dı. Yirmi beş yaşında tahta geçti. MÖ 797/796 - MÖ 768/767 arası yirmi dokuz yıl boyunca iktidarda kaldı.

Amon (Yehuda)

Amon (İbranice: אָמוֹן; Modern Yunanca: Αμων; Latince: Amon), Tora'ya göre babası Menaşe'den sonra tahta geçen Yehuda Kralıdır. Annesi, Yodfat'lı Haruz'un kızı Meşullemet'tir. Karısı, Bozkat'lı Adaya'nın kızı Yedida'dır.

Amon, 22 yaşında tahta geçip iki yıl süreyle krallık yaptı. William F. Albright, Amon'un hükümdarlık döneminin MÖ 642-640 yılları arasında, E. R. Thiele de MÖ 643/642 – 641/640 yılları arasında olduğunu belirtmektedir.Amon, babasının putperestliliğine ve babası gibi putlar koymaya devam etti. Sefanya kitabı, bu dönemin ahlaksız bir dönem olduğunu dile getirir.

Hizmetçileri tarafından komploya uğrayıp öldürüldü ve yerine sekiz yaşındaki oğlu Yoşiyahu geçti.Amon'un hükümdarlık döneminde uluslararası platformda hareketlilik söz konusuydu: doğuda Asur İmparatorluğu çözülmeye başlamış, Babil İmparatorluğu henuz Asurluların yerini almamış ve batıda Mısır yeni yeni Asur hakimiyetinden kurtulmuş olarak kendine istikrar sağlamaya çalışıyordu. Komşu ülkelerdeki bu iktidar boşluğu nedeniyle Kudüs, kendi kendini dış baskılar olmadan idare edebiliyordu.

Asa

Asa (İbranice: אָסָא; Modern Yunanca: Ασα; Latince: Asa), Yehuda Krallığı'nın üçüncü, Davud Hanedanlığı'nın beşinci kralıydı. Süleyman oğlu Rehoboam'ın torunu, Abijam'ın oğluydu. Tanah'a göre 41 yıl hükümdarlık yaptı. Saltanatı MÖ 913-910 ila MÖ 873-869 tarihleri arası sürdü. Ardılı olarak yerine oğlu Jehoşafat geçti. Thiele'nin kronolojisine göre Asa hastalandı ve krallığını oğlu Jehoşafatla paylaştı; ortaklaşa sürdürülen krallığın ikinci yılında Asa öldü.

Tanrıya gönülden bağlı olan Asa putatapan törenlerinde fuhuş yapanları ülkeden kovdu; Atalarının yapmış olduğu bütün putları yok etti. Hükümdarlığının ilk otuz beş senesi barış içinde geçti. Otuz altıncı senesinde ise İsrail Kralı Baaşa Yehuda'ya karşı saldırı hazırlıklarına başladı. Asa, Aram Şam kralı I. Ben-Hadad'la ittifak kurup İsraille ticareti kesmesini ve onlara saldırmasını istedi. Tanah'ta ayağından rahatsızlanan Asa'nın "Hastalığında RAB'be yöneleceğine hekimlere başvurduğu" anlatılır. Halkı tarafından sevilen ve doğrucu bir kral olan Asa'nın krallığının varlığı I. Ben-Hadad'la yapılan ittifaka borçlu olduğu düşünülür.

Aviya

Aviya, Abijam veya Aviyam (İbranice: אבים Ăviyyām, "Denizin babası" veya "Deniz babamdır" veya "Tanrı babamdır"; Modern Yunanca: Αβιου; Latince: Abiam) Davud Hanedanlığının dördüncü, Yehuda Krallığı'nın ikinci kralıydı. Rehoboam'ın oğlu, Davud oğlu Süleyman'ın torunuydu. Tarihler kitabında ona "Abijah" (İbranice: אביה, Aviya "Tanrı babamdır"; Modern Yunanca: Αβια; Latince: Abia) diye hitap edilir.

Abijah, Jeroboam'ın on sekizinci yılında Yehuda'nın başına geçip üç yıl krallık yaptı. William F. Albright'a göre MÖ 915 - MÖ 913 arası, E. R. Thiele'ye göre ise MÖ 914/913 - MÖ 911/910 arası hükümdarlık yaptı.Annesi Mikaya, Abşalomun torunudur. Aviya'nım on dört karısından yirmi iki oğlu on altı kızı vardı.Aviya öldüğünde Kudüs'te atalarının yanına gömüldü ve yerine oğlu Asa geçti.

Davud

Davud (Arapça: داود, Dāwūd; İbranice: דוד, David), İsrailoğullarının kurduğu İsrail Krallığı'nın üçüncü kralı (yaklaşık MÖ 1000-MÖ 962) ve Kudüs (Yeruşalim) kentinin kurucusu. Tanah ve Kur'an'da nebi (peygamber) olarak zikredilir. Hristiyan inancında İsa'nın Eski Ahit'teki simgelerinden (İng. prefiguration) biri sayılır.

Musevi Kutsal kitabı Tanah'ın Mezmurlar (İslam'da Zebur) bölümünü oluşturan 150 şiirin Davud tarafından yazıldığı kabul edilir. Bu şiirler gerek Museviliğin gerek Hristiyanlığın en sevilen dini metinleri arasındadır. Kur'an'a göre Zebur, Davud Peygamber'e Allah tarafından indirilmiştir.

Elah

Elah (İbranice: אֵלָה; Modern Yunanca: Ηλα; Latince: Ela) Baaşa'nın oğlu ve İkinci İsrail Krallığı'nın dördüncü kralıydı. William F. Albright'a göre MÖ 877 - MÖ 876, E. R. Thiele'e göre ise MÖ 886 - MÖ 885 tarihleri arasında hükümdarlık yapmıştır.Tevrat'ta bir asker olan Zimri tarafından öldürüldüğünü ve yerine kral olarak kendisinin geçtiği anlatılır.

Eski Ahit

Eski Ahit, Eski Antlaşma ya da Ahd-i Atîk, Yeni Ahit'le birlikte Kitab-ı Mukaddes'i oluşturan, Hristiyanlarca kutsal sayılan kitap. Musevilerin Tanah isimli kutsal kitabıyla büyük oranda aynıdır. Hristiyanların metni yorumlayış biçimleri farklı teolojik temellere sahip olduğu için Musevilikle büyük ölçüde farklılık arz eder. Kitapların çoğu İbranice, bir kısmı Aramice olarak yazılmıştır. MÖ 1200 ile MÖ 100 yılları arasında, Yahudi din adamları ve alimleri tarafından yazıldığı kabul edilmektedir.İbrahimi dinlerde Tanrı'nın Musa ile bir ahit yaptığı kabul edilir. Hristiyanlar Tanrı'nın İsa ile yeni bir antlaşma yaptığına inandıklarından Tanah'ı Eski Ahit olarak adlandırırlar. Yahudiler İsa'nın mesihliğini veya peygamberliğini kabul etmezler. Yeni Ahit'i kutsal kitap kabul etmez, Tanah'a Eski Ahit denmesini uygunsuz bulurlar. Eski Ahit ile Tanah arasındaki başlıca fark kitapların sıralanışı ve isimleridir.

Levililer (Tevrat)

Levililer, Tanah ve Eski Ahit'in ilk beş kitabını teşkil eden Tevrat'ın üçüncü kitabıdır. Toplam 27 baptan oluşan Levililer, Yunanca Levitikos kökünden gelir. İbranice adı olan Va-Yikra "Ve çağırdı" anlamındadır.

Malay Federasyonu

The Malaya Federasyonu (Malayca: Persekutuan Tanah Melayu) ; 31 Ocak 1948 ile 16 Eylül 1948 yılları arasında var olan, 9 Malay eyaleti ve 2 Britanyalı Boğazlar Yerleşkesi (Straits Settlements) eyaleti olan Penang ve Malakka'dan oluşan 11 eyaletli fedarasyona verilen addır. Federasyon 31 Ağustos 1957'de bağımsız olmuştur. 1963 yılında Singapur, Sabahve Sarawak'ın eklenmesi ise Malezya adını almıştır. Singapur 9 Ağustos 1965'te bağımsızlığını ilan ederek ayrılmıştır.

Rehav'am

Tevrat'a göre Rehoboam (İbranice: רְחַבְעָם‎, Rehav'am) önce Birinci İsrail Krallığı'nın MÖ 931'deki bölünmeden sonra da güneydeki Yehuda Krallığı'nın kralıydı.

Süleyman'ın oğlu ve Davud'un torunuydu. Annesi Ammonlu Naama'ydı.Rehoboam ismi halkı büyüten anlamına gelir.

Targum

Targum (İbranice: תרגום‎, Çoğul: targumim, Anlamı: tercüme) İkinci Kudüs Tapınağı döneminden Orta Çağ'ın başlarına kadar geçen süreçte yazılıp derlenmiş Tanah'ın Aramice tercümesidir. Zamanında iki farklı Yahudi kültürü merkezi olan İsrail toprakları ve Babil'de yazılmış iki farklı tercüme bulunur. Bu iki toplumun da lingua franca'sı Aramice'ydi.

Tanah'ın anlaşılabilmesi için tercüme edilmesi şart olmuştu. Tercümelerde midraşsal tutum sergilenirken insanbiçimcilikten kaçınılmıştır.Aramca Targumlar Hıristiyan Süryaniler tarafından da kullanılmıştır.

Tevrat

Tevrat, Tora veya Pentateuk (Arapça: توراة tawrat, İbranice: תורה Torah, Yunanca: Πεντάτευχος Pentatevhos), Tanah ve Eski Ahit'in ilk beş kitabına verilen isim. Musa'nın Beş Kitabı olarak da bilinir. Orijinal olarak İbranice yazılmıştır. Tanrı tarafından Musa'ya vahyedildiğine inanılır. Tevrat sözcüğü bazen Tanah'ın tamamı için de kullanılır.

Yehoşafat

Yehoşafat (diğer yazılışları:Jehosafat, Josafat, veya Jehoşafat; İbranice: יְהוֹשָׁפָט, "Tanrı hakimdir"; Modern Yunanca: Ιωσαφατ; Latince: Josaphat) Asa'nın oğlu ve Yehuda Krallığı'nın dördüncü kralıydı. Oğullarından biri, kendinden sonra tahta geçen Jehoram'dı. Annesi Azubah'ydı Tanah'a göre Tanrı'nın tüm ulusları yargılayacağı yer olan Jehosafat Vadisi adını bu hükümdardan aldığına inanılır.

Yehu

Jehu (İbranice: יְהוּא , Yehu, "Tanrı O'dur") Nimşi'nin torunu, Jehoşafat'ın oğlu ve İsrail'in kralıydı.. William F. Albright'a göre MÖ 842 - MÖ 815, E. R. Thiele'ye göre MÖ 841 - MÖ 814 tarihleri arası hükümdarlık yaptı. Jehu ile ilgili bilgilerin kaynağı olarak Tanah kullanılır.

Zekeriya (İsrail)

Zechariah (Zekeriya; İbranice: זכריה, Latince: Zacharias), Anlam:"Tanrı tarafından hatırlanan") Jeroboam II'nin oğlu ve İsrail'in kralıydı.

Yehuda Kralı Uzziah'ın otuz sekizinci yılında başa geçti. William F. Albright'a göre MÖ 746 - MÖ 745 arası, E. R. Thiele'ye göre ise MÖ 753 - MÖ 752 yılları arası hükümdarlık yaptı.Tanah'ın Krallar kitabında hikâyesi kısaca anlatılır. Şallum onu öldürüp yerine geçene kadar sadece altı ay krallık yaptı. Tanah'ta öngörülen Jehu'nun dört nesillik hanedanlığı da son bulmuş oldu.

İşboşet

İşboşet (İbranice: אִֽישְׁבֹּ֫שֶׁת), Aşbaal veya İşbaal, Tanah'ta adı geçen krallardan biridir. ~MÖ 1047'de doğan İşboşet, Kral Şaul'un dört oğlundan biri olup annesi Ahimaaz'ın kızı Ahinoam'dır. Şaul'un ve üç erkek kardeşinin Gilboa Dağı Savaşı'nda ölmesinin ardından, İsrail'in on iki kabilesini içinde barındıran İsrail Krallığı'nın ikinci kralı olarak seçildi.

Şallum (İsrail)

Yehuda kralı için bkz: Şallum (Yehuda)Şallum (İbranice: שלום בן יבש, Şalum ben-Yaveş (Yaveş oğlu Şallum)), Yaveş'in oğlu ve İsrail Kralıydı. "Yaveş oğlu Şallum Zekeriya'ya bir düzen kurdu; halkın önünde saldırıp onu öldürdü, yerine kendisi kral oldu.". Samarya'daki iktidarı sadece bir ay sürdü. Menahem ayaklanıp onu öldürdü ve yerine kral olarak geçti.

William F. Albright'a göre krallığı MÖ 745 yılına denk gelirken bu E. R. Thiele'ye göre MÖ 752'dir.

Şema Yisrael

Şema Yisrael (İbranice: שְׁמַע יִשְׂרָאֵל‎; anlamı: "Duy, [Ey] İsrail!") imanın beyânı, amentü niteliği taşıyan, Tora'daki bir kısmın ilk iki kelimesi, tümcesidir. İlgili kısım Musevi ayin sisteminde önemli bir yere sahiptir ve dua olarak okunur; "Şema" sıklıkla bu kısmın bütünü yani bu dua için bir isim olarak kullanılır.

Şema duası Musevi akidesinin temel unsurlarını içerir ki ilk cümlesi Musevi akidesinin temelini oluşturan monoteizm yani tek Tanrı inancının beyânıdır: "Duy, Ey İsrail! Tanrı bizim Tanrımızdır! Tanrı Tektir!"Musevilikteki öneminin yanı sıra Şema Hristiyanlıkta da büyük önem taşır; nitekim Yeni Ahit'te bazı yerlerde tekrar edilen Tanah ayetlerindendir. Markos İncilinde Şema'nın önemi İsa'ya atfedilen şu ifadeyle belirtilir: "İsa şöyle karşılık verdi: "En önemlisi şudur: 'Dinle, ey İsrail! Tanrımız Rab tek Rab'dir."

Tanah
Tora
(Tevrat)
Nevi'im
(Peygamberler)
Ketuvim
(Yazılar)

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.