Sivas Kongresi

Sivas Kongresi, Mustafa Kemal'in Amasya Genelgesi'ni açıkladıktan sonra bir çağrı üzerine I. Dünya Savaşı'ndan sonra işgale uğrayan Türk topraklarını kurtarmak ve Türk milletinin bağımsızlığını sağlamak için çareler aramak amacıyla seçilmiş ulus temsilcilerinin Sivas'ta bir araya gelmesiyle, 4 Eylül 1919 - 11 Eylül 1919 tarihleri arasında gerçekleşen ulusal nitelikte bir kongredir.

Sivas Kongresi'nde alınan kararlar, daha önce gerçekleştirilen Erzurum Kongresi kararlarını genişleterek tüm ulusu kapsar bir nitelik kazandırmış ve yeni bir Türk Devleti'nin kuruluşuna temel olmuştur; bu nedenle Sivas Kongresi'nin Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki önemi büyüktür.

Sivas Kongresi'nde, Erzurum Kongresi'nde alınan vatanın bütünlüğü ve bağımsızlığıyla ilgili kararlar aynen kabul edilmiştir.

Kongre aynı zamanda Cumhuriyet Halk Partisi'nin ilk kurultayı olarak kabul edilmektedir.

Sivas Congress September 1919
Sivas Kongresi Temsilciler Heyeti, Eylül 1919

Kongre delegeleri

Kongrede doğu illeri adına delege olarak Erzurum Kongresi'nde seçilen Heyet-i Temsiliye (Temsil Kurulu) üyeleri bulunuyordu. Batı ve Orta Anadolu illerinden gelen diğer temsilcilerin de katılımı sayesinde Sivas Kongresi, ulusal bir kongre niteliği kazanmıştı.

Kongreye katılan delege sayısı tartışmalı bir konudur. Ankara gibi bazı illerde vâlilik baskısı ile delege seçimi gerçekleşememiş, bazı illerden seçilen delegelerin ise yola çıkması engellenmiş, bu nedenle kongreye katılamamış veya kongre çalışmaları bittikten sonra Sivas’a gelebilmişlerdi. Sonradan katılanlar'la birlikte delege sayısının 41'i bulduğu söylenebilir (Farklı kaynaklara göre 31, 33, 38 katılımcı vardır.)

Delegeler kongrenin ilk oturumunda İttihat ve Terakki ile bir bağları olmadığını ispat için bir yemin metni hazırlamış ve bu metni okumuştur.

"Makam-ı celil-i hilafet ve saltanata, İslamiyete, devlete, millete ve memlekete manen ve maddeten hizmetten başka bir gaye ve emelimiz olmadığına binaen kongrenin müzakeresi devamı müddetince ihtirasat-ı şahsiye ve siyasiyeden ve fırkacılık amalinden münezzeh bir azim ve iman ile çalışacağıma namusum ve bilcümle mukaddesatım namına vallah, billah" [1]

Kongreye katılanlar

124 KongreMüzesi.07.2006 resize
Sivas Kongresi'nin toplandığı salon,
Atatürk Kongre ve Etnografya Müzesi, Sivas.
Mustapha Kemal Pasha & members of his Nationalist Committee, Sivas, 1919
Kongreye katılanlar

Aşağıdaki isimler ise Sivas Kongresi'ne delege olarak seçilmişler, ancak kongre çalışmaları sona erdikten sonraki günlerde Sivas'a gelebilmişlerdir.

Bursa delegeleri gösterilen askerlikten istifa etmiş Necati (Kurtuluş) ve hukukçu Asaf (Doras)'a kongre tutanaklarında rastlanmadığı halde, bazı eserlerde isimleri geçmektedir.

Mustafa Kemal, delegelerin otelde kalmasını yasakladığı için Sivaslıların evinde kaldılar. Şekercizade İsmail Efendi çok sayıda delegeyi evinde uzun süre misafir etti. Kongre Başkanı Mustafa Kemal Paşa, kongrenin yapıldığı lise binasında hazırlanan odada kaldı.

Sivas Kongresi Temsil Heyeti

Erzurum Kongresi'nde seçilmiş olanlar

Heyet-i Temsiliye tarafından seçilmiş olanlar

  • Refet Bey (3. Kolordu Komutanı iken askerlikten ayrılma).

Sivas Kongresi'nde seçilenler

Alınan kararlar

Sivas Kongresi Beyannamesi.pdf
Kongre beyannamesinin orijinal metni.
  1. Osmanlı Devleti ile itilaf Devletleri arasında yapılan Ateşkes Anlaşması’nın imzalandığı 30 Ekim 1918 tarihindeki sınırlarımız içinde kalan ve her noktasında çok büyük bir İslâm çoğunluğunun bulunduğu Osmanlı ülkesinin parçaları birbirinden ve Osmanlı topluluğundan parçalanamaz ve hiçbir sebeple ayrılmaz bir bütündür. Bu ülkede yaşayan bütün Müslüman halklar, birbirine karşılıklı hürmet ve fedakârlık duygularıyla dolu, birbirlerinin ırkî ve sosyal haklarına saygılı, yaşadıkları muhitin şartlarına tam olarak riayetkâr öz kardeştirler.
  2. Osmanlı toplumunun bütünlüğü, milli istiklalimizin sağlanması, Hilâfet ve Saltanat yüce makamının dokunulmazlığı için Kuva-yı milliye’yi etkili ve milli iradeyi hâkim kılmak esastır.
  3. Osmanlı topraklarının herhangi bir parçasına karşı yapılacak müdahale ve işgale ve özellikle vatanımız içinde müstakil birer Rumluk ve Ermenilik kurulmasına yönelik hareketlere karşı, Aydın, Manisa ve Balıkesir Cephelerindeki milli cihatlarda olduğu gibi, elbirliğiyle savunma ve direnme esası meşru kabul edilmiştir.
  4. Öteden beri aynı vatan içinde birlikte yaşadığımız, bütün gayr-i müslim azınlıkların her türlü hakları bütünüyle mahfuz bulunduğundan, bu azınlıklara siyasî egemenlik ve toplumsal dengemizi bozacak imtiyazlar verilmesi kabul edilmeyecektir.
  5. Osmanlı Hükümeti bir dış baskı karşısında memleketimizin herhangi bir parçasını terk ve ihmal etmek zorunda kalırsa, Hilafet ve Saltanat makamı ile vatan ve milletin dokunulmazlığını ve bütünlüğünü sağlayacak her türlü tedbir ve kararlar alınmıştır.
  6. İtilaf Devletleri’nce Ateşkes Anlaşması’nın imzalandığı 30 Ekim 1918 tarihindeki sınırlarımız içinde kalıp İslâm çoğunluğunun oturmakta olduğu, kültür ve medeniyet üstünlüğünün Müslümanlarda bulunduğu ve bir bütün teşkil eden vatan topraklarının taksimi görüşünden büsbütün vazgeçip, bu topraklar üzerindeki tarihi, ırki, dini ve coğrafi haklarımıza riayet edilmesine ve buna aykırı teşebbüslere son verilmesine ve böylece hakka ve adalete dayalı bir karar alınmasını bekleriz.
  7. Milletimiz insani, muasır (çağdaş) gayeleri yüceltir, teknik, sınaî ve ekonomik durumu ve ihtiyacımızı takdir eder. Böylece devlet ve milletimizin iç ve dış bağımsızlığı ve vatanımızın bütünlüğü saklı kalmak şartıyla, altıncı maddede yazılı sınırlar içinde, milliyet esaslarına saygılı olan ve memleketimize karşı istila emeli gütmeyen herhangi bir devletin teknik, sınaî, ekonomik yardımını memnuniyetle karşılarız. Bu adaletli ve insani şartları(ın gerçekleşmesi), bir barışın acilen kararlaştırılması, insanlığın selameti ve dünyanın esenliği adına, en has milli emelimizdir.
  8. Milletlerin kendi geleceğini bizzat kendilerinin tayin ettiği bu tarihi dönemde İstanbul Hükümeti’nin de milli iradeye bağlı olması zaruridir. Çünkü milli iradeye dayanmayan herhangi bir hükümetin keyfi kararlarına milletçe baş eğilmediği gibi, böyle kararların dışta da muteber olmadığı ve olamayacağı, şimdiye kadar geçen olaylarla ve sonuçlarla ortaya çıkmıştır. Böylece, milletin içinde bulunduğu sıkıntı ve endişeden kurtulmak çarelerine bizzat başvurmasına gerek kalmadan, İstanbul Hükümeti’nin milli meclisi hemen ve hiç zaman yitirmeden toplaması ve böylece milletin, memleketin geleceği üzerinde alacağı bütün kararları milli meclisin denetimine sunması mecburidir.
  9. Vatan ve milletimizin maruz kaldığı zulüm ve elemler ile ve hepsi aynı amaç ve maksatla milli vicdandan doğan vatansever ve milli cemiyetlerin birleşmesinden oluşan genel topluluk, bu kez “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adını almıştır. Bu cemiyet her türlü particilik akımlarından ve şahsi ihtiraslardan uzaktır ve arınmıştır. Bütün Müslüman vatandaşlarımız bu Cemiyet’in tabii üyeleridir.
  10. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin 4 Eylül 1919 tarihinde Sivas’ta toplanan Genel Kongresi tarafından, mukaddes maksadı takip ve genel teşkilatı idare etmek için bir Heyet-i Temsiliye seçilmiş ve köylerden il merkezlerine kadar bütün milli teşkilatlar takviye edilmiş ve birleştirilmiştir.

Fotoğraflar

Mustafa Kemal Ataturk 1919 Sivas Congress (cropped)

Mustafa Kemal kongre için Sivas'ta

Bekir Sami Mustafa Kemal

Soldan sağa: Muzaffer Kılıç, Rauf (Orbay), Bekir Sami (Kunduh), Mustafa Kemal (Atatürk), Ruşen Eşref (Ünaydın), Cemil Cahit (Toydemir), Cevat Abbas (Gürer)

Bekir Sami Kunduh, Mustafa Kemal Atatürk, Rauf Orbay (Ekim 1919)

Bekir Sami, Mustafa Kemal ve Rauf

Mustafa Kemal Paşa Cemil Cahit Bey ile, Sivas, Eylül 1919

Mustafa Kemal ve 5'inci Kafkas Tümeni Komutanı Cemil Cahit

Orbay, Atatürk and Cebesoy

Mustafa Kemal Paşa, arkadaşları Ali Fuat Paşa ve Rauf Bey ile birlikte bir toplantıda (Eylül 1919)

Ataturk22

Mustafa Kemal ve Rauf

Rauf Orbay, Kemal Atatürk and Rüstem Bilinski at the Sivas Congress (1919)

Kongre delegeleri

Kaynakça

  1. ^ Kağan Bahadır Küçükalcan - İttihatçılık, Sivas Kongresi'nin Mühim Bir Sorunuydu
Ahmet Hilmi Kalaç

Ahmet Hilmi Kalaç (d. 1887 Kayseri) - (ö. 19 Haziran 1966), Türk siyasetçi.

Mülkiye Mektebi ve Yüksek Öğretmen Okulu Fen Şubesi mezunudur. Kayseri İdadisi Tarih ve Coğrafya Öğretmenliği, Liva Maiyet Memurluğu, Erciyes Gazetesi Başyazarlığı, Sivas Kangal Kaymakam Vekilliği, Su Şehri Kaymakamlığı, Şarkikaraağaç Mutasarrıf Vekilliği, Sivas Mektupçuluğu, Karaman Kaymakamlığı, Sivas Kongresi Kayseri Delegeliği, Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti Kuruculuğu, Osmanlı Meclisi Mebusan IV. Dönem Kayseri Mebusluğu, TBMM I., II., III., IV., V., VI. ve VII. Dönem Kayseri Milletvekilliği, I. Dönem Şer’iye-Evkâf ve Layiha Encümenleri Reislikleri yapmıştır. Evli ve altı çocuk babasıdır.Eski Cumhuriyet Senatosu üyesi Mehmet Erdoğan Adalı'nın kayınpederi ve Büyükelçi Murat Adalı'nın dedesidir.

Ali Fuat Paşa Kuvayı Milliye Müzesi

Ali Fuat Paşa Kuvayı Milliye Müzesi, Sakarya ili, Geyve ilçesi, Alifuatpaşa mahallesindedir. Müzede kurtuluş savaşı komutanlarından Ali Fuat Cebesoy ve Kuvvayi Milliyeye ait eşyalar sergilenir.

Zemin kat Kuvvayı milliye dönemi eserlerine ayrılmıştır. Merkezde bir salonun çevresinde altı oda yer alır. Bir oda sergi salonu olarak düzenlenmiş, diğerleri idari hizmetlere ayrılmıştır. Kurtuluş savaşına katılmış kişilerin fotoğrafları, Sivas Kongresi, Amasya Protokolü ve Erzurum kongrelerinin kararları, Atatürk'e ait el yazması 10. Yıl Nutkunun fotokopileri yer alır. Kuvayi milliye zamanına ait haritalar, fotoğraflar ve kronoloji sergilenir. Bu katta bir kütüphane bulunmaktadır.

Müzenin üst katında Ali Fuat Cebesoy Müzesi bulunur. Cebesoy'a ait, karyola, giysiler, belgeler, madalyalar, savaş krokileri ve fotoğraflar sergilenmektedir. Müzede 47 arşiv belgesi ve 26 etnografik eser olmak üzere toplam 73 eser sergilenir.

Bekir Sami Kunduh

Bekir Sami Kunduh (Osetçe: Къуындыхаты Муссæйы фырт Бечыр; 1867, Saniba, Osetya - 16 Ocak 1933, İstanbul), ilk TBMM hükümetinin, bu anlamda da Türkiye'nin ilk dışişleri bakanı olma unvanını taşıyan siyasetçi ve diplomattır.

Hakkı Behiç Bayiç

Hakkı Behiç Bayiç (1886, İstanbul - 12 Ekim 1943, Ankara), TBMM 1. dönemde mebusluğu ve bu dönemde kurulan I. İcra Vekilleri Heyeti'nin ilk aylarında vekillik görevi yapmış bir Türk siyaset adamıdır. Mustafa Kemal Paşa'nın 1920 sonunda taktik düşüncelerle kurdurduğu Türkiye Komünist Fırkası'nın umumî kâtipliğini (genel sekreter) yapmış olması ile tarihe geçmiştir.

Haydar Hilmi Vaner

Haydar Hilmi Vaner (d. 1875, Podgorica) - (ö. 26 Mart 1954), Türk bürokrat ve siyasetçidir.

Mülkiye Mektebi mezunudur. Van Vilâyeti Maiyet Memurluğu, Van Mektupçu Vekilliği, Resmi Gazete Muharrirliği, Çölemerik, Adilcevaz, Gevar, Çatak, Metroviçe Kaymakamlıkları, Mülkiye Müfettişliği, Denizli, Kırkkilise (Kırklareli), Maraş ve Urfa Mutasarrıflığı, Musul Vali Vekilliği ve Valiliği, Bitlis, Diyarbekir, Van Valiliği, Elaziz Vali Vekilliği, Osmanlı Meclis-i Mebusan IV. Dönem Van

Mebusluğu, TBMM I. Dönem Van Milletvekilliği, Milletvekilliğini koruyarak bir süre Konya Valiliği yapmıştır. Kırmızı-yeşil şeritli İstiklal Madalyası sahibidir. Evli ve beş çocuk babasıdır

Heyet-i Temsiliye

Heyet-i Temsiliye (Temsil Heyeti,Temsil Kurulu, Temsilciler Heyeti), Mondros Mütarekesi’nden sonra Anadolu topraklarının İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmesi üzerine başlayan ulusal direniş sırasında, ulusal bir meclisin (TBMM) kuruluşuna dek Millî Mücadelenin yürütme organı olarak görev yapmış kuruldur.

İlk olarak Erzurum Kongresi delegeleri arasından doğu illerini temsil etmek ve kongrenin kararlarını uygulamak üzere seçilen 9 kişilik kurula Sivas Kongresi’nden sonra tüm yurdu temsil etmek görevini verilmiş ve üye sayısı 16 kişiye çıkarılmıştır.

İstanbul hükümetine alternatif bir geçici hükümet olarak çalışan Mustafa Kemal Paşa başkanlığındaki kurul, 27 Aralık 1919'dan itibaren faaliyetlerini Ankara'da sürdürmüş ve Millet Meclisi’nin kurulmasında aktif rol oynamıştır.

Hüseyin Avni Ulaş

Hüseyin Avni Ulaş (1887 Kümbet, Karakoçan, Karakoçan, Elâzığ - 23 Şubat 1948 İstanbul), son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Birinci TBMM milletvekili.

Hüsrev Sami Kızıldoğan

Hüsrev Sami Kızıldoğan, (ya da Sami Aydoğmuş), (d. 1884 Gümülcine – ö. 21 Mart 1942), Türk siyasetçi.

Mühendishane-i Bahrî-i Hümâyûn (Topçu Harbiyesi) mezunudur. İttihat ve Terakki Cemiyeti Dış Merkezi Üyeliği, 8. ve 17.Topçu Alay Yaverliği, 33.Cebel Taburu 2. Bölük Kumandanlığı, İstanbul I. Remont Encümeni Üyeliği, Teşkilât-ı Mahsusa üyeliği, Sivas Kongresi Eskişehir Delegeliği ve Heyet-i Temsiliye üyeliği, Çiftçilik, TBMM I. Dönem Eskişehir, V. ve VI. Dönem Kars Milletvekilliği, Isparta İstiklal Mahkemesi Üyeliği, Yeşil Ordu Cemiyeti Kuruculuğu yapmıştır. Evli ve iki çocuk babasıdır.

Mazhar Müfit Kansu

Ahmet Mazhar Müfit Kansu (d. 1872, Denizli) - (ö. 12 Kasım 1948, İstanbul), Türk devlet adamı, vali, milletvekili ve yönetici.

Mülkiye Mektebi mezunudur. Gelibolu İdadisi Öğretmenliği, Edirne İdadisi Tarih Öğretmenliği ve Müdür Yardımcılığı, Edirne İl Maiyet Memurluğu, Havsa, Çorlu, Uzunköprü ve İskeçe Kaymakamlıkları, Gümülçine Sancağı, Lazistan (Rize), Mersin, İzmit, Balıkesir Mutasarrıflıkları, Bitlis ve Mamüratü'l-Aziz (Elaziz) Valilikleri, Erzurum Kongresi Bitlis Delegeliği, Sivas Kongresi Hakkâri Temsilciliği, Heyiet-i Temsîliye Üyeliği, Ziraat Bankası Yönetim Kurulu Üyeliği, Osmanlı Meclis-i Mebusan IV. Dönem Hakkâri Mebusluğu, TBMM I. Dönem Hakkâri, II., III., IV. ve V. Dönem Denizli, VI. ve VII. Dönem Çoruh (Artvin) Milletvekilliği, I. Dönem Dâhiliye, Nâfıa, Tetkik-i Hesâbât ve Divân-ı Muhâsebât Encümeni Reislikleri, Yozgat İstiklal Mahkemesi Üyeliği, II. Dönem 1. Şube Başkanlığı, Şark İstiklal Mahkemesi Başkanlığı, Tetkik-i Hesâbât Komisyonu, Divân-ı Muhasebât Komisyonu Başkanlığı, VI. Dönem Meclis Hesaplarını Tetkik Komisyonu Başkanlığı, IV. Dönem Parlamentolar Türk Grubu Kurucu Üyeliği ve Saymanlığı yapmıştır. Evli ve iki çocuk babasıdır.

Mehmet Şükrü Koç

Mehmet Şükrü Koç, (d. 1887, Afyonkarahisar - ö. 10 Mart 1938) TBMM 1. Dönemde Karahisar-ı Sahip (Afyonkarahisar) milletvekilliği yapmış hukukçu.

1887'de Afyonkarahisar'da doğdu. Afyon'un ileri gelenlerinden Koçağazade Abdullah Efendi'nin oğludur. İlk ve orta öğrenimini Afyon'da tamamladıktan sonra İstanbul Hukuk Mektebi'ne girdi ve Ağustos 1911'de mezun oldu. Halep ve Kilis'te hakimlik ve savcılıklarda bulundu. Kilis Savcı Yardımcısı iken 1919'da Adliye'den ayrılarak memleketine döndü ve avukatlığa başladı.

Kurtuluş Savaşı'nın başlamasıyla, yayımladığı Afyon İkaz Gazetesi ile Milli Mücadele'yi destekledi. Afyon Delegesi olarak Sivas Kongresi'ne katıldı. TBMM 1. Dönem için yapılan seçimle Karahisar-ı Sahip (Afyonkarahisar) mebusu olarak 23 Nisan 1920'de Meclis'in açılışında hazır bulundu.

Adalet, Anayasa, İrşad, Program, Mali Kanunlar, Dışişleri ve Sayıştay Komisyonlarında çalıştı. I. toplantı yılında Adalet Komisyonunun Başkanlığını, III. Toplantı yılında Katipliğini, Malî Kanunlar Komisyonu'nun ve son yılda da Anayasa Komisyonu'nun Sözcülüğünü yaptı. Ayrıca ilk toplantı yılında 5. Şubenin Başkanlığına, I.'de Kâtiplik görevine seçildi. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Grubunun kurulmasında muhalefetteki II. Grupta yer aldı. Dönem içinde 53'ü gizli oturumlarda olmak üzere kürsüde 330 konuşma yapmak suretiyle Meclisin en faal konuşmacılarından biri oldu. 3 soru, 7 gensoru önergesi verdi. Nafia Vekili İsmail Fazıl Paşa (İsmail Fazıl Cebesoy) hakkındaki gensoru önergesi, vekile güvensizlik ile sonuçlandı. Yaptığı 9 tekliften Vatan Hıyaneti'ne dair olanı, 29 Nisan 1920 gün ve 2 sayılı, Ahmet Nafiz Özalp ile birlikte verdiği Vatan Hıyaneti Hükümlerinden Bir Kısmının Aflarına dair olanı, 10 Aralık 1921 gün ve 170 sayılı Kanun olarak kabul edildi.

TBMM 1. Dönem sonunda, Afyon'a dönerek avukatlık mesleğini sürdürdü. 10 Mart 1938'de vefat etti. Evli ve üç çocuk babası idi.

Mustafa Vasıf Karakol

Mustafa Vasıf Karakol (Kara Vasıf), (1872 - 9 Aralık 1931, İstanbul), Türk asker ve siyaset adamı.

İttihat ve Terakki içinde faal bir çizgi izlemiş, İstanbul'un işgali üzerine ilk gizli direniş örgütü olan Karakol Cemiyeti'ni kurmuş, Son Osmanlı Meclisi Mebusanı (1920) ve TBMM 1. Dönem'de milletvekilliği yapmıştır.

Türkiye'nin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'na girmiş, İzmir suikastı sanığı olarak yargılanıp aklanmıştır.

Necip Ali Küçüka

Necip Ali Küçüka (1892, Denizli - 27 Eylül 1941, Ankara), Türk siyasetçi ve hukukçu.

İstanbul Hukuk Mektebi mezunudur. Eşme Müddeî-i Umûmîliği (Savcı), Sivas Kongresi Denizli Üyeliği, Denizli Mahkemesi Üyeliği, Sarayköy Müddeî-i Umûmîliği, II., III., IV., V. ve VI.Dönem Denizli Milletvekilliği, II. Dönem Ankara İstiklâl Mahkemesi Savcılığı, III. Dönem Divân-ı Riyâset Kâtipliği ve III. ve IV. Dönem Divân-ı Riyâset İdâre Memurluğu, Millî Müdâfaa Vekâleti Siyasi Müsteşarlığı yapmıştır. Evli ve iki çocuk babası idi.

Osman Nuri Özpay

Osman Nuri Özpay, (d. 1878, İstanbul) - (ö. 7 Aralık 1935), Türk siyasetçi.

İstanbul Hukuk Mektebi mezunudur. Dava Vekilliği, İl Genel Meclis Üyeliği ve Meclis 2. Başkanlığı, Baro Başkanlığı, Sivas Kongresi Bursa Temsilciliği, Osmanlı Meclis-i Mebusan IV. Dönem Bursa Mebusluğu, TBMM I. ve II. Dönem Bursa Milletvekilliği, Konya İstiklal Mahkemesi Reisliği, Amasya İstiklal Mahkemesi üyeliği, Nizamnâme-i Dâhilî Encümeni Reisliği yapmıştır. Evli ve üç çocuk babasıdır.

Rauf Orbay

Hüseyin Rauf Orbay (27 Temmuz 1881, İstanbul - 16 Temmuz 1964, İstanbul), Türk asker, siyasetçi. Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde, Kurtuluş Savaşı'nda ve Türkiye Cumhuriyeti döneminde önemli görevlerde bulunmuştur. Trablusgarp ve Balkan Savaşları'nda gösterdiği başarıdan ötürü "Hamidiye Kahramanı" olarak tanındı. 1918 Ekim'inde Osmanlı Devleti'nin Bahriye Nazırı olarak görev yapan Orbay, devletin çöküş belgesi olan Mondros Mütarekesi'ni hükûmet adına imzalayan kişidir.

Kurtuluş Savaşı sırasında 12 Temmuz 1922-4 Ağustos 1923 tarihleri arasında Türkiye'nin başvekilliğini üstlendi; İsmet Paşa ve Fevzi Paşa'dan sonra Türkiye'nin üçüncü başbakanıdır.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurucularındadır. İzmir Suikastı davasında idamla yargılanmış, on yıla mahkûm edilmiştir. 1939'da politikaya dönen Orbay, Kastamonu mebusluğu ve Londra büyükelçiliği yapmıştır.

Yusuf Başkaya

Yusuf Başkaya, (d. 1879, Denizli) - (ö. 21 Ocak 1947), Türk siyasetçi.

Denizli şehrinin Kuvay-i Milliye önderlerindendir. Sivas Kongresi'ne delege olarak katılmış; TBMM'nin kurulmasından sonra I., II., III., IV., V., VI. ve VII. Dönem Denizli Milletvekilliği yapmıştır.

İhsan Hamit Tiğrel

İhsan Hamit Tigrel (d. 1890, Diyarbakır) - (ö. 4 Nisan 1985), Diyarbakırlı Türk siyasetçi.

Mülkiye mektebi mezunudur. Diyarbakır İdadisi Riyaziye öğretmenliği, Diyarbakır Maarif Müdürlüğü başkatipliği, Millî Eğitim Bakanlığı Orta Öğretim İdaresi 3.katipliği, Sivas Kongresi Diyarbakır temsilciliği, Diyarbakır Belediye ve genel meclis üyelikleri, Diyarbakır Millî Eğitim müdürlüğü, Diyarbakır Belediye Reisliği, Maliye Vekaleti Vergiler Temyiz Komisyonu üyeliği, Ziraat Bankası Mersin, Trabzon ve Eskişehir Şubeleri Müdürlükleri, Zirai Donatım Kurumu İdare Heyeti üyeliği, TBMM II. dönem Ergani, VIII.ve X.dönem Diyarbakır milletvekilliği, Cumhuriyet Senatosu Diyarbakır Üyeliği (15 Ekim 1961 - 5 Haziran 1966) ve Cumhuriyet Senatosu başkan vekilliği yapmıştır.İhsan Hamit Tigrel, Demokrat Parti'den koptuktan sonra da Ekrem Alican'la birlikte Hürriyet Partisi'ni kurmuştur.

Türkiye Büyük Millet Meclisi (1. Dönem) Diyarbakır milletvekili Mehmet Zülfü Tigrel'in kardeşidir.

İrâde-i Milliye

İrade-i Milliye, İtilaf Devletleri’nin işgallerine karşı 1919'da Anadolu’da başlayan kurtuluş hareketinin ilk yayın organı olarak Sivas’ta çıkarılan gazete.

Gazetenin çıkarılmasına Sivas Kongresi’nde karar verilmişti. İlk sayısı 3 gün sonra (14 Eylül 1919) çıkarılan gazetede niçin bağımsızlık savaşına girişildiği ve son durumun ne olduğu halka ve dünya kamuoyuna aktarılmış olduğu için bu yayın, Kurtuluş Savaşı ve Türkiye tarihi açısından büyük önem taşır. Ayrıca Damat Ferit Paşa Kabinesi'nin düşürülüp, Ali Rıza Paşa başkanlığında yeni bir kabinenin kurulması; Osmanlı Meclis-i Mebusanı için seçimlerin yapılması; Meclis-i Mebusan’a millî mücadele taraftarı kimselerin girmesinde rol oynamış bir yayın organıdır.İrade-i Milliye, Heyet-i Temsiliye'nin Sivas'ta bulunduğu günlerde 16 sayı çıkarılmış; Heyet'in Sivas'tan ayrılıp Ankara'ya gitmesinden sonra bir yerel gazete hüviyetine bürünmüş; yayın hayatına 1922’nin sonuna kadar devam etmiştir. Heyet-i Temsiliye'nin Ankara'ya gidişinden sonra, millî mücadelenin yayın organı olma görevini Hakimiyet-i Milliye gazetesi üstlenmiştir.

İsmail Fazıl Paşa

İsmail Fazıl Paşa (Cebesoy) (1856, Kandiye, Girit Vilayeti - 18 Nisan 1921, Ankara) Türk asker ve siyasetçi.

İsmail Hami Danişmend

İsmâil Hâmî Dânişmend (d. 1899, Merzifon) - (ö. 12 Nisan 1967), Türk tarihçi ve Türk Dili araştırmacısı.

Babası Cebel-i Garbî mutasarrıfı Emir Mehmed Kâmil Beğ’dir. Orta tahsilini Beyrut ve Şam’da tamamladı. İstanbul’da Mekteb-i Mülkiye’yi bitirmeden evvel, Fransa’da Pâris College’de Fransızca okudu. İstanbul Mâliye Mektebi, Edebiyât Fakültesi ile Mülkiye Mektebi’nde Dinler Târîhi ve Siyâsî Târîh dersleri verdi. Bağdat Hukuk Mektebi Müdürlüğü yaptı. Kendi gayretiyle Nisan 1919'da çıkardığı Memleket Gazetesi ile Hâkimiyet-i Milliye, İrâde-i Milliye gazetelerinde neşrettiği yazılarıyla Millî Mücâdele’yi destekleyen aydınlardandır. Sivas Kongresi’ne katılan delegeler arasında yer aldı. Cumhuriyet’ten sonra resmî bir görev almadı. Kendini tamâmıyla Türk ve İslâm Târihi araştırmalarına verdi. Çalışmalarını otuzdan fazla kitapta topladı.

"Îzâhlı Osmanlı Târîhi Kronolojisi" adlı eserine târih araştırmalarında günümüzde de sıkça başvurulmaktadır. Bilhassa "Îzâhlı Osmanlı Târîhi Kronolojisi" adlı kitâbında, devşirmelerin Türk milletine yaptığı ihânetlerin üstünde durdu. Eserlerinde Türk milliyetçiliğinin pek çok temel iddiasını dile getiren Dânişmend, 12 Nisan 1967’de İstanbul’da vefât etti.

Türk-İslâm Târîhi’ne âit birçok eseri bulunan Dânişmend’in; Türkçe-Osmanlıca-Fransızca Lügat, Destan ve Dîvan Edebiyâtı’nda İstanbul Sevgisi, Türkçe Resimli Büyük Dil Kılavuzu adlı eserleri Türkçe husûsundaki mühim çalışmalarıdır.

Kavramlar
Millî uyanış
Konular
Cepheler
Konferanslar
ve antlaşmalar

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.