Salvador Allende

Salvador Allende Gossens (d. 26 Haziran 1908, Valparaíso, Şili - ö. 11 Eylül 1973, Santiago, Şili), Şilili devlet adamı ve Latin Amerika'da serbest seçimle iktidara gelen ilk Marksist devlet başkanıdır.[3] Ne var ki işçi sınıfının egemenliğinde bir cumhuriyet kurma amacını gerçekleştiremedi. Göreve başladıktan üç yıl sonra askerler, onun başkanlığını sürdürdüğü sosyalist iktidarı bir darbe ile ortadan kaldırdı.[4][5]

Salvador Allende
Salvador Allende Gossens-
29. Şili Devlet Başkanı
Görev süresi
4 Kasım 1970 - 11 Eylül 1973
Yerine geldiği Eduardo Frei Montalva
Yerine gelen Augusto Pinochet
Şili Senatosu Başkanı
Görev süresi
27 Aralık 1966 - 1969
Yerine geldiği Tomás Reyes Vicuña
Yerine gelen Tomás Pablo Elorza
Kişisel bilgiler
Doğum 26 Haziran 1908[1]
Valparaíso, Şili
Ölüm 11 Eylül 1973 (65 yaşında)
Santiago, Şili[2]
Partisi Şili Sosyalist Partisi
Evlilik(ler) Hortensia Bussi (1940-1973)
Dini Yok (Agnostik)
İmzası
Şahsın imzası
Salvador Allende
Salvador Allende
1973 CPA 4289
Salvador Allende Gossens

Çocukluk ve gençlik yılları

Burjuva bir ailenin oğlu olan Allende, liseyi bitirdikten sonra doğduğu kent olan Valparaíso'da tıp eğitimi gördü. Solcu politik gruplarda çalışarak kısa zamanda öğrenci liderliğine yükseldi. Diktatör Carlos İbanez'e karşı mücadelesinden dolayı tutuklandı ve 1932'de tıp diplomasını aldıktan sonra üniversiteden uzaklaştırıldı. Bir yıl sonra tanınmış birkaç solcuyla birlikte Komünist Parti'nin Marksist alternatifi olarak gördüğü Partido Socialista'yı (Sosyalist Parti) kurdu.

İlk politikaları

1937'den başlayarak milletvekili olan Allende, devletin çeşitli sağlık kurumlarında çalıştı ve Valparaíso Üniversitesi'nde öğretim üyeliği yaptı. Halk Cephesi Hükümeti'nin başkanı olan Pedro Aguirre Cerda, Allende'yi 1939'da Sağlık Bakanlığı'na atadı. Allende'nin sosyal düzeyi düşük olanlara karşı özel bir ilgi göstermesi, Yoksulların Başkanı olarak adlandırılmasını sağladı. 1943'te Sosyalist Parti Genel Sekreterliği'ne seçildi ve bunun ardından sağlık alanında çeşitli kamusal ve siyasal görevler üstlendi. Bunun yanı sıra ülkesinin sosyal yasalarının çıkarılması yönünde etkin bir rol oynadı.

Dört kez Başkan adaylığı

Allende supporters
1964'te Şilili işçiler Allende'yi destekleyen yürüyüşler düzenlemişlerdir.

Allende, toplumun alt tabakalarına ilişkin sosyal çalışmalarından dolayı kazandığı popülerliliği 1952'deki başkan seçimlerinde kullanmak istedi. Birkaç solcu partiyi birleştirerek Frente del Pueblo'yu (Halk Cephesi) kurdu ve bu partinin adayı oldu. Ne var ki ancak 60.000 oy alabildi. Bu başarısızlığın sonucu olarak, sonraki yıllarda giderek daha çok partiyi Halk Cephesine katmaya çalıştı.

4 eylül 1970'te Sosyalistler, Komünistler, Liberaller ve Hristiyan Demokratlardan ayrılmış olanların birleşmesiyle kurduğu Unidad Popular'ın (Halk Birliği) adayı oldu. 1952, 1958, 1964'ten sonraki bu dördüncü girişiminde, 1967'den beri Senato Başkanı olan Allende mutlak çoğunluğu (oyların % 36,3'ü) kazandı. Altı hafta sonra hedefine ulaşarak Başkanlık Sarayı'na taşındı. Hükümetteki Hıristiyan Demokrat Partisi'nin oylarını; demokratik hukuk devleti, ayrıca parti, toplantı ve basın özgürlüğünden yana tavrıyla toplayabildi.

Sosyalist ekonomik politikası

Allende, Şili'yi sosyalist bir topluma yani "İşçi Sınıfının Cumhuriyeti"ne dönüştürmek istedi. Mallara el koyarak ve mülkü dağıtarak büyük sosyal farklılıklara karşı savaştı. 15 yaşından küçük çocuklara, gebe ve emziren annelere parasız olarak günde yarım litre süt dağıttı. En düşük gelirleri üçte iki oranında yükseltti, buna karşılık devlet memurlarının ücretlerine bir üst sınır koydu.

Yabancı işletmeleri devletleştirmesi, birinci derecede, hemen hemen tümüyle ABD'lilere ait olan bakır madenlerine yönelikti. 1970 Kasım'ında Küba ile diplomatik ilişkilerin yeniden kurulması, ABD ile ayrıca bir sürtüşme nedeni oldu.

İç politika

Allende son.jpg&filetimestamp=20060907064535&
Allende'nin ABD güdümündeki diktatör Pinochet tarafından katledilmeden önceki son fotoğrafı. Allende, son ana kadar elindeki silahını bırakmamıştı. Allende hayattayken çekilmiş son resmi.

Allende'nin sosyal ve politik girişimlerinin başlangıçtaki başarılarına karşın önemli ekonomik sorunlar ortaya çıktı. Bir yıl önce devletleştirmeyi oybirliğiyle kabul etmiş olan muhafazakar muhalefet, ABD'nin baskısıyla 1972 Şubat'ında danışma koşulunu koydu ve Allende bundan sonraki devletleştirme işlemlerinde Parlamento'nun iznini almak zorunda kaldığından politikasını sürdüremedi.

1973'ün ortasından sonra sağdan ve soldan gelen terör, iç politikadaki dengeyi bozdu. Ayrıca zırhlı bir birliğin darbe girişimi, Allende'nin 1972 güzünde hükümete ortak ettiği ordunun da artık onu tam olarak desteklemediğini kanıtladı. 1973 Haziran'ının sonunda Parlamentonun çoğunluğu Allende'nin rejimini yasa dışı ilan etti ve kendisini anayasayı birkaç kez ihlal etmekle suçladı.

Askeri darbe ve ölümü

1973 Ağustos'unun sonunda Allende tarafından silahlı kuvvetlerin başkomutanlığına getirilen General Augusto Pinochet ülkenin karışık durumundan yararlanarak 11 Eylül 1973 tarihinde bir darbe girişiminde bulundu. Bunu yaparken CIA'in yoğun desteğini gördü. Bu durum, Latin Amerika devletlerinde serbest seçimlerle iktidara gelen Marksist bir devlet başkanına yapılan tek antikomünist darbedir.

Başkanlık Sarayı'na yapılan saldırılar sırasında teslim olması çağrısı yapıldı, fakat o askerlere teslim olmayı reddetti ve intihar etti.[6][7] Kısa bir süre sonra, darbeciler, Allende'nin intihar ettiğini duyurdu. Resmi duyuruda otomatik tüfek ile intihar ettiğini ilan etti. Ölümünden önce, Fidel Castro'nun kendisine hediye ettiği ve elinde tuttuğu AK-47 marka silah birkaç kez fotoğraflanmıştı. Allende, bu silahla ölü bulundu. 2004'teki Guzmán belgeseline göre, Allende bir tabanca ve bir tüfekle kendini vurmuştur. Ölümünden sonra Pinochet anayasayı geçersiz kılarak askeri bir diktatörlük kurdu.

Geleneği

İstanbul, Ataşehir'de Mustafa Kemal Atatürk ile yan yana bir heykeli vardır.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ [1]
  2. ^ "Biography of Allende" (PDF). salvador-allende.cl. 18 Aralık 2008 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
  3. ^ "Profile of Salvador Allende". BBC. 8 Eylül 2003.
  4. ^ Pipes (2003). Communism: A History. The Modern Library. s. 138. ISBN 0-8129-6864-6. Bilinmeyen parametre |adı= görmezden gelindi (yardım)
  5. ^ "Chile: The Bloody End of a Marxist Dream... Allende's downfall had implications that reached far beyond the borders of Chile. His had been the first democratically elected Marxist government in Latin America..." Time Magazine.
  6. ^ "Otopsinin sonucu: Allende intihar etti". NTV Tarih (Basılı yayım), s. 18. Ağustos 2011. ISSN 1308-7878.
  7. ^ post (2011-07-19). "Informe del Servicio Médico Legal confirma la tesis del suicidio de ex Presidente Allende | Política". La Tercera. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2011-09-18.

Dış bağlantılar

Siyasi görevi
Önce gelen:
Miguel Etchebarne
Şili Halk Sağlığı, Sosyal Yardımlaşma ve Refah Bakanı
1939–1942
Sonra gelen:
Eduardo Escudero
Önce gelen:
Tomás Reyes
Şili Senatosu Başkanı
1966–1969
Sonra gelen:
Tomás Pablo
Önce gelen:
Eduardo Frei Montalva
Şili Devlet Başkanı
1970–1973
Sonra gelen:
Augusto Pinochet
11 Eylül

11 Eylül, Miladi takvime göre yılın 254. (artık yıllarda 255.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 111 gün vardır.

1973 Şili Darbesi

1973 Şili Darbesi, 11 Eylül 1973 tarihinde sosyalist başkan Salvador Allende'nin devrilip General Pinochet'in iktidara geldiği askeri darbedir. Bu darbeyle dünyanın seçimle başa gelmiş ilk sosyalist hükümeti devrilmiş ve yerine 17 yıl sürecek bir diktatörlük kurulmuştur.

26 Haziran

26 Haziran, Miladi takvime göre yılın 177. (artık yıllarda 178.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 188 gün vardır.

4 Eylül

4 Eylül, Miladi takvime göre yılın 247. (artık yıllarda 248.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 118 gün vardır.

4 Kasım

4 Kasım, Miladi takvime göre yılın 308. (artık yıllarda 309.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 57 gün vardır.

Augusto Pinochet

Augusto José Ramón Pinochet Ugarte (d. 25 Kasım 1915, Valparaíso – ö. 10 Aralık 2006, Santiago), 1973 yılından 1990 yılına kadar Şili'yi dikta rejimi ile yöneten general. 1973'ten 1998'e kadar Şili ordusunun başkomutanı ve 1973'ten 1981'e kadar Şili Cunta Hükûmeti'nin başkanı.

11 Eylül 1973 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri (ABD) destekli bir askeri darbeyle sosyalist Salvador Allende'nin Unidad Popular hükûmetini devirmiş ve ülkedeki sivil yönetimi kuruluşunun 48. yıldönümüne bir hafta kala sona erdirerek iktidara gelmiştir.

Pinochet dönemi çok sayıda insan hakları ihlalerinin yaşandığı bir dönem olarak kabul edilmesine karşın Pinochet taraftarlarına göre, Pinochet sayesinde ülkede büyük bir ekonomik kalkınma sağlanmıştır. 10 Aralık 2006'da, ev hapsinde tutulurken 91 yaşında kalp krizi geçirerek ölmüştür.

Eduardo Frei Montalva

Eduardo Nicanor Frei Montalva (16 Ocak 1911 - 22 Ocak 1982), Şilili siyasetçi. Çalışma Bakanı, Hristiyan Demokrat Parti Başkanı, Meclis Başkanı ve Şili Devlet Başkanı (1964-1970) olarak görev yapmıştır. Oğlu Eduardo Frei Ruiz-Tagle da 1994-2000 yılları arasında ülkesinin Devlet Başkanlığı koltuğunda oturmuştur.

Isabel Allende

Isabel Allende Llona (d. 2 Ağustos 1942) Şilili yazar.

Allende, Şili büyükelçisi Tomás Allende'nin kızı olarak Lima, Peru'da doğdu. Annesi Francisca Llona Barros'tur. Şili'nin 1970'le 1973 yılları arasında cumhurbaşkanı olmuş Salvador Allende'nin de yeğenidir. 1945'te annesiyle babası ayrıldı ve annesi Santiago, Şili'ye üç çocuğuyla yeniden yerleşti. Annesi diplomat olan Ramón Huidobro ile evlendi ve 1953'e kadar orada yaşadılar. Üvey babası Bolivya ve Lübnan'a diplomat olarak atandı. Isabel Allende Bolivya'da Amerikan özel okulunda, Beyrut, Lübnan'da ise İngiliz özel okuluna devam etti. Daha sonra ortaokul eğitimini tamamlamak için tekrar 1958'de Şili'ye döndüler.

Şili'de ilk eşi Miguel Frías'la 1962 yılında evlendi. 11 Eylül 1973'te amcası Şili'nin ilk sosyalist Başkanı Salvador Allende, general Augusto Pinochet önderliğindeki ordu tarafından devrilince ve ölünce/öldürülünce, Allende ailesiyle birlikte önce Karakas Venezuela'ya daha sonra San Francisco ABD'ye sürgüne gitti.

Miguel Angel Asturias

Miguel Angel Asturias (İspanyolca: Miguel Ángel Asturias; d. 19 Ekim 1899, Guatemala - ö. 9 Haziran 1974, Madrid) Guatemalalı yazar ve diplomat. Kızılderili-Maya mitlerini konu edinen "Guatemala Efsaneleri" (Leyendas de Guatemala) ile adını duyurdu. 1967'de edebiyat dalında Nobel Ödülüne layık görüldü.

Palacio de La Moneda

Palacio de La Moneda (İspanyolca: "Darphane sarayı"), Şili Cumhuriyeti'nin başkanlık konutudur. İspanya'nın Amerikan kolonilerinde inşa ettirdiği en görkemli binalardan biri olan saray Şili'nin başkenti Santiago'nun merkezinde yer alır.

Palacio de La Moneda, İtalyan mimar Joaquín Toesca tarafından tasarlanmıştır. 1784 Yılında yapımına başlanmış ve 1805'te halen inşası sürmekte iken kullanıma açılmıştır.

1845 Haziranında, başkan Manuel Bulnes'in yönetiminde hükümetin başkanlık konutu olmuştur. 1930 sarayın önüne Plaza de la Constitución (Anayasa meydanı). yapıldı. Gabriel González Videla'nın başkanlığından sonra saray bu konumunu kaybetti.

La Moneda 1973'te General Augusto Pinochet yönetimindeki bir askeri grup tarafından yapılan hava saldırılarında kısmen yıkıldı ve Pinochet'in askerleri tarafından girilen sarayda başkan Salvador Allende intihar etti. 11 Mart 1981'de yeniden inşa ve restorasyon çalışmaları tamamlandı. Ancak saldırıdan kalan bazı mermi izleri korunmuş olup günümüzde görülebilmektedir. Sonradan sarayın önündeki meydanın altına bir sığınak inşa edilmiştir.

Başkan Ricardo Lagos yönetime geldiğinde sarayı halka açmaya karar vermiştir. Günün belirli saatlerinde herkes saraya girebilir ve bahçesinde gezinebilir. Lagos ayrıca Morandé 80 isimli, Şili başkanlarının 1973 darbesinden önce saraya girdiği kapıyı tekrar açtı.

Günümüzde La Moneta'da başkanlık evi ve üç kabine bakanlığı bulunur: İçişleri, başkanlık genel sekreterliği ve hükumet genel sekreterliği.

Kasım 2004'te La Moneda 12. APEC liderleri toplantılarından birine ev sahipliği yapmıştır.

2004'ün sonları ve 2006'nın başları arasında La Moneda'nın güney cephesinin önüne Plaza de la Ciudadanía (Millet Meydanı) adında yeni bir meydan inşa edildi. Projenin iki bölümü tamamlanmış olmakla beraber kalan bir bölümü için onay beklenmektedir.

Patricio Aylwin

Patricio Aylwin Azócar (26 Kasım 1918 - 19 Nisan 2016) Şilili siyasetçi ve avukat. Şili'de darbe sonrası demokratik yollarla seçilen ilk başkandır.

1990-1994 yılları arasında başkanlık görevini yürütmüş demokratik bir ülkenin yeniden inşa edilmesine fırsat veren, farklılıklar hususunda, demokratlar arasında daima birlik sağlayan birisi olarak tarihe geçmiştir.

Şili'de 11 Eylül 1973 tarihinde yapılan askeri darbeyle sosyalist Devlet Başkanı Salvador Allende devrildi; General Augusto Pinochet'nin liderliğindeki cunta yönetimi, 17 yıl yönetimde kaldı. 1989'da düzenlenen seçimlerde başkan seçildi.

Ülkede 1989 yılının Aralık ayında yapılan seçimlerde 17 siyasi partinin oluşturduğu Demokratik İttifak adayı, Hristiyan Demokrat Partisi kurucusu ve Başkanı olarak oyların yüzde 56'sını alarak başkan seçildi.

19 Nisan 2016 tarihinde 97 yaşında öldü.

Roberto Rossellini

Roberto Rossellini (d. 8 Mayıs 1906, Roma - ö. 3 Haziran 1977, Roma), İtalyan senaryo yazarı ve yönetmen. Yeni Gerçekçilik akımının en önemli yönetmenlerinden. İlk yeni gerçekçi film Roma, città aperta'nın yönetmenidir.

Babası Roma'daki ilk sinemanın kurucusuydu. Bu sayede çocuk yaşta film izlemeye başlayan Rossellini babasının ölümünden sonra da sinema sektöründe çalışmaya devam etti.

1937'de ilk belgeseli olan Prélude à l'après-midi d'un faune'u çekti.

Salvador

El Salvador - Orta Amerika'da bir ülke.

San Salvador - El Salvador'un başkenti.

Salvador - Brezilya'nın Bahia eyaletinin başkenti.

Salvador, (Film) Film, Dram 1986Salvador adını taşıyan Portekiz'de yerleşim birimleri:

Salvador - Arcos de Valdevez belediyesinde bucak.

Salvador - Beja belediyesinde bucak.

Salvador - Penamacor belediyesinde bucak.

Salvador - Ribeira de Pena belediyesinde bucak.

Salvador - Serpa belediyesinde bucak.

Salvador - Torres Novas belediyesinde bucak.Ayrıca Salvador adını taşıyan kişiler:

Salvador Dalí - İspanyol ressam

Salvador Allende - Şilili politikacı

Seán MacBride

Seán MacBride (26 Ocak 1904 – 15 Ocak 1988), İrlandalı politikacı.

Politik kariyerine İrlanda'da başlamış, daha sonra uluslararası çeşitli kuruluşlarda görevler almıştır. Bunlardan bazıları Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi ve Uluslararası Af Örgütü'dür. Yaptığı çalışmalarla 1974 yılında Nobel Barış Ödülüne layık görülmüştür.

MacBride Paris doğumludur ve Başkan John MacBride'ın oğludur. Hukuk okumuş ve IRA aktivitelerine katılmıştır.

Politik kariyeri sonrası International Committee of Jurists in 1963 ve 1971 arası Genel Skreterliğini yapmıştır ve International Peace Bureau kurumuna başkan olarak seçilmiştir. Organisation for European Economic Co-operation (OEEC, later OECD) kurumunda başkan yardımcılığı Avrupa Konseyinde Bakanlar konseyi başkanlığı görevlerinde bulunmuştur.

Unidad Popular

Unidad Popular (Halk Birliği) Şili'de 1970 Şili başkanlık seçiminde Salvador Allende'nin başarılı adaylığı arkasında durmuş olan politik partilerin koalisyonudur.

Şili sol partilerinin büyük bir kısmından oluşmuştur: Şili Sosyalist partisi, Şili Komünist Partisi, Radikal Parti, Sosyal Demokratik Parti ve Halk Eylem Birliği Hareketi(MAPU - Movimiento de Acción Popular Unitario).

Lideri, Şili Sosyalist Partisi kurucularından olan Salvador Allende bir Marksistti. Seçimlerdeki üstünlüğü Şili Ulusal Kongresi tarafından başkan olarak onaylanmasıyla sonuçlandı. Şili Hristiyan Demokratik Partinin koşullu ve gevşek desteği bir süre sonra bu onayın bozulmasına yol açtı. Ülkedeki politik kutuplaşmanın artmasıyla sonuçlanan bu süreç sonunda, Şili Devrimci Sol Hareketi muhafazakarlar ve kurucu güçlerle ihtilafa düştü, bu esnada silahlı sağ kuvvetler hükümeti işlevsizleştirme çalışmalarına Nixon yönetiminin desteğiyle başladı. Ağustos 1973'te Hristiyan demokratlar sağcı Şili Milliyetçi Partisiyle kongrede Şili darbesine yol açacak olan protestolara başladılar. Bu darbe sonucunda 17 yıllık Halk Birliği hükümeti ve demokrasi askeri yönetimle değiştirilmiş oldu.

Şili

Şili (İspanyolca: Chile ) ya da resmî adıyla Şili Cumhuriyeti ( República de Chile ; Arjantin'in batısında, And Dağları ile Büyük Okyanus arasında kalan, kuzeyden güneye 4.300 km boyunca uzanan bir Güney Amerika ülkesidir. Kuzeyinde Peru, kuzeydoğusunda Bolivya ve doğusunda Arjantin bulunur. Başkenti Santiago olup 2012 yılı tahminlerine göre ülkede yaklaşık 17 milyon insan yaşamaktadır. İsmi Aymara dilinde "Dünyanın bitimi" anlamına gelen chilli kelimesinden gelir.

Şili idari olarak on beş bölgeye ayrılmıştır. Bunlardan on dördü, başlarındaki 1'den 15'e kadar (13 atlanmıştır) Roma rakamlarıyla ifade edilen, Tarapacá, Antofagasta, Atacama, Coquimbo, Valparaíso, O'Higgins, Maule, Bío-Bío, Araucanía, Los Lagos, Aysén, Magallanes y la Antártica Chilena, Los Ríos ve Arica y Parinacota bölgeleridir. Başkent ve çevresini içeren Región Metropolitana de Santiago bölgesi için ise rakam yerine RM harf kısaltması kullanılır.

Şili devlet başkanları
1950'li yıllar
1960'lı yıllar
1970'li yıllar
1980'li yıllar
1990'lı yıllar

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.