Ptolemaios Krallığı

Ploteme Krallığı ( Modern YunancaΠτολεμαϊκὴ βασιλεία, Ptolemaïkḕ Basileía)[1] Mısır'daki Helenistik Dönem krallığıdır. Krallık MÖ 323'de Büyük İskender'in ölümünden sonra I. Ptolemaios Soter tarafından kurulmuş vePtolemaios hanedanı tarafından yönetilmiştir. Krallık VII. Kleopatra'nın ölümünden sonra MÖ 30'da Roma İmparatorluğu tarafından yıkılmıştır.

Plotemeler
Πτολεμαϊκὴ βασιλεία
Ptolemaïkḕ Basileía
Ploteme Krallığı
MÖ 305-MÖ 30
PtolemaicEmpire
Başkent İskenderiye
Yaygın diller Yunanca
Mısırca
Berberice
Hükûmet Mutlak Monarşi
Firavun  
• 305–283 MÖ
Ptolemy I Soter
• 51–30 MÖ
Kleopatra
Tarihçe  
• Kuruluşu
MÖ 305
• Dağılışı
MÖ 30
Para birimi Drahmi
Öncüller
Ardıllar
Makedonya (antik krallık)
Roma Cumhuriyeti
Günümüzdeki durumu
Mısır Mısır
Filistin Devleti Filistin
İsrail İsrail

Kıbrıs CumhuriyetiKKTC VE Kıbrıs Cumhuriyeti
LibyaLibya
Lübnan Lübnan
Suriye Suriye
Türkiye Türkiye
Ürdün Ürdün
Yunanistan Yunanistan

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ Diodorus, Bibliotheca historica, 18.21.9
22 Haziran

22 Haziran, Miladi takvime göre yılın 173. (artık yıllarda 174.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 192 gün vardır.

Birinci Ara Dönem

Birinci Ara Dönem milattan önce yaklaşık 2216 yılında başlayıp 2025 yılına kadar devam eden dönem. Bu dönemde 6. Hanedan sonrasında yıkılan antik Mısırda oluşan yeni hakimiyet bölgelerinde özellikle Teb ve Herakleopolis öne çıkan şehirler olmuşlardır.

Bizantion Kuşatması (MÖ 251)

Bizantion Kuşatması, MÖ 251 yılında Seleukos İmparatorluğu'nun Bizantion'a karşı gerçekleştirdiği muhasara.

Bizantion'un Kallatis'e saldırılarını gerekçe göstererek şehri kuşatan II. Antiohos'a karşı Herakleia Pontiki kırk gemi ile Bizantion'a destek vermiş, Ptolemaios Krallığı da para, iaşe ve silah yardımında bulunmuştur.

Bryaxis

Bryaxis (Grekçe: Βρύαξις ya da Βρύασσις) (d. yak. MÖ 350) Antik Yunan heykeltıraş. Kardeşi ve eşi olan Mausolus'un anısına Karya kraliçesi II. Artemisia tarafından Halikarnassos'ta yaptırılan Mausolos'un mozolenin kuzey cephesini yapmıştır. Bazı yazarlar, Bryaxis'in İskenderiye Tapınağında bulunan ünlü büyük Serapis heykelini yaptığını savunur. Ancak Adolf Michaelis'e göre, Athenodoros Cananites İskenderiye heykelini yaptığ söylenen Byraxis'in yalnızca bu heykeltıraşın bir adaşı olduğunu belirtmektedir. Bryaxis2in eserleri arasında Suriye kralı Seleucus'un bronz bir heykeli, Rodos'ta 5 büyük heykel ve Antioch yakınında Daphne'de Apollo heykeli bulunur.

Diadohlar

Diadohlar (İngilizce telaffuz: [daɪˈædəkaɪ]; Grekçe: Διάδοχοι, Diádohoi, "ardılları"), Büyük İskender'in ailesinden kişiler, ona yakın kumandanlar ve arkadaşları, yani ardılları anlamına gelmektedir. İskender MÖ 323'te Babil'de hayatını kaybedince onun genişletip büyüttüğü imparatorluğun nasıl yönetileceği büyük bir tartışma ve mücadele konusu olmuş, Diadohlar savaşlarına zemin hazırlamıştı. Diadohlar ilk olarak Babil'de bir devlet konseyi topladılar. En öne çıkan isimler Perdikkas, I. Ptolemaios Soter, I. Seleukos Nikator, Lisimahos ve Antigonos ve Antipatros gibi isimlerdi. İlk olarak Perdikkas imparator vekili oldu. Sonrasında fazlaca güçlendi. İskender'in cesedini Makedonya'ya taşıma fikri yüzünden Ptolemaios ile sürtüştü, Mısır'a girmesi onun sonu oldu. Devamında Antipatros, o ölünce de Antigonos büyük güç sahibi olacaktı. MÖ 312'de Gazze Muharebesi, MÖ 301'de İpsos Savaşı ve MÖ 281'de Korupedion Savaşı sonraki mücadeleler oldu. Sonlara doğru Ptolemaios Sleukos'u da öldürmüştü. Korupedion Savaşı sonrasında İskender'in üniter devleti resmen parçalandı. Mısır'da Ptolemaios Krallığı, Önasya'da (Ortadoğu) Seleukos İmparatorluğu kurulurken Makedonya'da ise Antigonos Hanedanlığı etkin oldu.

Geç Dönem

Geç Dönem, Antik Mısır'ın son dönemi olarak kabul edilir. Bu dönem mısırbilimcilerce 25. hanedan ve 27. hanedan arasında bir yere konumlandırılabilir ve Mısır'ın Perslerce fethine kadar sürer.

Hanedan öncesi Mısır

Hanedan öncesi Mısır, (Hanedan öncesi Mısır - Antik Mısır) medeniyetinde firavunlar öncesi döneme verilen isim. Bu dönemde insanların köylerde yasadığı, avcılık için ufak taşlardan ok-ucu yaptıkları düşünülmektedir. Insan sayısı tahminen 10 bin'den azdır. Bu dönemde köy gruplarının başında yerel derebeyler vardı.

Aşağı Mısır (delta bölgesi) ve Yukarı Mısır ayrı derebeyler tarafından yönetilmekteydi.

Helenistik Dönem

Helenistik Dönem, Büyük İskender'in istilalarıyla başlayan Antik Dünya'da Grek etkisinin doruğa ulaştığı dönemdir. Helenistik Dönem, Klasik Grek Dönemini izlemiştir ve Helenistik Dönem'in ardından, Klasik Grek egemenliğindeki bölge Roma Cumhuriyeti hakimiyetine geçmiştir. Bu dönemde dahi Klasik Grek kültürü (din, sanat ve yazın olarak) halen Roma hakimiyetine sızmaktadır. Öyle ki Latincenin yanı sıra Grekçe konuşulmaya ve yazılmaya devam edildi. Helenistik Dönem bazen, Klasik Grek Uygarlığı'nın gerileme ve çöküş dönemi olarak görülmektedir. Bir başka açıdan da Klasik Grek Uygarlığı ile Roma Uygarlığı arasında bir geçiş dönemi olarak görülür. Dönemin başlangıcı çoğu kez Büyük İskender'in ölüm tarihi olan MÖ 323 olarak alınır. Dönemin sonu ise Yunanistan Yarımadası'nın Roma Cumhuriyeti tarafından işgal edildiği MÖ 146 olarak kabul edilir. Bazı tarihçiler ise Büyük İskender'in imparatorluğu'ndan kalan son devlet olan Ptolemaios Hanedanlığı'nın Aktium Savaşı'nda yenilgiye uğrayıp yıkıldığı tarih olan MÖ 31-30 tarihini Dönem'in sonu olarak kabul ederler.Büyük İskender'in Pers İmparatorluğu'nu yenilgiye uğratmasından sonra Güneybatı Asya'da Makedonya Krallığı'na bağlı yeni krallıklar kurulmaya başlanmıştır. Bu yeni krallıklar, Klasik Grek kültürünü ve dilini söz konusu topraklara taşımıştır. Aynı şekilde bu krallıklar da yerel kültürlerden etkilenmiş, yerel uygulamaları ve kurumları benimsemiştir.

Bu anlamda Helenistik Dönem, Antik Grek uygarlığı ile Yakın Doğu'nun, Orta Doğu'nun, Güneybatı Asya'nın bir kaynaşmasını ve bu toplumları "barbar" olarak gören eski Grek tutumundan bir uzaklaşmayı, bir kopmayı temsil etmektedir. Bununla birlikte gerçek anlamda karma bir Grek - Asya kültürünün yaygın olduğunu ileri sürmek güçtür. Varlıklı sınıflar ve siyasi erki elinde bulunduran zümreler yeni karşılaştıkları kültürel öğeleri ya da tutumları, kendileri açısından yararlı ya da ilginç buldukları ölçüde benimseme eğilimideydiler, fakat nüfusun büyük çoğunluğu eskiden olduğu gibi yaşamaya devam etmiştir.

I. Ptolemaios

I. Ptolemaios Soter (Yunanca: Πτολεμαίος Σωτήρ "Ptolemaios Soter"; d. MÖ 367 - ö. MÖ 283), Büyük İskender'in bir generali olup onun ölümünden sonra Diadokhlar mücadelesinde öne çıktı. Diadoki devletlerinden biri olarak Antik Mısır'da MÖ 305/4'te firavun unvanını da alarak (MÖ 305 - MÖ 285) döneminde krallık yapmıştır. Ptolemaios Krallığı ve Ptolemaios hanedanı kurucusudur. Kurduğu hanedana babasının ismine atfen da Lagidan hanedanı ismi de verilmiştir.

Ptolemaios'nin annesi Makedonyalı Arsinoe'dur. Babasının kim olduğu tam olarak bilinmemektedir. Eski zamanlardan beri ya Lagus isimli bir Makedonyalı soylu ya da Makedonya Kralı II. Filip'in gayrimeşru oğlu olduğu bildirilmiştir. Eğer II. Filip'in gayrimeşru oğlu ise Ptolemaios Büyük İskender'in yarı kardeşi olmaktadır. Bazı tarihçiler bunun Ptolemaios için bir propaganda vasıtası olduğunu kabul etmektedirler. Ptolemaios'un Büyük İskender'in en güvenilir bir generali olduğuna şüphe yoktur; İskender'e şahsen bağlı olan 7 koruyucu (somatophylakes) arasında bulunmuştur.

I. Seleukos

I. Seleukos Nikatōr (Telâffuz: selefkos nikator; Yunanca: Σέλευκος Νικάτωρ, d. MÖ 358 - ö. MÖ 281) Büyük İskender'in Makedon kumandanı. İskender'in ölümünden sonra başlayan Diadoki Savaşları'nda Seleukos, Seleukos hanedanını ve Seleukos İmparatorluğu'nu kurmuştur. Krallığı İskender'den sonra kurulan devletler arasında Roma yayılmasına karşı en uzun süre direnen ülkelerden biridir. Mısır'daki Ptolemaios Krallığı Seleukosların çöküşünden sonra 34 yıl daha dayanabilmiştir.

Klasik Antik Çağ

MÖ 546 yıllarında Pers Kralı Kyros, Sardes'i yakıp yıkarak Lidya Krallığı'na son vermiş ve Anadolu'da MÖ 300 yılına kadar sürecek olan Pers Egemenliğini başlatmıştır. Persler sadece Anadolu'yu ele geçirmekle kalmayıp, zaman zaman yaptıkları savaşlarla, Trakya ve Yunanistan'da da etkili olmuşlardır. Bu nedenle MÖ 5. yüzyıl Helen Sanatı Anadolu'da Pers etkisi altında kalmış ve Grek-Pers Sanatı olarak literatüre geçmiştir. Bu dönemde Anadolu ilk defa, doğu ile batı arasında gerçek bir köprü vazifesi görmüş ve Persler tarafından yapılan Kral Yolu, İran içlerinden Ege kıyılarına kadar ulaşmıştır.

MÖ 5. yüzyılda heykeltıraşlıkta insan vücudunun gerçek anatomik yapısı ortaya çıkmıştır. Dönemin en önemli yapıtlarından olan ve dünyanın yedi harikasından ikisi, Efes Artemis Tapınağı ile Halikarnas Mozolesi Anadolu'da inşa edilmişlerdir.

Korupedyon Muharebesi

Korupedyon Muharebesi (Korupedyum olarak da bilinir), Diadokilerin (Büyük İskender'in imparatorluğunu paylaşan varisler) aralarında yaptıkları bir seri Diadoki Savaşları içindeki son muharebedir. MÖ 281 yılında Lysimakhos ve I. Seleukos Nikator arasında gerçekleşmiştir. Lysimakhos Trakya'yı ve İpsus Savaşı'nden sonra elinde kalan Batı Anadolu topraklarını yönetiyordu. Son zamanlarda da Makedonya'nın kontrolünü ele geçirmişti. Seleukos ise Doğu Anadolu Bölgesi, Suriye, Lübnan, Filistin, Irak ve İran'ı yönetiyordu.

Bu savaş hakkında çok az şey bilinse de, iki yaşlı kralın teketek kılıç kılıca savaştığı ve Seleukos'un bu teketek çarpışmayı kazandığı bilinir. Lysimakhos 'un ise bu savaş sırasında öldüğü bilinmektedir. Antik Karadeniz Ereğlisi (Hereklea Pontica) tarihini yazan bir eski klasik çağlar tarihçisi (Ereğli'li Memnon), Lysimakhos'un Seleukos ordusunda görev yapan bir Ereğli'li asker olan Malakon'un attığı bir mızrak ile öldüğünü bildirir.Bu zaferle Seleukos İskender İmparatorluğu'nun, Mısır'da bulunan Ptolemaios Krallığı hariç, hemen hemen tüm bölgelerinde egemen oldu. Ancak zafer hiçbir şeyi değiştirmedi ve Seleukos zaferden kısa bir süre sonra (Mısır Krallığı'nı eline geçiren kardeşi II. Ptolemaios'dan kaçıp önce Lysimakhos sonra Seleukos'a sığınan) Ptolemy Keraunos'un suikastine kurban gitti. İmparatorluğuna kattığı Makedonya da çok geçmeden bağımsızlığını kazandı.

Büyük İskender'in yakın arkadaşları olan Diadokiler hayatları boyunca devamlı şiddet taraftarı olarak saldırgan hareket ettiler ve birbirlerini öldürdüler veya öldürttüler. Sadece I. Ptolemaios Soter huzurlu bir şekilde İskenderiye'de öldü.

Mısır Sultanlığı

Mısır Sultanlığı veya Mısır İngiliz Protektorası, bugünkü Mısır topraklarında 1914-1922 yılları arası varlığı sürdürmüş olan devlet. Fransız Ekvatoral Afrikası, Birleşik Krallık Filistin Mandası, Trablusgarp ve Sirenayka ile komşu idi.

Orta Krallık

Orta Krallık (Güney ve Kuzey Mısır'ın birleşme dönemi olarak da bilinir.) MÖ 2050 - MÖ 1650 yıllarında Mısır'da hüküm sürmüş firavun hanedanlarının dönemine verilen isim.

Panyum Muharebesi

Panyum Savaşı MÖ 198 yılında Seleukoslar ile Mısır arasında yapılmıştır. Suriye Savaşları'nın bir parçasıdır. Seleukos Ordusu Büyük Antiokus III tarafından, Mısır Ordusu ise Etolyalı Skopas tarafından yönetilmiştir. Seleukoslar savaşı kazanmıştır. Savaşın ayrıntıları konusunda bilgi çok azdır; ancak Seleukosların bu savaşı kazanmasının nedeninin zırhlı atların kullanımı olduğu düşünülmektedir. Bu atlılar, Mısır süvarilerine saldırıp kaçmalarını sağlamışlardır. Savaş alanından kaçan süvarileri Mısır Ordusu'nun arkasını savunmasız bırkmıştır. Seleukos süvarileri de bunu fırsat bilip düşman orduya arkadan saldırmıştır. Neye uğradığını şaşıran Mısır Ordusu bozguna uğramıştır. Seleukos süvarilerinin teçhizatı konusunda kesin bir bilgi yoktur.

Savaş Golan Tepeleri'nin yakınlarında bulunan Banyas adlı bir yerleşkede yapılmıştır ve Yahudiye üzerindeki Ptolemi hakimiyeti sona ermiştir.

Paşabeleni

Paşabeleni Mersin ili Bozyazı ilçesinde bir sit alanıdır.

Yeni Krallık

Yeni Krallık; Antik Mısır'da MÖ 1550 yılından MÖ 1070 yılına kadar olan süre içerisinde 18. hanedan, 19. hanedan ve 20. hanedan olmak üzere üç hanedana ev sahipliği yapmış tarihsel dönemdir.

Üçüncü Ara Dönem

Üçüncü Ara Dönem Antik Mısır'da milattan önce 1075'ten 652 yılına kadar olan dönemi kapsayan, Yeni Krallık'tan klasik firavun döneminin çöküşüne kadar yaşanan dönemi ifade eden bir adlandırmadır.

İkinci Ara Dönem

İkinci Ara Dönem Antik Mısır'da Orta Krallık döneminden Yeni Krallık dönemine geçişi sağlayan ara dönemdir. Bu dönem 13. hanedandan 17. hanedana ulaşmakta ve milattan önce 1648'den 1550'ye kadar uzanmaktır.

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.