Leyla Zana

Leyla Zana (3 Mayıs 1961, Diyarbakır), Kürt kökenli Türk siyasetçi. Zana 1991-94 yılları arasında Diyarbakır ve 2011-18 yılları arasında ise Ağrı milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yer aldı.

Leyla Zana
Zana (cropped)
Türkiye Büyük Millet Meclisi
19., 24., 25. ve 26. Dönem Milletvekili
Görev süresi
11 Ekim 2011 - 11 Ocak 2018
Seçim Bölgesi Ağrı
Görev süresi
20 Ekim 1991 - 30 Haziran 1994
Seçim Bölgesi Diyarbakır
Kişisel bilgiler
Doğum 3 Mayıs 1961
Silvan, Diyarbakır, Türkiye
Milliyeti Kürt
Partisi Halkların Demokratik Partisi
Diğer siyasi
bağlantıları
SHP, ÖZEP, HEP, DEP, Bağımsız
Evlilik(ler) Mehdi Zana (e. 1975)
Çocukları 2
Mesleği Siyasetçi, gazeteci

İlk yılları

Leyla Zana 3 Mayıs 1961 tarihinde Fahrettin-Hediye Dağlı çiftinin kızları olarak Türkiye'nin Diyarbakır ilinin Silvan ilçesinde doğdu.[1] Zana ilkokul'un birinci sınıfını tamamlayamadan okuldan ayrılmak zorunda kaldı. 1975 yılında 14 yaşında iken, kendisinden 21 yaş büyük kuzeni Mehdi Zana ile evlendi.[2] 12 Eylül 1980 askeri darbesi döneminde, o dönem Diyarbakır Belediye Başkanı olan Mehdi Zana gözaltına alınıp tutuklandı ve 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı.[2] Leyla Zana eşi hapiste iken ilk olarak okuma-yazma öğrendi. Daha sonra ilkokulu, ortaokulu ve liseyi dışarıdan bitirdi. Eğitime ayırdığı zamanın yanında siyasi faaliyetlere de katıldı.[2]

Kariyeri

1987'de İnsan Hakları Derneği Diyarbakır şubesi'nin kurucuları arasında yer aldı. 1988 yılında Yeniülke gazetesinde gazeteci olarak çalışmaya başladı.

Siyasi kariyeri

1991 Türkiye genel seçimleri'nde, bölge kadınlarının büyük desteğini aldığı bir seçim çalışması sonrasında zamanın Sosyaldemokrat Halkçı Parti listesinden Diyarbakır milletvekili olarak TBMM'ye girdi. 6 Kasım 1991'de, TBMM 19. Yasama Dönemi için yapılan yemin töreninde, başında Kürt ulusal renkleri olan bir bantla, Türkçe başladığı yemini Kürtçe "Bu yemini Türk ve Kürt halklarının kardeşliği adına ediyorum" cümlesiyle tamamlaması nedeniyle meclis salonunda tepkiyle karşılaştı. 2 Mart 1994'te [3] , ABD'de yaptığı bir konuşma yüzünden, TBMM Genel Kurulu'nda yapılan oylamada, Orhan Doğan, Hatip Dicle, Ahmet Türk, Sırrı Sakık ve Mahmut Alınak'la beraber milletvekilliği dokunulmazlığı kaldırıldı. Ertesi gün dokunulmazlıkları kaldırılmış olan diğer 5 milletvekiliyle birlikte gözaltına alındı.

17 Mart 1994'te, grup arkadaşları Hatip Dicle, Selim Sadak ve Orhan Doğan ile birlikte tutuklanarak cezaevine gönderildi. 8 Aralık 1994'te yasadışı örgüt üyeliği suçundan mahkûm olarak 15 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Hapishaneden yazdığı mektuplar önce bir gazetede yayımlandı, daha sonra kitap haline getirildi.

1995 yılında Sakharov Düşünce Özgürlüğü Ödülü verildi.[4] Hapishane yılları boyunca uluslararası barış kuruluşlarının ve insan hakları derneklerinin desteği ve Avrupa Birliği süreciyle birlikte yoğunlaşan çabaları sonucunda ve AİHM kararı doğrultusunda yeniden yargılanan Zana ve arkadaşları, 15'er yıllık hapis cezaları olduğu gibi onaylanarak cezaevinde kaldılar. Zana, 8 Haziran 2004'te Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevi'nden serbest bırakıldı.

TBMM 24. Dönem Diyarbakır, 25.ve 26. Dönem Ağrı milletvekilidir. [5]

Davaları

  • 21 Mart 2007 tarihinde Diyarbakır'daki etkinliklerde sarfettiği, "Kürtlerin 3 lideri var. Bu üç lidere minnet borçluyuz" sözleri nedeniyle Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesi heyeti, Zana'yı Terörle Mücadele Kanunu'nun "Terör örgütünün propagandasını yapmak" suçunu kapsayan 7. maddesi uyarınca 2 yıl hapis cezasına çarptırdı.[6]
  • Çeşitli tarihlerde yaptığı 9 ayrı konuşma nedeniyle Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesi'nde "Terör örgütünün propagandasını yapmak" ve "Örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işlemek" suçlarından yargılanan Leyla Zana'ya mahkeme 10 yıl hapis cezası ve seçme-seçilme ehliyetinden ve diğer siyasi hakları kullanmaktan yoksun bırakılmasına da karar verdi. Ancak Yargıtay 9. ceza dairesi "sanığın eksik savunma" yapması sebebiyle kararı bozdu. Yeniden görülen davada "sanığın terör örgütü PKK üyeliği boyutuna ulaştığı" gerekçesiyle aynı ceza verildi. Tekrar temyize gönderilen dosya yine bozularak yerel mahkemeye gönderildi. İlgili Diyarbakır 5’inci Ağır Ceza Mahkemesi, Yargıtay’ın kararına uydu. Mahkeme, son yasal düzenlemeleri dikkate alarak Zana hakkındaki ’terör örgütü propagandası yapmak’ suçundan kovuşturmanın ertelenmesine; ’örgüt adına suç işlemek’ suçundan da ceza verilmesine yer olmadığına karar vererek davayı düşürdü.[7]

Ödülleri

Kaynakça

  1. ^ "Leyla Zana: Özgeçmiş". Türkiye Büyük Millet Meclisi. 17 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2018.
  2. ^ a b c "Portre: Leyla Zana". Al Jazeera Türk. 8 Mayıs 2014. Erişim tarihi: 17 Ocak 2018.
  3. ^ "2 Mart 1994 Tarihli TBMM Tutanağı" (PDF). tbmm.gov.tr. 2 Mart 2015. Erişim tarihi: 4 Mart 2015.
  4. ^ "Leyla Zana Sakharov Prize Laureate 1995". http://www.europarl.europa.eu. 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Nisan 2017. |yayıncı= dış bağlantı (yardım)
  5. ^ "Leyla Zana". https://www.tbmm.gov.tr/. Erişim tarihi: 14 Nisan 2017. |yayıncı= dış bağlantı (yardım)
  6. ^ "Leyla Zana'ya iki yıl hapis". bbc.com. 10 Nisan 2008. Erişim tarihi: 10 Nisan 2008.
  7. ^ "Leyla ZANA'nın on yıllık hapis cezası kaldırıldı". hurriyet.com.tr. 13 Şubat 2014. Erişim tarihi: 24 Nisan 2014.

Dış bağlantılar

16 Ocak

16 Ocak, Miladi takvime göre yılın 16. günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 349 gün vardır (artık yıllarda 350).

1994'te Türkiye

1994'te Türkiye olayları.

26 Ekim

26 Ekim, Miladi takvime göre yılın 299. (artık yıllarda 300.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 66 gün vardır.

3 Mayıs

3 Mayıs, Miladi takvime göre yılın 123. (artık yıllarda 124.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 242 gün vardır.

8 Aralık

8 Aralık, Miladi takvime göre yılın 342. (artık yıllarda 343.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 23 gün vardır.

Ağrı'da Haziran 2015 Türkiye genel seçimleri

Haziran 2015 Türkiye genel seçimleri'nde (resmî adıyla 25. dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçimi) Ağrı ilinin 4 milletvekili seçilmiştir.Toplu sonuçlar resmi seçim sonuçlarına göre girilmiş olup,il bazlı sonuçlar YSK'nın SEÇSİS sistem sonuçlarına göre girilmiştir.

Ağrı'da Kasım 2015 Türkiye genel seçimleri

Kasım 2015 Türkiye genel seçimleri'nde (resmî adıyla 26. dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçimi) Ağrı ilinin 4 milletvekili seçilmiştir.Sonuçlar resmî verilerdir.Toplu sonuçlar resmî seçim sonuçlarına göre girilmiş olup,il bazlı sonuçlar YSK'nın SEÇSİS sistem sonuçlarına göre girilmiştir

Demokrasi Partisi

Demokrasi Partisi veya kısaca DEP, Türkiye'de Demokratik Toplum Hareketi sürecinde 1991 yılında kurulmuş siyasi parti.

1991 yılında HEP'in kapanması ihtimaline karşı Demokrasi Partisi kuruldu.

1991 yılındaki Türkiye Milletvekili genel seçimlerinde Halkın Emek Partisi'nin Sosyaldemokrat Halkçı Parti listelerinden seçime katılması ile Leyla Zana, Mahmut Alınak, Hatip Dicle, Orhan Doğan, Ahmet Türk, Sırrı Sakık, Selim Sadak ve Sedat Yurtdaş gibi isimler TBMM milletvekilliğine seçildi.

1993 yılında HEP'in kapanması üzerine HEP'li milletvekilleri DEP'e geçti. 3 Mart 1994'te DEP'li milletvekillerinin dokunulmazlığı kaldırıldı ve 17 Mart 1994'te tutuklanarak cezaevine konuldular.

Demokrasi Partisi, 16 Haziran 1994 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi tarafından kapatıldı. Partide faaliyette bulunmuş olan kişiler 11 Mayıs 1994'te kurulmuş olan Halkın Demokrasi Partisi'ne geçtiler.

Demokratik Toplum Partisi

Demokratik Toplum Partisi (DTP), 9 Kasım 2005 tarihinde kurulmuş (Türkiye'de kurulan 49. siyasi parti) ve 11 Aralık 2009 tarihinde Anayasa Mahkemesi kararı ile kapatılmış olan siyasi parti. Genel merkezi Ankara'nın Çankaya ilçesinin Balgat semtinde olan partinin amblemi sarı zemin üzerine, yeşil yapraklı kırmızı güldür. Demokratik Toplum Partisi, Demokratik Toplum Hareketi'nin partileşmesi sonucunda kurulmuştur. Partinin kurucuları arasında Demokrasi Partisi eski milletvekillerinden Leyla Zana ve Orhan Doğan ile Cumhuriyet Halk Partisi eski milletvekillerinden Ahmet Türk bulunmaktaydı.

DTP, Sosyalist Enternasyonal'da ve Avrupa Sosyalist Partisi'nde gözlemci statüsünde idi.

Demokratik açılım

Demokratik açılım süreci, 60. Türkiye Hükûmeti Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'ın başlatmış olduğu; Türkiye'de insan haklarına saygı, demokrasi, özgürlükler ve standartlarını geliştirmeyi amaçlayan bir projedir. Projenin bir diğer ismi de Millî Birlik ve Kardeşlik Projesi'dir. 60. Türkiye Hükûmeti İçişleri Bakanı Beşir Atalay projenin temel hedefinin demokratik standartların geliştirilmesi ve Türkiye'nin terörle sorunun bitirilmesi olduğunu ifade etmiştir. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan "Biz kısa vadede genelge yayınlayarak, orta vadede yasalar ve uzun vadede anayasa değişiklikleri yaparak gerekli adımları atacağız." demiştir.

Diyarbakır'da 1991 Türkiye genel seçimleri

20 Ekim 1991 Genel Seçimleri Diyarbakır İli sonuçları;

Diyarbakır'da 2011 Türkiye genel seçimleri

12 Haziran 2011 Genel Seçimleri Diyarbakır İli sonuçları;

Diyarbakır milletvekilleri

Diyarbakır milletvekilleri

Emek, Demokrasi ve Özgürlük Bloku

Emek, Demokrasi ve Özgürlük Bloku, 2011 Türkiye genel seçimlerinde Barış ve Demokrasi Partisi başta olmak üzere bir grup siyasi partinin oluşturduğu bağımsız aday platformudur. Bu oluşum çerçevesinde 41 ilde 65 kişi bağımsız milletvekili adayı oldu. BDP, bağımsız adayları desteklerken "Demokratik Cumhuriyet", "Demokratik Özerklik için Özgürlük ve Demokrasi" sloganlarını kullandı. Blokun desteklediği adaylar toplam % 5,67 oy aldılar ve 36 milletvekili çıkardıkları açıklandı. Ne var ki, 21 Haziran'da Hatip Dicle'nin milletvekilliğinin YSK tarafından düşürülmesiyle onun yerine AKP Diyarbakır 6. sıra adayı olan Oya Eronat milletvekili oldu. Böylece blokun çıkardığı milletvekili sayısı 35 olarak gerçekleşti.

Hatip Dicle

Hatip Dicle (d. 1954, Diyarbakır), Kürt asıllı Türk siyasetçi. 1991 yılına Diyarbakır milletvekili seçildi fakat 2 Mart 1994 tarihinde TBMM tarafından Leyla Zana, Selim Sadak ve Orhan Doğan ile Dicle'nin milletvekili dokunulmazlığı kaldırıldı. Yargılandıktan sonra on yıl cezaevinde kaldı. 2004'te tahliye edilen Dicle 12 Haziran genel seçimlerinde Emek, Özgürlük ve Demokrasi Bloğu Diyarbakır bağımsız adayı olarak vekil seçildi fakat vekilliği Yüksek Seçim Kurulu tarafından iptal edildi.

Selim Sadak

Selim Sadak, (d. 1954, İdil, Şırnak) Kürt asıllı Türk politikacı. Kürt milliyetçi önderlerindendir.Diyarbakır Eğitim Enstitüsü Matematik Bölümü mezunudur. Serbest ticaret ile uğraşmak üzere Kürtçe, İngilizce ve Arapça dillerini bilmektedir.1991 yılındaki Türkiye Milletvekili genel seçimlerinde Halkın Emek Partisi'nin Sosyaldemokrat Halkçı Parti listelerinden seçime katılması ile Leyla Zana, Mahmut Alınak, Hatip Dicle, Orhan Doğan, Ahmet Türk, Sırrı Sakık ve Sedat Yurtdaş gibi isimlerle birlikte kendisi TBMM XIX. dönem Şırnak milletvekilliğine seçildi. 1991 yılında HEP'in kapatılması ile Demokrasi Partisi'ne geçti. 1994 yılında TBMM'de Türkçe yerine Kürtçe yemin edilmesi yüzünden 3 Mart 1994'te dokunulmazlığı kaldırıldı ve diğer DEP'li milletvekilleriyle 17 Mart 1994'te tutuklanarak cezaevine konuldu.

1995 yılındaki Devlet Güvenlik Mahkemesi kararı sonucunda arkadaşlarıyla 15 yıl mahkûm edildi. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi yapılan başvuru sonucunda yeniden yagılanmalarına karar verdi. Daha sonra yapılan duruşmalardan sonuç çıkmadı. Haziran 2004 yılında Yargıtay'ın kararı ile beraat etmiştir. Şu an Demokratik Toplum Partisi merkez yürütme kurulu üyesidir.29 Mart 2009 yerel seçimlerde DTP'den %49,43 oranında oy alarak Siirt Merkez Belediye Başkanı seçilmiştir. Daha sonra görevini Tuncer Bakırhan'a devretmiştir.

Evli ve 10 çocuk babasıdır.

TBMM 19. dönem milletvekilleri listesi

TBMM 19. dönem milletvekilleri listesi, 6 Kasım 1991 - 24 Aralık 1995 tarihleri arasında Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde görev yapmış milletvekillerinin listesidir.

Zübeyir Aydar

Zübeyir Aydar (d. 1961, Siirt), Kongra-Gel Başkanı, TBMM 19. dönem Siirt milletvekili, avukat.

İnsan Hakları Derneği Siirt şube başkanlığı ve SHP il başkanlığı görevlerinde bulundu. 1991 Türkiye genel seçimlerinde SHP listesinden Siirt milletvekili olarak meclise seçildi. Aynı yıl DEP'e geçti. 1994'te DEP milletvekilleri Leyla Zana, Orhan Doğan, Hatip Dicle, Ahmet Türk, Sırrı Sakık ve Mahmut Alınak'ın dokunulmazlıklarının kaldırılıp cezaevine konulmalarının ardından Türkiye'yi terk etti.

1994'te İsviçre'de sığınmacı statüsü aldıktan sonra PKK tarafından 1995'te kurulan Sürgündeki Kürt Parlamentosu (PKDW, Parlamana Kurdistane Li Derveyi Welat) ve 1999'da kurulan Kürdistan Ulusal Kongresi (KNK, Kongra Netewiya Kurdistan) oluşumlarında yer aldı. 2003'te Kongra-Gel başkanlığına getirildi. 14 Ekim 2009'da ABD Hazine Bakanlığı bünyesindeki Yabancı Varlıkların Kontrolü Ofisi tarafından özel olarak belirlenmiş uyuşturucu kaçakçısı olarak ilan edildi. Haziran 2010'da Belçika'da tutuklandı ve üç hafta sonra serbest bırakıldı.

28 Ekim 2015'ten beri, Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan "en çok aranan teröristler" listesinin kırmızı kategorisinde yer almaktadır.

Halkların Demokratik Partisi
Adalet ve Kalkınma Partisi

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.