Jean-Jacques Dessalines

Jean-Jacques Dessalines (d. 20 Eylül 1758 - ö. 17 Ekim 1806), Haiti Devriminden sonra 1804'te ülkesinin bağımsızlığını ilan eden Haiti imparatoru.

Köle ayaklanmaları

Batı Hint Adalarındaki Fransız sömürgesi olan Saint-Domingue'ye (Haiti) köle olarak getirildi. Siyah olan efendisinin yanında tarım işçisi olarak 1791'e değin çalıştıktan sonra, Fransız Devrimi'nin doğurduğu kargaşadan yararlanarak başlatılan köle ayaklanmasına katıldı. Sonraki 10 yıl içinde, Fransa'daki devrimci hükümete bağlılığını bildirerek kendini Saint-Domingue genel valisi ilan eden siyah önder Toussaint L'Ouverture'ün yardımcılığına getirildi. Sömürgeyi yeniden ele geçirmek amacıyla Napolyon Bonapart'ın gönderdiği Fransız birlikleri 1802'de Toussaint'i devirince Dessalines yeni yönetime boyun eğdi. Ama 1803'te Napolyon'un, 1794'te Konvansiyon'da alınan bir kararla kaldırılan köleliği yeniden kurmak istediğini ilan etmesi üzerine, öteki siyah ve mulatto (Avrupalı-Afrikalı karışımı) önderlerle birlikte Fransız yönetimine karşı mücadeleye girişti. İngilizlerin de yardımıyla Fransızların Saint-Domingue'dan atılmasından sonra, Dessalines genel vali oldu ve 1 Ocak 1804'te Saint-Domingue'nin bağımsızlığını ilan ederek ülkenin Aravak dilindeki adı olan Haiti'yi benimsedi. Aynı yılın eylül ayında I. Jacques adıyla kendisini imparator ilan etti.

İmparator

Dessalines, Toussaint'in izlediği politikaların çoğunu olduğu gibi sürdürdü. Bu arada, ülkenin yeniden geçimlik ekonomiye dönmemesi için plantasyonlarda uygulanan angarya sistemini de korudu. Beyazlara karşı, Toussaint'den çok daha acımasız davrandı; beyazların topraklarına el koyarak mülk sahibi olmalarını yasakladı.Belki de olası bir Fransız istilasında beyazların beşinci kol işlevi göreceğinden korktuğu için, binlerce kişinin yok edildiği operasyonlar düzenledi. Bu kırımlar, beyazların mülk sahibi olmasını yasaklayan ve yüzyılı aşkın süre yürürlükte kalan yasalarla birlikte, nüfusun yüzde 80'ninden çoğunu oluşturan beyazların siyahlar üzerinde egemenlik kurmasını engelledi. Melez önderlere karşı da ayrımcı bir tutum sergileyen Dessalines, bunlardan Alexandre Sabes Petion'un başını çektiği bir ayaklanmayı bastırma girişimi sırasında öldürüldü. Ölümünden sonra Haiti, Petion ile siyah önder Henri Christophe arasında paylaşıldı.

Ayrıca bakınız

17 Ekim

17 Ekim, Miladi takvime göre yılın 290. (artık yıllarda 291.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 75 gün vardır.

20 Eylül

20 Eylül, Miladi takvime göre yılın 263. (artık yıllarda 264.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 102 gün vardır.

8 Ekim

8 Ekim, Miladi takvime göre yılın 281. (artık yıllarda 282.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 84 gün vardır.

Bağımsızlık ilanı

Bağımsızlık ilanı veya Devlet İlanı belirli bir toprak hakkında yapılan ve o toprağın bağımsız bir devlet oluşturduğunu ileri süren bir iddiadır. Bu tip yerler genellikle diğer bir ülkenin topraklarının bir kısmında veya tamamında ya da kendisinden büyük ve dağılmakta olan ülkenin topraklarında ilan edilir. 2010'da Uluslararası Adalet Divanı Kosova hakkındaki tavsiye raporunu açıklarken uluslararası hukuğun bağımsızlık ilanına ilişkin herhangi bir kısıtlaması olmadığını açıklamıştır. Fakat yine de bağımsızlık ilanında bulunmak, topraklarından ayrılmak istenen ülke tarafından bu hareketin isyan olarak görülmesine sebep olabilir, ve bu da daha sonradan sorunun çözülmesi için bağımsızlık savaşı veya yasal bir yaptırım gerektirebilir.

Haile Selassie

I. Haile Selassie (Amharca ቀዳማዊ ኀይለ ሥላሴ qädamawi haylä səllasé); Amharca ha.ɪlɜ sɨlːase ; listen ) (23 Temmuz 1892 – 27 Ağustos 1975), doğum adı: Tafari Makonnen Woldemikael, 1916'dan 1930'a Etiyopya'nın naibi ve 1930'dan 1974'e kadar Etiyopya İmparatoru. Geleneksel olarak kökleri Kral Süleyman ve Saba Melikesi Belkıs'a kadar izlenen bir hanedanın mirasçısıdır.

1936 yılında Milletler Cemiyeti'nde, İmparator, İtalya'yı II. İtalya-Habeşistan Savaşı'nda insanlarına karşı kimyasal silah kullanması nedeniyle kınadı. Onun uluslararası bakış açısı, Etiyopya'yı Birleşmiş Milletler'in önde gelen üyesi haline getirdi ve onun politik düşünceleri ve deneyimi ortaya çıkan çokyanlılık ve Kolektif güvenlik konularının ufkunu açmış ve kalıcı olmalarını sağlamıştır. Onun asiller (mekwannint) arasında çıkan isyanları bastırması bazı yorumlarda Etiyopya'nın yeteri kadar modernleşememesinin nedeni olarak algılanmış, ve onun bazı tarihçiler tarafından eleştirilmesine neden olmuştur. İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi bazı gruplar tarafından baskıcı ve demokratik olmayan bir yönetim sürdürmekle eleştirilmiştir.Takipçilerinin 200,000 ile 800,000 arası olduğu tahmin edilen Rastafaryanizm hareketi taraftarları arasında, Haile Selassie, İncil'deki yeniden dirilen Mesih, yani bedenleşmiş tanrı olduğu kabul edilir. 1930'lu yıllarda Jamaika'nın başlangıcında, Rastafaryanizm hareketi Haile Selassie'yi sonsuz barış, doğruluk ve refahın olacağı gelecekteki altın çağa önderlik edecek bir mesih olarak kabul etmiştir. Haile Selassie, hayatı boyunca Etiyopya Ortodoks Tevhîdî Kilisesi mensubuydu. Haile Selassie Etiyopya ve Afrika tarihinde dönüm noktası olan bir figürdür.

Haiti

Haiti ya da resmî adıyla Haiti Cumhuriyeti, Amerika'da Karayip Denizi'nde bir ada ülkesidir. Küba'nın doğusunda yer alan Hispaniola adasını Dominik Cumhuriyeti ile paylaşır ve adanın batı kısımdadır. Yüzölçümü 27.750 km² olan ülkenin nüfusu 10 milyon (2009), başkenti Port-au-Prince'tir.

Eski bir Fransız sömürgesi olan Haiti, Kuzey ve Güney Amerika'da, Amerika Birleşik Devletleri'nden sonra bağımsızlığını ilân eden ikinci ülkedir. Buna karşılık, bugün Batı Yarımkürenin en fakir ülkesidir ve yönetiminde bir anarşi durumu halen devam etmektedir.

Haiti Devrimi

Haiti Devrimi (1791–1804) Batı yarıküredeki en başarılı Afrikalı köle ayaklanmasıdır. Devrim sonucunda Haiti siyahlar tarafından yönetilen tarihteki ilk cumhuriyet olmuştur. Devrim sırasında Haiti’nin adı Saint-Domingue idi ve bir Fransız kolonisiydi. Devrim sürecinde Afrika kökenli halk kendisini Fransız egemenliğinden ve köleliğin boyunduruğundan kurtarmıştır. Kölelik dönemi sırasında yüzlerce köle isyanı olmuş olmasına rağmen bulunduğu ülkeyi tamamen özgürleştiren tek başarılı isyan Haiti Devrimidir.

Haiti modern tarihte Afrika kökenli insanlar tarafından yönetilen ilk cumhuriyettir. Fransız kolonisiyken doğrudan kendi kendi yöneten bir cumhuriyet olmuştur. Koloni yönetiminin uyguladığı, eğitimsiz çoğunluğu şiddet ve tehditlerle azınlık diktasının yönetmesi anlayışının etkileri kalıcı olmuştur. Artık beyaz-siyah ayrımı aşılmış, yeni bir yönetici sınıf oluşmuştur. Bu sınıf Afrika kökenlidir, hatta bazılarının ataları Avrupa’dan göçen çiftçilerdir. Bazıları eğitim görmüş, orduda askerlik yapmış, para biriktirmiş ve arazi almıştır. Doğrudan Afrika’dan köle olarak getirilen çoğunluk siyah Haitililerden daha açık tenli olan bu melez sınıf, siyaset ve ekonomiyi egemenlikleri altına alacaklardır. Tarihte önemli yeri olan Haiti Devriminin oluşmasını çok karmaşık etkenler tetiklemiştir.

Suikastlar listesi

19.,20. ve 21. yüzyıllarda görevleri başında öldürülen devlet ve hükümet başkanları:

Jean-Jacques Dessalines, Haiti imparatoru (1806)

Spencer Perceval, İngiltere başbakanı (1812)

Pedro Blanco Soto, Bolivya devlet başkanı (1929)

Yannis Kapodistrias, Yunanistan devlet başkanı (1831)

Barbu Catargiu, Romanya başbakanı (1862)

II. Radama, Madagaskar kralı (1863)

Abraham Lincoln, ABD Başkanı (1865)

Mariano Melgarejo, Bolivya devlet başkanı (1871)

Gabriel García Moreno, Ekvador devlet başkanı (1875)

Juan Bautista Gill, Paraguay devlet başkanı (1877)

James Garfield, ABD Başkanı (1881)

II. Aleksandr, Rusya çarı (1881)

Marie François Sadi Carnot, Fransa cumhurbaşkanı (1894)

Nasıreddin Şah, İran şahı (1896)

Juan Idiarte Borda, Uruguay devlet başkanı (1897)

Antonio Cánovas del Castillo, İspanya başbakanı (1897)

José María Reina Barrios, Guatemala devlet başkanı (1898)

Ulises Heureaux, Dominik Cumhuriyeti devlet başkanı (1899)

I. Umberto, İtalya kralı (1900)

William McKinley, ABD başkanı (1901)

I. Aleksandr, Sırbistan kralı (1903)

Theodoros Deligiannis, Yunanistan başbakanı (1905)

Dimitar Petkov, Bulgaristan başbakanı (1907)

I. Carlos, Portekiz Kralı (1908)

Butros Gali, Mısır başbakanı (1910)

Pyotr Stolipin, Rusya başbakanı (1911)

José Canalejas, İspanya başbakanı (1912)

Mahmud Şevket Paşa, Osmanlı sadrazamı (1913)

Francisco I. Madero, Meksika cumhurbaşkanı (1913)

Manuel Enrique Araujo, El Salvador devlet başkanı (1913)

I. George, Yunanistan kralı (1913)

Sidónio Pais, Portekiz başbakanı (1918)

Habibullah Han, Afganistan Emiri (1919)

Venustiano Carranza, Meksika devlet başkanı (1920)

Hara Takashi, Japonya başbakanı (1921)

Eduardo Dato, İspanya başbakanı (1921)

Gabriel Narutowicz, Polonya cumhurbaşkanı (1922)

Aleksandar Stamboliyski, Bulgaristan başbakanı (1923)

Álvaro Obregón, Meksika cumhurbaşkanı (1928)

Paul Doumer, Fransa cumhurbaşkanı (1932)

İnukai Tsuyoşi, Japonya başbakanı (1932)

Ion Gheorghe Duca, Romanya başbakanı (1933)

Luis Miguel Sánchez Cerro, Peru devlet başkanı (1933)

Muhammed Nadir Şah, Afganistan kralı (1933)

Engelbert Dollfuss, Avusturya başbakanı (1934)

I. Aleksandar, Yugoslavya kralı (1934)

Armand Călinescu, Romanya başbakanı (1939)

Ahmed Mahir Paşa, Mısır başbakanı (1945)

Ananda Mahidol, Tayland kralı (1946)

Gualberto Villarroel, Bolivya devlet başkanı (1946)

Mahatma Gandhi, Hindistan'ın ruhani ve siyasi önderi (1948)

İmam Yahya, Yemen kralı (1948)

Mahmud Fehmi Nukraşi, Mısır başbakanı (1948)

Carlos Delgado Chalbaud, Venezuela devlet başkanı (1950)

Abdullah I, Ürdün kralı (1951)

Liyakat Ali Han, Pakistan başbakanı (1951)

Haj Ali Razmara, İran başbakanı (1951)

José Antonio Remón Cantera, Panama devlet başkanı (1955)

Anastasio Somoza García, Nikaragua diktatörü (1956)

Carlos Castillo Armas, Guatemala devlet başkanı (1957)

II. Faysal, Irak kralı (1958)

Nuri Said Paşa, Irak başbakanı (1958)

Solomon Bandaranaike, Sri Lanka başbakanı (1959)

Hazza El Mecali, Ürdün başbakanı (1960)

Louis Rwagasore, Burundi başbakanı (1961)

Abdülkerim Kasım, Irak başbakanı (1963)

Ngo Dinh Diem, Güney Vietnam devlet başkanı (1963)

Sylvanus Olympio, Togo devlet başkanı (1963)

John F. Kennedy, ABD başkanı (1963)

Jigme Palden Dorji, Bhutan başbakanı (1964)

Pierre Ngendandumwe, Burundi başbakanı (1965)

Joseph Bamina, Burundi başbakanı (1965)

Hasan Ali Mansur, İran başbakanı (1965)

Hendrik Frensch Verwoerd, Güney Afrika başbakanı (1966)

Abubakar Tafawa Balewa, Nijerya devlet başkanı (1966)

Johnson Aguiyi-Ironsi, Nijerya devlet başkanı (1966)

Abdürraşid Ali Şermarke, Somali devlet başkanı (1969)

Vasfi Tel, Ürdün başbakanı (1971)

Richard Sharples, Bermuda genel valisi (1972)

Luis Carrero Blanco, İspanya başbakanı (1973)

Faysal bin Abdül Aziz, Suudi Arabistan kralı (1975)

Şeyh Mucibur Rahman, Bangladeş cumhurbaşkanı (1975)

François Tombalbaye, Çad devlet başbakanı (1975)

Richard Ratsimandrava, Madagaskar devlet başkanı (1975)

Muhammed Mansur Ali, Bangladeş başbakanı (1975)

Murtala Muhammed, Nijerya devlet başkanı (1976)

Marien Ngouabi, Kongo devlet başkanı (1977)

İbrahim el-Hamdi, Kuzey Yemen devlet başkanı (1977)

Muhammed Davud Han, Afganistan devlet başkanı (1978)

Ahmet el-Gaşmi, Kuzey Yemen devlet başkanı (1978)

Nur Muhammed Terakki, Afganistan devlet başkanı (1979)

Park Chung-hee, Güney Kore devlet başkanı (1979)

Hafızullah Amin, Afganistan başbakanı (1979)

William R. Tolbert, Jr., Liberya devlet başkanı (1980)

Ziya-ür-Rahman, Bangladeş Devlet başkanı (1981)

Mohammad-Javad Bahonar, İran başbakanı (1981)

Muhammed Ali Recai, İran cumhurbaşkanı (1981)

Enver Sedat, Mısır devlet başkanı (1981)

Beşir Cemayel, Lübnan cumhurbaşkanı (1982)

Maurice Bishop, Grenada başbakanı (1983)

İndira Gandhi, Hindistan başbakanı (1984)

Haruo Remeliik, Palau devlet başkanı (1985)

Olof Palme, İsveç başbakanı (1986)

Raşit Kerami, Lübnan başbakanı (1987)

Thomas Sankara, Burkina Faso devlet başkanı (1987)

Ziya ül Hak, Pakistan cumhurbaşkanı (1988)

René Moawad, Lübnan cumhurbaşkanı (1989)

Ahmed Abdallah, Komorlar devlet başkanı (1989)

Samuel Doe, Liberya devlet başbakanı (1990)

Muhammed Budiaf, Cezayir cumhurbaşkanı (1992)

Ranasinghe Premadasa, Sri Lanka devlet başkanı (1993)

Melchior Ndadaye, Burundi devlet başkanı (1993)

Agathe Uwilingiyimana, Ruanda başbakanı (1994)

Juvenal Habyarimana, Ruanda devlet başkanı (1994)

Cyprien Ntaryamira, Burundi devlet başkanı (1994)

İzak Rabin, İsrail başbakanı (1995)

Ibrahim Baré Maïnassara, Nijer devlet başkanı (1999)

Vazgen Sarkisyan, Ermenistan başbakanı (1999)

Laurent-Désiré Kabila, Kongo Demokratik Cumhuriyeti devlet başkanı (2001)

Birendra, Nepal kralı (2001)

Zoran Cinciç, Sırbistan başbakanı (2003)

Refik el-Hariri, Lübnan başbakanı (2004)

Ahmet Kadirov, Çeçenistan devlet başkanı (2004)

João Bernardo Vieira, Gine Bissau devlet başkanı (2009)

Toussaint L'Ouverture

François-Dominique Toussaint L'Ouverture (20 Mayıs 1743 – 7 Nisan 1803) Haiti Devriminde yer almış Haitili devrimci önder ve yönetici. Fransız sömürgesi olan Saint-Domingue'de köle olarak doğar. Adadaki Fransız sömürgecilere karşı siyahi kölelerin ayaklanmasına önderlik ederek başarı kazanır. Ülkede köleliği kaldırır, Fransız yönetimini adadan kovar ve Haiti’nin bağımsızlığını ilan eder. Hispanyola adasının diğer kısmındaki İngiltere hakimiyetindeki Santo Domingo’yu da ele geçirerek buradaki köleleri de özgürlüklerine kavuşturur. Haiti tarihindeki ilk anayasayı yazar.Haiti Devrimini izleyen 1800-1802 yılları arasında L’Ouverture, Haiti’nin iç savaştan ötürü yıkıma uğramış olan ekonomisini yeniden ayağa kaldırmaya çalışır ve özellikle ABD ve İngiltere ile ticari bağlar kurmaya çalışır. İktidarı sırasında adadaki yerli köle halk özgürlüğe kısa bir süre sahip olsa da L’Ouverture’in sürgünde ölmesinden sonra iktidara gelen despotik yönetimler kazanılan hakları geriletecektir.

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.