Hanedan

Hanedan; Bir dizi hükümdar veya devlet adamının dahil olduğu geniş ve nüfuzlu sülale. Türkçeye Farsçadan geçen sözcüğün kökü "hane" (ev) kelimesine dayanır.[1]

Tarih boyunca pek çok ülke ve bölge güçlü hanedanlar tarafından yönetilmiştir. Bunlara örnek olarak Avrupa'ya uzun yıllar hakim olmuş Habsburg Hanedanı veya İslam dünyasına uzun yıllar hakim olmuş Osmanlı Hanedanı verilebilir.

The British royal family on the balcony of Buckingham Palace
Birleşik Krallık hükümdarı II. Elizabeth ve dahil olduğu Cermen kökenli Windsor Hanedanı'nın diğer üyeleri halkı selamlarken

Kaynakça

  1. ^ "hane." Nişanyan Sözlük. Erişim: 1 Şubat 2015
Ali Vâsıb Efendi

Ali Vâsıb Efendi (d. 13 Ekim 1903, Beşiktaş, İstanbul - ö. 9 Aralık 1983, İskenderiye), Osmanlı şehzadesi ve hanedan reisidir. Padişah V. Murad'ın torunu Şehzade Ahmed Nihad Efendi'nin oğludur. Annesi Safiru Hanımefendi'dir.

Galatasaray Lisesi’nde (Mekteb-i Sultani) ve Harp Okulu’nda (Mekteb-i Askeri) okudu. Saltanatın lağvı ve hanedan üyelerinin 1924'te sürgüne gönderilmesi üzerine ailesiyle birlikte yurtdışına çıktı. 10 yıl kadar Fransa’da yaşadı. 1931’de Sultan V. Mehmed Reşat'ın torunu Emine Mukbile Osmanoğlu'yla evlendi. Aile 1937’te İskenderiye’ye taşındı. 1940'ta tek çocukları Şehzade Osman Selahaddin Osmanoğlu dünyaya geldi. 1977 yılıda Şehzade Mehmed Abdülaziz Osmanoğlu Efendi'nin vefatıyla Hanedan reisi oldu. 1983 yılında İskenderiye'de vefat etti. İskenderiye'ye defnedilen cenazesi Mayıs 2007'de oğlu Şehzade Osman Selahaddin Osmanoğlu'nun girişimiyle Türkiye'ye nakledilerek Sultan Reşat Türbesi'ne defnedildi.Hatıraları, "Bir Şehzadenin Hatıratı Vatan ve Menfada Gördüklerim ve İşittiklerim" ismiyle oğlu tarafından kitaplaştırılarak yayımlandı.

Beş Hanedan On Krallık

Beş Hanedan On Krallık dönemi, (basit: 五代十国, geleneksel: 五代十國; pinyin: wǔ dài shí guó; 907 - 960), Çin tarihinde 907’de Zhu Quanzhong (朱全忠zhū quánzhōng) Tang Hanedanı (唐 Táng)'ı yıkıp Hou Ling (後梁 Hòu Liáng)'ı kurmasıyla başlayarak Hou Zhou (後周 hòu zhōu) hanedanının Dinqianduo dianjian

(殿前都點檢 diàn qián dōu diǎn jiǎn: Hassa ordusu müfettişi) olan Zhao Kuangyin (趙匡胤 zhào kuāngyìn)'in Song Hanedanı (宋 sòng ya da 北宋 běi sòng)’ı kurup Çin'i birleştirmesiyle bitten dönemi.

Bu dönemde Çin’in kuzey kesminde Hou Ling, Hou Tang (後唐 Hòu Táng), Hou Jin (後晉 Hòu Jìn), Hou Han (後漢 Hòu Hàn) ve Hou Zhou olmak üzere 5 hanedan (五代 wǔ dài) kurulup yıkılmıştı. Çin’in orta ve güney kesminde ise 10 yöresel krallık (十國 shí guó) kurulup yıkılmıştı.

Kuzey kesimin 5 hanedanından Hou Tang ve Hou Jin Şatuo (沙陀 shā tuó) Türkleri tarafından kurulmuş ve Hou Han ve Hou Zhou da Şatuo'nun askeri teşkilatına bağlı Jiedushi (節度使 jiē/jié dù shǐ (Garnizon komutanı) Liu Zhiuyan (劉知遠 liú zhīyuǎn) ile Shumishi (樞密使 shū mì shǐ: Harbiye Nazır) Guo Wei (郭威 guō wēi) tarafından kurulmuştu.

Firavun

Firavun (Arapça فرعون Fir'awn; İbranice פַּרְעֹה Parʻō) Antik Mısır'da hükümdarlara verilen isim. Aynı zamanda tanrı Horus'un yeryüzündeki simgesi ve güneş tanrısı Ra'nın oğlu olarak da kabul ediliyordu.

"Büyük Ev" anlamını taşıyan kelime daha sonra hükümdardan bahsetmek şeklini almıştır. Buna örnek Osmanlı idaresinden de Bâb-ı Âli (yüce kapı) olarak bahsedilmesidir.

Firavun olmak için anne tarafından soylu kan taşımanın daha önemli olduğuna inanılırdı. Böylece halktan kimi erkekler tam kan soylu bir kadınla evlenerek tahta çıkabilmişlerdi. Firavunların kutsal ve gizemli kabul edilen birçok adları vardır. Bunların sonuncusunu tahta çıktıkları zaman alıyorlardı ve genellikle bu ad, o firavunun izleyeceği politikanın bir habercisi olarak görülüyordu. Mesela savaş tanrısı Mantu'nun adını kullanarak Mantuhotep (Mantu hoştur) ismini alan bir firavun askeri seferler yapacağını ilan etmiş oluyordu.

Firavunlar ölene dek idarede kalıyorlardı. Bilinen en uzun iktidar 92 yılla eski krallıktaki son hükümdar Pepi II Neferkare ye aittir. Uzun süre tahtta kalabilmek için her 30 yılda bir sihirli bir tören olan gençleşme festivali (heb-set) yapılıyordu. Firavun öldüğü zaman cesedi mumyalanıyor, 70 günlük yastan sonra dirilince kullanmak üzere, özel eşyalarıyla birlikte bir lahite konuluyor ve mezar kapatılıyordu.

Habsburg Hanedanı

Habsburg Hanedanı, Avrupa'nın çeşitli ülkelerini yüzyıllar boyunca yönetmiş bir hanedan. Habsburg veya Avusturya Hanedanı olarak da bilinir.

I. Darius

Büyük Darius (MÖ 549 - MÖ 485, Eski Farsça: 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁, Xerxes Dārayawauš), MÖ 552 - 485 yılları arasında Ahameniş imparatoru. Modern Farsça´da adı داریوش (Dâryûsh), İbranice kaynaklarda דַּרְיָוֶשׁ (Daryaweş) Antik Yunanca´da Δαρεῖος (Darios), Latince ve Romalı tarihçilerin notlarında ise Darius biçiminde geçer. Ayrıca Darius yaptığı fetihler ile Persler için çok önemli sayılır.

I. Serhas

I. Serhas veya Kserkses (Farsça: Haşayarşa)(خشايارشا)‎)(hükümdarlık: MÖ 486 – 465) Ahameniş İmparatorluğu'nun Pers kralıydı. Yunanca Eski Pers hükümdar adlarından Xšayāršā (Hşayarşa) sözcüğünden gelen Serhas, "kahramanlar kralı" anlamına gelmektedir.Pers kralı I. Serhas, yıllardan bu yana babası Darius'un Yunanlara karşı başlattığı savaşı sürdürmek için hazırlanıyordu. Atina'ya karşı büyük orduyla sefere çıtı. MÖ 484'te Serhas komutasındaki ordu Anadolu'ya vardı ve Çanakkale'de, Çanakkale Boğazı (Dardanel)'in karşı kıyısında yer alan Abidos'a gemilerden bir köprü yapıp askerlerini boğazdan karşıya geçirdi. Herodot, Serhas'ın beş milyondan fazla adamı olduğunu söylese de, ozan Simonides bu sayının üç milyon dolayında olduğunu belirtir. Herodot, ordunun içerek ırmakları kuruttuğunu ve koca kentlerin erzağını tükettiğini de öne sürmektedir. Bu betimlemeler çok abartılmış olsa da kesin olan, Perslerin Yunanlardan sayıca üstün olduklarıdır.

II. Ramses

II. Ramses (MÖ 1302 – MÖ 1212), Antik Mısır'da, 19. Hanedan firavunlarından biridir.

16 yaşındayken babası I. Seti, Ramses'i veliaht olarak seçmiştir. 20'li yaşlarının başında tahta geçen Ramses Mısır'ı MÖ 1279'dan MÖ 1213'e kadar, tam altmış altı yıl yönetmiştir. Kadeş Savaşı'nda ise tanrı Amon'un ilahi gücü ile Hititlerin ordusuna karşı başarı kazandığı söylenir.

III. Darius

III. Darius ya da Kodomannus (d. MÖ 380 - ö. MÖ 330; Farsça: داریوش Dâriyûş ), İran'da Ahameniş İmparatorluğu'nun son hükümdarıdır. MÖ 336- MÖ 330 yılları arasında tahtta kalmıştır. Büyük İskender'in Pers topraklarına girip ele geçirmesinin ardından devrilmiştir.

Komninos Hanedanı

Komnenos Hanedanı, (Yunanca: Tekil - Κομνηνός Komninos; çoğul: Κομνηνοί Komninoi), 1081-1185 döneminde Bizans İmparatorluğu imparatorları olarak, ve sonradan 1204-1461 döneminde Trabzon İmparatorluğu imparatorları olarak görev yapan bir hanedan. Bu hanedan mensupları geç Bizans döneminde önemli devlet mevkilerinde görev yapan bir soylu sülale mensuplarıdır. Komnenos hanedanı ve sülalesi üyeleri (Dukas Hanedanı ve Dukas sülalesi, Angelos Hanedanı ve Angelos sülalesi, Paleologos Hanedanı ve Paleologos sülalesi gibi) diğer önemli ve tanınmış Bizans hanedan ve sülaleleri ile karşılıklı evlilikler yaparak yakın ilişkiler kurmuştu.

Mısır'ın birinci hanedanı

Mısır tarihi'ndeki Birinci Hanedan bünyesinde bulunan bilinen kralları içerir.

Antik Mısır'ın Birinci ve İkinci Hanedanları genellikle Mısır'ın Erken Hanedan Dönemi altında gruplanırlar. O tarihlerde başkent Thinis'tir.

Mısır'ın İlk Hanedan Dönemi hakkında bilgiler birkaç anıttan ve üzerinde kraliyet isimlerinin olduğu nesnelerden gelmektedir. En önemli nesnelerden bir tanesi Narmer Paleti'dir. İlk iki hanedan hakkında Palermo taşı üzerinde korunmuş kısa liste haricinde ayrıntılı bilgi günümüze ulaşmamıştır. Hiyeroglif'ler bu döneme kadar gelişmişti, ve şekilleri küçük değişikliklerle üç bin yıldan fazla süre kullanılmıştır.

Memphis yakınındaki Helouan mezarlıklarına ek olarak Abydos, Nakada ve Sakkara'da bulunan büyük firavun veya kral mezarları, duvarların ve zemin yapımında küçük oranda taş kullanılmasının dışında büyük oranda tahtadan ve çamur tuğladan yapılmış yapılar ortaya çıkartmıştır. Taş kaliteli ziynet, kap ve bazen heykellerin üretiminde kullanılmıştır.

Mısır'ın erken hanedan dönemi

Mısır'ın Erken Hanedan Dönemi veya Arkaik Mısır birinci ve ikinci hanedanlar döneminde MÖ 2920'de Mısır'ın İlk Hanedan Dönemi ardından, MÖ 2575 yani Eski Krallık döneminin başlangıcına kadar olan dönemdir. Bazı mısırbilimciler Üçüncü Hanedanı da bu döneme eklemektedirler.

Antik Mısırlılar kökenlerini Punt Toprakları olarak kaydetmişlerdir, şu anki Eritre veya Sudan olduğu düşünülmektedir. Kendilerini "İki Toprağın İnsanları" olarak saymaktadırlar, bu topraklar Yukarı ve Aşağı Mısır'dır

Manetho'ya göre, ilk kral Menes'tir. Ancak, Birinci Hanedan'ın en erken kayıtlı kralı Hor-Aha'dır ve iki toprağı birleştirdiğini iddia eden ilk kral Narmer'dir (İlk Hanedan Dönemi'nin son kralı). Antik Mısırlıların gözlerinin kenarlarına sürdükleri göz sürmesini oluştururken, minerallari karıştırmak için kullandıkları bir adak paleti [1] sayesinde Narmer'in ismini biliyoruz. Hanedan öncesi zamanlarda köylüler için yapılan cenaze uygulamaları bu dönemde de aynıdır, fakat zenginler daha fazla şey istemektedir. Böylece Mısırlılar mastabaların yapımına başlarlar. piramitlerin dünya dışı uygarlıklar tarafından yapılmış olabileceğini gösteren bazı işaretler vardır. Dünyanın o sıra bakır çağında olmasına karşın inşaatın olağanüstü yüksek teknolojisi, piramitlerin konumunun dünya karalarının hassas bir şekilde orta noktasında bulunması ve başka bir takım olağanüstülükler bu iddiaları güçlendirmektedir.

Yukarı ve Aşağı Mısır'ın birleşmesinden önce yaklaşık MÖ 3100'lerde, topraklarda özerk köyler bulunmaktaydı. İlk hanedan ile beraber, yöneticiler ulusal bir yönetim kurmuşlardır ve kraliyet valileri atamışlardır. Merkezi yönetimin binaları genellikle tahtadan veya kumtaşından yapılmış açık-hava tapınakları şeklindeydi.

Osmanlı Hanedanı

Osmanlı Hanedanı, Osmanlı İmparatorluğu'nu yaklaşık 622 yıl yöneten hanedandır. Osmanlılar, Osmanoğulları, Âl-i Osman ve Hanedan-ı Âl-i Osman olarak da bilinir. Hanedan, adını Osmanlı Beyliği’nin kurucusu olan Osman Bey’den alır. Osmanlı Hanedanı’nın 1299 yılında başlayan yönetimi, 1922 yılında Ankara Hükûmeti'nin saltanatı kaldırmasıyla son bulmuş ve "Osmanlı Hanedan Defteri"ne kaydedilen son hanedan üyesi Fatma Neslişah 2012 yılında vefat etmiştir.Osmanlı Hanedanı’ndan hükümdar olanlar yaygın olarak padişah olarak bilinir. Ancak kuruluş yıllarında hükümdarlık unvanı bey ve gazi idi ve bunun yerine daha sonra han unvanı kullanıldı. Sultan unvanı da Osmanlı Hanedanı’nda yaygın kullanılan bir unvandı; ama bu unvan erkek hükümdarların yanı sıra kadınlar için de kullanılıyordu.

Osmanlı saltanatında unvanlar babadan oğla geçer, padişah oğulları "şehzade", kızları "sultan"dır. Şehzadelerin çocukları yine şehzade, kızları yine sultandır. Sultanların çocukları Osmanlı hanedan üyesi sayılmazlar. Sultanların erkek çocukları "beyzade" olarak anılırlardı. Akrabalığı olan kimselerdir; ama silsile itibarıyla hanedandan düşerler.

Selçuklu Hanedanı

Selçuklu Hanedanı (Farsça: آل سلچوق, Âl-i Selçuk ya da سلجوقيان Selçûkiyân, Selçuklular), Orta Asya kökenli Oğuz Türklerinin bir kolu olan Kınık boyuna mensup bir aile. Dukak'ın soyundan gelen ve Selçuk'un kurduğu Büyük Selçuklu İmparatorluğu ile bir hanedan halini alan Selçuklular 11. ve 14. yüzyıllar arasında Orta Asya'nın bir bölümünü ve Orta Doğu'yu yönetti.

Tutankhamun

Tutankhamun ya da Tutankamon (Mısırca:twt-ˁnḫ-ı͗mn, Amun`un yaşayan resmi veya Amun şerefesi adına anlamında), Mısır firavunu. MÖ 1332-MÖ 1323 yılları arasında hüküm sürmüştür.

VII. Kleopatra

VII. Kleopatra (d. Ocak MÖ 69 - ö. 12 Ağustos MÖ 30), Antik Mısır'ın son Hellenistik kraliçesidir.

Asıl unvanı VII. Kleopatra olmasına rağmen kendisinden önce gelenler unutulduğu için, kısaca Kleopatra olarak bilinir. 9 dil bilen Kleopatra zeki bir kadındı.

İskenderiye'de doğdu. Aslen Yunan olan Kleopatra, babası XI. Ptolemaios'un vasiyeti üzerine kardeşi ile evlendi. O zamanlar Mısır'da egemen olan Yunanlar Mısır toplumuna karışmamak için kendi soylarından olan kişilerle evleniyorlardı, bu akraba evlilikleri de özürlü insanların doğumuna yol açıyordu. Babası öldüğünde 18 yaşında olan Kleopatra tahta çıktı. Halkın içine girebilmek ve halkın kendisini benimsemesi için kendini Mısır dinine verdi. Kardeşi tarafından iktidardan uzaklaştırılıp sürgüne yollandı. Kleopatra'nın dedesinin adı Dadadidis'tir. Mısır için büyük bir kahramandır.

Kleopatra iktidara, yanında büyük Roma diktatörü Sezar ile geri döndü. Kleopatra'nın bir halı içinde Sezar'ın sarayına girdiği ve bu büyük kralı kendine aşık ettiği rivayet edilir. Bu olaydan sonra kardeşi, kimsenin bilmediği bir sebeple Nil sularında boğuldu.

Kardeşinin aradan çekilmesi ile Kleopatra tek başına iktidar koltuğuna oturdu. O sırada Sezar'dan bir çocuğu oldu ve minik Sezarion'u alıp Roma'ya gitti. En büyük hayali, iki imparatorluğu birleştirip Büyük İskender'in de hayali olarak bilinen tüm dünyaya sahip olmaktı. MÖ 44'te Sezar ölünce bu hayallerini ertelemek zorunda kaldı.

Sezar ölünce Roma İmparatorluğu, tahta çıkan Octavian (Sezar'ın yeğeni ve resmi evlatlığı) ve Marcus Antonius arasında ikiye ayrıldı. Doğu, artık Marcus tarafından yönetilmekteydi ve ilk işi de Mısır'ı ziyaret oldu.

Antonius Kleopatra'ya delice aşık oldu. Kleopatra'nin Antonius'tan da iki kız çocuğu oldu. Bir süre Tarsus'ta yaşadılar ve bu yıllarda Octavius'a savaş açtılar. Aktium'da yapılan savaşta Kleopatra ve Marcus kaçmak zorunda kaldı. İskenderiye'deki sarayına dönen Kleopatra'nın kendisini bir kobraya sokturarak intihar ettiği rivayet edilir. Ama son zamanlarda zehir içerek öldüğü anlaşılmıştır. Kolay yapılan bu zehir, acı çektirmeden birkaç saat içinde öldürüyordu. Öldüğünde 39 yaşındaydı.

Shakespeare, Antonius ve Kleopatra adlı eserinde Kleopatra'dan bahsetmiştir.

XVI. Louis

XVI. Louis (d. 23 Ağustos 1754 – ö. 21 Ocak 1793), 1775-1792 yılları arasında Fransa kralıdır ve Marie Antoinette'nin kocasıdır. Louis Capet olarak da bilinir. 21 Ocak 1793 tarihinde giyotinle idam edilmiştir. Louis saltanatının ilk bölümünde Aydınlanma idealleri doğrultusunda Fransa'da yaptığı reformlarla damga vurmuştur. Bunlar köleliği ve sınıf farkını ortadan kaldırmak ve Katoliklere karşı toleransı artırmaya yönelik çalışmalardı.

21 Ocak 1793'te Fransız İhtilali esnasında "vatana ihanet" suçlaması ile giyotinle idam edilmiştir.

Fransız İhtilali'nin "günah keçisi" haline gelmiş ve "Eski Rejim" (Ancien Régime) döneminin bütün olumsuzlukları kişiliğine yüklenmiştir.

Yeni Krallık

Yeni Krallık; Antik Mısır'da MÖ 1550 yılından MÖ 1070 yılına kadar olan süre içerisinde 18. hanedan, 19. hanedan ve 20. hanedan olmak üzere üç hanedana ev sahipliği yapmış tarihsel dönemdir.

Yuan Hanedanı

Yuan Hanedanı ya da Kubilay Hanlığı (Çince: 元朝; Pinyin: Yuáncháo; Moğolca: Dai Ön Yeke Mongghul Ulus), 1280-1368 yılları arasında Çin'i egemenliği altına alan Moğollar tarafından kurulmuş hanedan.

Kurucusu Cengiz Han'ın torunu, Tuluy (Moğolca: Толуй)'un oğlu Kubilay Han'dır. Togon Temür döneminde 1368'de başkenti Tadu (Çince: 大都 pinyin: Dàdū, Farsça: خان باليق Khān Bālīq, Türkçe: Hanbalık)'yu terk ederek kuzeye kaçmak zorunda kalmış ve hanedan Kuzey Yuan (北元) olarak adlandırılmıştı.

Aslında Doğu Avrupa ve Rusya'dan Orta Doğu'ya, Çin ve Kore'ye kadar uzanan Moğol İmparatorluğu'nun bir parçasıdır. Ancak Moğollar, İmparatorluğun içinde yalnız Çin ile ilgilenmiş, Moğol Kağanı unvanının yerine Çin İmparatoru unvanını kullanmayı yeğlemişlerdir.

Moğol yönetiminin Han Çinlilerine yaptığı dayanılmaz sömürü ve baskı, Hanların ayaklanmasına neden oldu. 1333 yılına gelindiğinde dini örgütler ve başka gizli örgütler tarafından başlatılan ayaklanmalar tüm ülkeye yayıldı. Bu dönemdeki büyük ayaklanma, Sarı Irmak’ta yapılan ıslah çalışmalarına katılan köylülerin başlattığı “Kırmızı Başörtülü Ordu”nun ortaya çıkmasıydı. “Kırmızı Başörtülü Ordu”nun Haozhou bölgesindeki birlikleri, Zhu Yuanzhang’ın liderliğinde “Moğolları kovarak Çin’i yeniden kurmak” sloganıyla geniş destek kazandı. Zhu Yuanzhang, ordusuyla birlikte 1368 yılında Dadu’yu ele geçirerek Yuan Hanedanını devirdikten sonra Ming Hanedanını kurdu.

İskender

İskender ya da Büyük Iskender, (d. 20 Temmuz MÖ 356, Pella - ö. 10 Haziran veya 11 Haziran MÖ 323, Babil), II. Filip'in oğlu ve MÖ 336-323 yılları arasındaki Makedonya kralı.

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.