Haiti

Haiti ya da resmî adıyla Haiti Cumhuriyeti, Amerika'da Karayip Denizi'nde bir ada ülkesidir. Küba'nın doğusunda yer alan Hispaniola adasını Dominik Cumhuriyeti ile paylaşır ve adanın batı kısımdadır. Yüzölçümü 27.750 km² olan ülkenin nüfusu 10 milyon (2009), başkenti Port-au-Prince'tir.

Eski bir Fransız sömürgesi olan Haiti, Kuzey ve Güney Amerika'da, Amerika Birleşik Devletleri'nden sonra bağımsızlığını ilân eden ikinci ülkedir. Buna karşılık, bugün Batı Yarımkürenin en fakir ülkesidir ve yönetiminde bir anarşi durumu halen devam etmektedir.

Haiti
République d'Haïti
Repiblik d Ayiti
Haiti Cumhuriyeti
Slogan
L'Union Fait La Force
Haiti haritadaki konumu
Başkent Port-au-Prince
Resmî diller Fransızca, Haiti Kreyolu
Hükûmet Üniter yarı başkanlık cumhuriyeti
• Cumhurbaşkanı
Jovenel Moïse
• Başbakan
Jean-Michel Lapin
• İlan etti
1 Ocak 1804
• Su (%)
%0.7
GSYİH (SAGP) 2006 tahminî
• Toplam
12,94 milyar $ (124.)
• Kişi başına
1.800 $ (148.)
İGE (2004) 0.482
düşük · 154.
Para birimi Gourde (HTG)
Zaman dilimi UTC-5:00
Telefon kodu 509
İnternet alan adı .ht
Haiti rel99.jpg&filetimestamp=20051019153528&
Haiti

Tarih

Haiti'nin asıl yerli halkı Arawak (ya da Taíno)'lardır. Kristof Kolomb'un 1492'de yeni dünyanın keşfinden sonra adaya Hispaniola adı verilmişti. Hispaniola Adası, Avrupa'dan gelip "yeni dünyayı fethedenler"in üslerinden biri haline geldi. O zamanda yaşamış İspanyol Katolik rahip Bartolome de Las Casas, Türkçede de Kızılderili Katliamı adıyla yayınlanmış kitabında ada hakkında şunları yazmaktadır: "Bu ada üzerinde (ben 1508'de vardığım zaman) 6 milyon insan yaşıyordu, Kızılderililer de dahil olmak üzere. Ne var ki 1494'ten 1508'e kadar 3 milyonun üzerinde insan savaştan, kölelikten ve madenlerden dolayı yok olmuştu. Gelecek nesillerde buna kim inanacaktır?"

Bazı tarihçiler Las Casas'ın bu rakamı abarttığını ve nüfusun 1 milyon kadar olduğunu düşünmekteyse de bazıları 8 milyona kadar vardığını savunmaktadır. Bununla birlikte Las Casas'ın bu kitabında Kuzey Amerika'nın kıyılarından güneye doğru tüm Orta Amerika, Güney Amerika'nın kuzeyi ve Karayibler'deki adalarda yapılan Kızılderili/yerli katliamlarını anlattığı gibi, yeni dünyanın keşfinden sonra bölgede büyük kıyımlar yaşandığı şüphesizdir.

17. ve 18. yüzyıllarda adanın bugünkü Haiti olan 3'te 1'lik batı kısmı Fransız deniz korsanlarının eline geçti. Fransızlar burayı İspanyol ve İngiliz gemilerini taciz etmek için kullandılar. Daha sonra, Saint-Domingue adını verdikleri adanın bu kısmında şeker ve kahve üretimine başladılar.

Fransız İmparatorluğunun 18.yüzyıldaki en zengin sömürgelerinden biri haline gelen Saint-Domingue, 1780'lerde Avrupa'da tüketilen şekerin %40, kahvenin ise %60 kadarını üretmişti. Bu dönemde, şekerkamışı ve kahve ekim alanlarında çalıştırılmak üzere 790.000 kadar Afrikalı köle getirildiği tahmin edilmektedir.

12 Ocak 2010 günü yerel saatle 16:53'te 7.0 büyüklüğünde bir deprem gerçekleşmiştir ve 200 bin kişinin bu depremde hayatını kaybettiği tahmin edilmektedir.

Bağımsızlık

1789 Fransız İhtilali Saint Domingue'nin kaderini de kökten etkiledi. Fakir ve zengin beyazlar, devrim sonrası yasalara göre koloninin nasıl yönetileceği konusunda anlaşmazlığa düştüler. Bu arada, kölelikten kurtulmuş siyahlar ve yerliler, ihtilalin getirdiği Vatandaş ve İnsan Hakları Bildirgesine göre kendilerinin de Fransız vatandaşı olduklarını ileri sürdüler. Bu arada Haiti Devrimini başlatan köleler Haitili liderler Toussaint L'Ouverture, Jean-Jacques Dessalines ve Henri Christophe önderliğinde bir silahlı güç haline geldiler. Yerliler ordusu Fransız güçleri ile Napolyon Bonapart'ın 1803'te gönderdiği orduyu yendi. Bunların sonucunda Haiti kendi yerli ismiyle 1804 yılında bağımsızlığını ilan etti. General Dessalines yönetimi eline aldı ve 1805'te Anayasa ilan etti. Anayasaya göre herkes din özgürlüğüne sahipti ve herkes Haitili siyah olarak tanımlandı.

Haiti bağımsızlığına rağmen 1826'da Panama'da yapılan bağımsız Amerika ülkeleri toplantısına dahil edilmedi ve ABD tarafından 1862'ye kadar tanınmadı. I.Dünya Savaşı'nda 1915 yılından 1934'e kadar ABD haksız bir şekilde Haiti'yi işgal ve kontrol altında tuttu. Haiti 20. yüzyıl boyunca da darbe, katliam ve iç savaşlardan kurtulamadı.

Büyük Deprem

LA County SAR pulls Haitian woman from earthquake debris 2010-01-17
Depremden birkaç gün sonra kurtarılan, hayatta kalmayı başarmış depremzedelerden bir tanesi

2010 yılında ülkeyi derinden yaralayan 7.0 büyüklüğünde bir deprem oldu. Resmi ölü sayısı 200 bin kişinin üzerinde.

Dış bağlantılar

1974 FIFA Dünya Kupası

1974 FIFA Dünya Kupası, FIFA'nın 4 yılda bir uluslarar asında düzenlediği dünya şampiyonalarının onuncusudur. 13. Haziran ile 7. Temmuz 1974 tarihleri arasında Batı Almanya'da düzenlenmiştir.

16 ülke karmasının katılımıyla gerçekleştirilen turnuvada, toplam 38 maç oynandı. Turnuvanın ikinci aşamasında, bir üst tura yükselen 8 takım arasında A ve B grupları oluşturuldu. Kendi gruplarında birinci olan takımlar finale yükselirken ikinci sırayı alan takımlar ise aralarında üçüncülük maçı oynadı.

Turnuvanın ev sahibi olan Batı Almanya, A grubunun birincisi olarak finale yükselmeye hak kazandı. Rakip, B grubunun birincisi olarak tarihinde ilk kez final oynayan Hollanda'ydı. Münih'te oynanan final maçını 2-1'lik sonuçla Batı Almanya kazandı. Batı Almanya bu şampiyonlukla beraber, 1954'ten sonra ikinci kez FIFA Dünya Kupası şampiyonluğu elde etti. Turnuvanın üçüncüsü olan Polonya'nın oyuncusu Grzegorz Lato, turnuva boyunca atmış olduğu 7 golle turnuvanın gol kralı oldu. Önceki şampiyonanın gol kralı Gerd Müller ise bu turnuvada attığı 4 golle birlikte dünya kupalarındaki toplam gol sayısını 14'e çıkardı. İlk kez bir FIFA Dünya Kupasında mücadele etme hakkı elde eden dört takımdan Avustralya, Zaire ve Haiti gruplarını son sırada tamamlarken, Doğu Almanya birinci turu geçmeyi başardı.

Almanya, ilk kez bir FIFA Dünya Kupası organizasyonunda ev sahibi görevini üstlendi. 1990 yılında birleşen Doğu ve Batı Almanya, 32 yıl sonra, 2006 yılında bir kez daha FIFA Dünya Kupası'na ev sahipliği yaptı.

Yapılan araştırmalara göre ise turnuvada yapılan 38 maç, stadyumlara gelen toplam 1,77 milyon kişi tarafından izlenmişti. Öte yandan Brezilya, 1970 FIFA Dünya Kupası'ndaki şampiyonlukla birlikte kupayı üçüncü kez kazanarak Jules Rimet Kupası'nın sahibi olma hakkını etmiş olduğundan bu organizasyon için yeni bir kupa üretildi. İtalyan heykeltıraş Silvio Gazzaniga'nın yaptığı bu yeni tasarım, hâlen FIFA Dünya Kupası organizasyonlarında kullanılmaktadır.

Bahamalar

Bahamalar ya da resmi adı ile Bahama Milletler Topluluğu, Karayipler'de yer alan ve coğrafi açıdan Orta Amerika'ya dahil edilen Batı Hint Adaları'nın kuzey-kuzeydoğu sınırını oluşturan takımadalar ve ülke.

Amerika ülkelerinden biridir. ABD'nin Florida eyaletinin güneydoğu kıyısı açıklarında Küba ve Hispanyola'nın (Haiti ve Dominik Cumhuriyeti) kuzeyinde yer alır. 700 kadar ada ile sayıları 2400'e ulaşan çıplak kaya oluşumunu kapsar. Bahamalar'ın toplam yüz ölçümü 13939 km², nüfusu ise 391.232'dir (2016). Başkenti en önemli ada olan New Providence'deki Nassau'dur. Diğer önemli adaları ise Andros, Büyük Bahama ve Eleuthera'dır.

CONCACAF

CONCACAF (Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football) Kuzey ve Orta Amerika ile Karayipler Futbol Konfederasyonu'na verilen isimdir. 1961 yılında kurulan kuruluş bölgesindeki millî maçlar dışında, CONCACAF Altın Kupa ve CONCACAF Şampiyonlar Ligi organizasyonlarını da düzenler.

Dominik Cumhuriyeti

Dominik Cumhuriyeti (İspanyolca República Dominicana, okunuşu 'Republika Dominikana'), Karayiplerdeki Hispanyola adasında yer alan bir ülkedir. Hispanyola, Porto Riko'nun batısında, Küba ve Jamaika'nın doğusunda yer alır. Venezuela ile deniz sınırı vardır. Adanın batı kısmında Haiti bulunur. Dominik Cumhuriyeti ile Dominika karıştırılmamalıdır.

Dominik Cumhuriyeti Avrupalıların Amerika kıtalarında ilk oluşturdukları yerleşimdir. Başkenti, Santo Domingo da Amerika'lardaki ilk sömürge başkentiydi. Bağımsızlığının büyük bir bölümünde ülkede siyasi buhran yaşanmış, halkı temsil etmeyen ve baskıcı pek çok hükümet tarafından idare edilmiştir. 1961'de diktatör Rafael Leonidas Trujillo Molina'nın ölümünden sonra Dominik Cumhuriyeti temsili demokrasiye geçmiştir.

Dominika'nın vize politikası

Dominik Cumhuriyeti veya Haiti vatandaşı olunmadığı sürece, Dominika ziyaretçilerinin normalde vize almalarına gerek yoktur.Dominika, 28 Mayıs 2015 tarihinde Avrupa Birliği ile karşılıklı vize muafiyet anlaşması imzaladı. Bu anlaşma, 180 günlük bir süre içinde en fazla 90 gün kalmak şartıyla vizesiz Schengen Anlaşması tarafları ile karşılıklı seyahat edilebilmektedir.

Fransa vatandaşları kendi Ulusal kimlik kartları ile 14 güne kadar Dominika'yı vizesiz ziyaret edebilmektedirler.

Everybody Hurts

Aslı Amerikalı rock grubu R.E.M. tarafından 1992 yılında, albümleri Automatic for the People'da yer alan ve aynı zamanda 1993 senesinde tekli olarak da yayınlanmış şarkıdır. Billboard Hot 100 listesinde 29. sıraya,UK Tekliler Listesinde 7. sıraya ve Fransız Tekliler listesinde 3. sıraya ulaşmıştır.

Fransızca

Fransızca (français, /fʁɑ̃sɛ/), Hint-Avrupa dil ailesinin Romen dilleri alt biriminden, Fransa ve Fransız uygarlığını benimsemiş ve eski Fransız sömürgesi ülkelerde konuşulan dildir.

Dünya'da yaklaşık olarak 200 milyon insan Fransızca bilmektedir. 128 milyon insan Fransızcayı anadili veya ikinci dili olarak konuşurken, 54 ülkede 72 milyon insan tarafından da bilinmekte ve konuşulmaktadır. Avrupada Fransa ve Monako dışında Belçika, İsviçre ve Lüksemburg ülkelerinin belirli bölgelerinde olmak üzere, Afrika ve Amerika kıtası dahil, dünyanın farklı köşelerinde resmî dil konumunundadır.

Fransızca; İspanyolca, Portekizce, İtalyanca, Katalanca ve Rumence gibi Roma İmparatorluğu'nun dili olan Latincenin devam dillerindendir.

Fransızca tarih içerisinde Roma Galyalılarının kelt dillerinden ve Roma sonrası Frenk göçmenlerinin Cermen dillerinden etkilenmiştir.

Fransızca 29 ülkede resmî dildir. La Francophonie denilen Frankofon Fransızca konuşan uluslar topluluğudur. Birleşmiş Milletler'in bütün altkurumlarında ve uluslararası kuruluşların çoğunda resmî dildir.

Avrupa Birliği verilerine göre 27 üye ülkedeki 129 milyon insan (497.198.740 %26'sı) Fransızca konuşmakta ve bunun 65 milyonu (%12) anadili, 69 milyonu (%14) ise ikinci dili olarak konuşmaktadır. Bu verilere göre Fransızca birlik içerisinde İngilizce ve Almancadan sonra en sık konuşulan 3. dildir.

Haiti'nin vize politikası

Haiti hükümeti, Kolombiya, Küba, Panama ve Dominik Cumhuriyeti vatandaşlarının hariç, tüm ülke vatandaşlarının 3 ay süre boyunca vizesiz ülkede kalmasını sağlar. Kişinin geçerli bir Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, ya da Schengen vizesi varsa, vizesiz Haiti'ye girebilmektedir.Batı Afrika'da Ebola virüsü hastalığı salgını nedeniyle Gine, Liberya, ve Sierra Leone'den gelen ziyaretçilerin ülkeye girişi reddedilmektedir.

Haiti Kreolü Vikipedi

Haiti Kreolü Vikipedi, Vikipedi'nin Haiti Kreolü sürümüdür. 26 Şubat 2009 tarihinde 51.231 maddeye, 2.330 kullanıcıya ve 2 yöneticiye sahip olmaktadır. 38. en büyük Vikipedi sürümüdür.

Haiti başbakanları listesi

Haiti başbakanı, Amerika kıtasına bağlı olan ve Karayip Denizi'nde yer alan Hispanyola adasının batı bölümünde kurulu bulunan Haiti'de 1988 yılında bu yana hükûmetin başında yer alan kişi olarak bu makama getirilen kişiye verilen unvandır.

Haiti millî futbol takımı

Haiti millî futbol takımı, Haiti'yi uluslararası düzeyde temsil eden futbol takımıdır.

Haiti pasaportu

Haiti pasaportu, Haiti vatandaşlarına yurt dışı seyahatleri için verilen belgedir. Haiti pasaportu almak için, bir Haiti vatandaşı olmak ve bunun kanıtlanması gerekir.

Ön yüzünün ortasında Haiti arması, bunun yukarısında ve aşağısında, 2 dilde ülkenin adı ve "pasaport" yazısı bulunmaktadır. Pasaportta genellikle ad, fotoğraf, imza ve sahibinin doğum tarihi, ve bunu tanımlamak için yardımcı diğer faktörler içerir.

Henley Vize Kısıtlamaları Endeksi'nin 2016 Raporu'na göre Haiti vatandaşları sınır kapısında vize alarak veya vizesiz 48 ülkeye seyahat edebilirler. Bu sayede Haiti vatandaşları Dünya'da seyahat özgürlüğü açısından 90. sırada yer almaktadır.

Latin Amerika

Latin Amerika, Latin dilleri konuşan Amerika ülkelerine ve çevresine işaret eder. Diğer bir deyişle bu bölgenin Anglo-Amerikan ve Cermen dilleri konuşan bölgeler ile zıtlık oluşturduğu da söylenir.

Latin Amerika tanımı üzerinde kesin bir mutabakat olduğu söylenemez. Çeşitli disiplinler ve araştırmacılar bölgenin tanımını farklı yapmışlardır. Uluslararası ilişkiler açısından daha çok bağımsız ülkeler ele alınmıştır. Bazı araştırmacılara göre ABD'nin güneyindeki tüm ülkeler Latin Amerika'dır. Bu durumda Fransızca, İspanyolca, Portekizce ve İngilizce konuşan tüm Karayip, Orta ve Güney Amerika ülkeleri ile Meksika bu sınıfta değerlendirilebilir.Bölge aşağıdaki 34 ülkeden oluşur:

Antigua ve Barbuda

Arjantin

Bahamalar

Barbados

Belize

Bolivya

Brezilya

Kolombiya

Kosta Rika

Küba

Dominika

Dominik Cumhuriyeti

Ekvador

El Salvador

Granada

Guatemala

Guyana

Haiti

Honduras

Jamaika

Meksika

Nikaragua

Panama

Paraguay

Peru

Porto Riko

Saint Kitts ve Nevis

Saint Lucia

Saint Vincent ve Granada

Surinam

Şili

Trinidad ve Tobago

Uruguay

Venezuela.Latin Amerika ülkeleri arasında çok sayıda birleşme çabası da olmuştur. Avrupa Birliği örneğinden ilham olan bu çabaların çok başarılı olduğunu söyleyebilmek zordur.

Navassa Adası

Karayib Denizi'nde küçük bir adadır. 1850'lerde ABD'den bir gübre şirketi adayı sahiplendi ve fosfat çıkarmaya başladı. 1898'de ada tamamen terkedildi. Şimdi adada insan yaşamamaktadır.

Küba'nın Guantanamo Körfezi'nin güneyinde, Jamaika ve Haiti arasında yer alan, sadece stratejik bir yere sahip olabilecek bir toprak parçasıdır.

Haiti adanın kendisine ait olduğunu iddia eder, ancak ABD tarafından bu istek kabul görmez.

Tam adı: Navassa Adası

Yüzölçümü: 5.2 km²

Port-au-Prince

Port-au-Prince, Haiti'nin başkenti ve en büyük şehridir. Şehir, merkezden uzaklaştıkça ve yamaçlara gidildikçe bir gecekondu şehri görüntüsünü alır. Şehrin nüfusu 1.082.800'dür. Fakat metropolitan alan katıldığı zaman, şehrin nüfusu 2,5 milyon dolaylarına kadar çıkar. Şehir, coğrafi yapı olarak amfitiyatroya benzer. Şehrin merkez ve yoğun kısımları deniz kenarındayken, yamaçlarda ise fakir halk ve gecekondu mahalleleri bulunur.

Sepp Piontek

Sepp (Josef) Piontek (d. 5 Mart 1940; Breslau, Polonya), Alman futbol oyuncusu ve teknik direktörü.

Kariyerine VfL Germania Leer'de başladı. 1963 ile 1972 Piontek, SV Werder Bremen ile Bundesliga'da 203 maça çıkarken 6 defa Almanya millî futbol takımı formasını giydi. Futbolu bırakmasının ardından; önce SV Werder Bremen'in, ardından ise Fortuna Düsseldorf ve FC St. Pauli takımlarının başına geçti.

Stranded (Haiti Mon Amour)

"Stranded (Haiti Mon Amour)", Jay-Z, Bono, The Edge ve Rihanna tarafından, çeşitli sanatçıların katkısıyla 2010 Haiti depremi mağdurları için başlatılan Hope for Haiti Now kampanyasına destek için yayımlanmış Hope for Haiti Now albümü için birlikte seslendirilen bir şarkı.

We Are the World 25 for Haiti

"We Are the World 25 for Haiti", Artists for Haiti tarafından 2010'da kaydedilen bir yardım single'ı. Amerikalı müzisyenler Michael Jackson ve Lionel Richie tarafından yazılan 1985'in hit şarkısı "We Are the World"ün yeni versiyonudur.

Wyclef Jean

Neluset Wyclef Jean, (d. 17 Ekim 1969]) Haiti asıllı Amerikalı müzisyen ve söz yazarıdır. Haiti'de Croix-des-Bouquets şehrinde dünyaya gelen sanatçı, Fugees adlı grubun bir üyesi olmakla beraber, solo olarak da çalışmalara imza attı. Sanatçı, yoğun olarak reggae ve hip hop türünden müzik yapar. Jean ayrıca 1994 yılından beri Haitili moda tasarımcısı Marie Claudinette Pierre-Jean ile evlidir. Haiti Depremi'nden sonra Haiti Devlet Başkanlığına için adaylığını koymuştur.

Egemen devletler
Bağımlı ve
diğer bölgeler
Frankofon'a üye ve gözlemci ülkeler
Üyeler
Gözlemciler

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.