Efraim kabilesi

Efraim kabilesi (İbranice: אֶפְרַיִם / אֶפְרָיִם, Efrayim; Anlam: çifte verimlilik), Tora'da adı geçen On İki İsrail Kabilesi'nden biridir. Menaşe kabilesi ile birlikte Yosef Hanedanlığını oluştururlar.

M.Ö. 1200'lü yıllarda Kenan topraklarının fethinden sonra[1] Yeşu[2] bu toprakları on iki kabile arasında bölüştürdü. Toprakları, Kenan toprakları'nın ortasında bulunan bu kabile Ürdün'ün batısında, Menaşe kabilesinin güneyinde ve Benyamin kabilesinin kuzeyinde yer alıyordu. Bu bölgeye sonradan Samarya adı verildi. Dağlık olan bu topraklar kabile için koruma sağlarken verimli toprakları kabileyi varlıklı kılıyordu.[3][4][5][6]

İsrailoğulları'nın ilk dini merkezlerinden olan Şehem ve Şilo şehirleri bu topraklarda bulunur.[7] Bu faktörün etkisiyle Efraim en üstün kabile oldu ve hatta bazen İsrail Krallığı için Efraim dendi.[7]

Yeşu'nun Kenan topraklarını fethinden M.Ö. 1050 yılında kurulan Birinci İsrail Krallığı'na kadar geçen sürede İsrail kabileleri konfederasyon halinde varlıklarını sürdürüyordu ve Efraim kabilesi de bu konfederasyonun bir parçasıydı. Merkezi bir hükümet olmadığı için kriz dönemlerinde insanlar Hakimler tarafından yönetiliyordu. Filistlerin artan istila tehditleri karşısında İsrail kabileleri güçlü merkezi bir monarşi sistemine geçtiler. Benyamin kabilesinden Şaul[8] birleşik monarşinin ilk kralıydı.

Şaul'un ölümünden sonra bütün kabileler Şaul'un hanedanlığına sadık kalıp onun oğlu Işboşeth'i kral olarak görmelerine rağmen Yehuda kabilesi kendi krallarını David olarak seçti. Işboşeth'in ölümünden sonra diğer kabileler de Davud'un altında birleşti. Davud'tan sonra kral Süleyman oldu. Süleyman'ın ölümünden sonra M.Ö. 930'da onun oğlu Rehoboam başa geçti; Yehuda ve Benyamin kabileleri ise Yehuda Krallığı altında Davud hanedanlığına sadık kaldı fakat kuzeydeki kabileler Davud hanedanlığından ayrılıp İkinci İsrail Krallığı'nı kurdu. İkinci İsrail Krallığının ilk kralı olan Jeroboam Efraim kabilesindendi.

Asurlular tarafından M.Ö. 723'te yıkılana kadar krallığın bir parçası olan bu kabile bu tarihten sonra Kayıp On Kabileden biri olmuştur.

1695 Eretz Israel map in Amsterdam Haggada by Abraham Bar-Jacob
Antik İsrail
12 staemme israels
On iki kabile ve toprakları

Kökeni

Toraya göre kabile adını torunları olduğu Yosef'in oğlu Efraim'den almıştır.[9] Yahudi dini öğretilerine göre, Yosef Yakup ve Rahel'in oğlu, Benyamin'in kardeşi, Menaşe ve Efraim'in babasıdır. İlk doğan oğul Menaşe olmasına rağmen, Yakup, Yosef'in ikinci oğlu Efraim'i, torunlarının daha başarılı olacağını öngördüğü için, Menaşe'nin yerine kutsamıştır.[10][11] Her ne kadar Yosef Hanedanlığı'nın sınırları Tora'nın değişik yerlerinde tutarlı bir şekilde anlatılmışsa da Menaşe ve Efraim'i ayıran sınırlar degişiklikler gösterir.[7] Bazen Menaşe ve Efraim'e kısaca Yosef diye hitap eden Tora bu iki kabileyi tek kabileymiş gibi ele alır.[7] Bazı din adamlarına göre başlangıçta Benyamin kabilesi de Yosef Hanedanlığının bir parçasıydı.[7]

Karakter

Tesniyeci tarihe göre Efraim zorba, kibirli, hoşnutsuz, kıskanç olarak tasvir edilirken klasik rabbinik edebiyatta ise Efraim mütevazı ve bencil olmayan biri olarak anlatılır. Aynı rabbinik kaynaklar Efraim kabilesinin inatçı ve dik kafalı olduğunu ve onların Mısırdan diğer İsrailoğullarından 30 yıl önce çıktığını anlatır. Arkeologların bakış açısına göre Kenan topraklarında iki farklı kültür vardı: kuzeydeki güçlü ve varlıklı kuzey krallığı ve fakir ve güçsüz güney krallığı.[12] Dini kaynaklar İsrail Krallığı'nın kuzey ve güney olarak ikiye bölünmesinin sebebini Efraim kabilesi'nin Yehuda kabilesi'nin güçlenmesini kıskanmasına bağlar. Tarihler Kitabında Efraim'in Yehuda'ya karşı gelip ayırımcılık yaratmasını Tanrı'ya karşı gelmek ve dinsizlik olarak açıklar.[13]

Akibeti

Kuzey İsrail Krallığı'nın bir parçası olan Efraim kabilesi Asurlular tarafından fethedilince tarihleri sona erdi. Fakat bazı gruplar bugün Efraim'in soyundan geldiklerini savunurlar; örneğin İsrail'deki Samaritler, İran'daki Parsimler, Hindistan'daki Bene Efraim gibi. Ayrıca Afrika'daki Bnei Menasseh, Church of God in Christ inanışına göre ise bütün İngiltere ve ABD'nin, Mormon inanışına göre ise Kızılderililerin Menaşe kabilesinden geldiklerine inanılır. (bkz Kayıp On Kabile).

Kaynakça

  1. ^ Kitchen, Kenneth A. (2003), "On the Reliability of the Old Testament" (Grand Rapids, Michigan. William B. Eerdmans Publishing Company)(ISBN 0-8028-4960-1)
  2. ^ Bazı kaynaklarda Türkçeye Yuşâ olarak tercüme edilmiştir
  3. ^ Hoşea 9:13
  4. ^ Yaratılış 49:22
  5. ^ Yasa Kitabı 33:13-16
  6. ^ Yeşaya 28:1
  7. ^ a b c d e Jewish Encyclopedia
  8. ^ 1.Samuel 9:1-2
  9. ^ Yaratılış 30
  10. ^ Birthright
  11. ^ Yaratılış 48:1,13-20
  12. ^ Israel Finkelstein, The Bible Unearthed
  13. ^ 2 Tarihler 15:8-11

Ayrıca bakınız

Benyamin (Beni İsrail)

Benyamin (İbranice: בִּנְיָמִין, Binyamin), Tekvin'e göre Yakup'un on iki oğlunun sonucusu ve Rahel'in iki oğlunun sonuncusudur. Benyamin kabilesinin kurucusudur. Eski Ahit'te anlatılana göre, Rahel'in büyük oğlu Yusuf'un aksine Benyamin Kenan topraklarında doğmuştur. MÖ 1443 yılında, İbrani takvimine göre aynı zamanda doğum günü olan 11 Heşvan'da 111 yaşında öldü. Kur'an'da Benyamin için, abileri Yusuf'a tuzak kurarken onun yanında kaldığı için dürüst genç evlat denir.

Benyamin kabilesi

Benyamin kabilesi (İbranice: בִּנְיָמִין, Binyamin) Tora'da adı geçen On İki İsrail Kabilesi'nden biridir.

M.Ö. 1200'lü yıllarda Kenan topraklarının fethinden sonra Yeşu bu toprakları on iki kabile arasında bölüştürdü. Benyamin'e verilen toprakların kuzeyinde Efraim kabilesi güneyinde ise Yehuda kabilesi bulunuyordu. Bethel, Giboah ve Kudüs gibi önemli şehirleri barındıran bu toprakların doğu sınırı ise Şeria Nehri'ydi.

Yeşu'nun Kenan topraklarını fethinden M.Ö. 1050 yılında kurulan Birinci İsrail Krallığı'na kadar geçen sürede İsrail kabileleri konfederasyon halinde varlıklarını sürdürüyordu ve Benyamin kabilesi de bu konfederasyonun bir parçasıydı. Merkezi bir hükümet olmadığı için kriz dönemlerinde insanlar Hakimler tarafından yönetiliyordu. Filistlerin artan istila tehditleri karşısında İsrail kabileleri güçlü merkezi bir monarşi sistemine geçtiler. Benyamin kabilesinden Şaul birleşik monarşinin ilk kralıydı.

Şaul'un ölümünden sonra bütün kabileler Şaul'un hanedanlığına sadık kalıp onun oğlu Işboşeth'i kral olarak görmelerine rağmen Yehuda kabilesi kendi krallarını David olarak seçti. Işboşeth'in ölümünden sonra diğer kabileler de Davud'un altında birleşti. Davud'tan sonra kral Süleyman oldu. Süleyman'ın ölümünden sonra M.Ö. 930'da onun oğlu Rehoboam başa geçti fakat kuzeydeki kabileler Davud hanedanlığından ayrılıp İkinci İsrail Krallığı'nı kurdu. Yehuda ve Benyamin kabileleri ise Yehuda Krallığı altında Davud hanedanlığına sadık kaldı.

Yehuda Krallığı M.Ö. 586'da Babilliler tarafından fethedilip halk sürgüne yollandı.

Babil sürgününden geri dönen Yahudiler bir kabileye mensup olma anlayışından ve bunun getirdiği rollerden vazgeçti fakat Leviler ve Kohenlerin hala dini rolleri bulunuyordu, bunun dışında kalan insanlara ise İsrail deniliyordu. Yahudiler arasındaki rollerde ayrım geleneksel olarak hala devam etmektedir.

I. Yarovam

Jeroboam (İbranice: יָרָבְעָם, Yarobh`am, Yarovam), riyb (uğraşan) ve `am (halk) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş "insanlar için uğraşan" veya "halkın haklarını savunan" anlamına gelen bir isimdir. Kuzeydeki on kabilenin Rehoboam'a karşı ayaklanıp İsrail Krallığı'ndan ayrılarak kurdukları Kuzey İsrail Krallığı'nın ilk kralıydı. Hükümdarlığı 22 yıl sürdü. Hükümdar olduğu tarihler William F. Albright'a göre MÖ 922 - MÖ 901 ve Edwin R. Thiele'ye göre MÖ 931 - MÖ 910'dur.

Menaşe kabilesi

Menaşe kabilesi (İbranice: מְנַשֶּׁה, Menaşe; Anlam: Unutturan), Tora'da adı geçen On İki İsrail Kabilesi'nden biridir. Efraim kabilesi ile birlikte Yosef Hanedanlığını oluştururlar.

Menaşe kabilesi toprakları Şeria Nehri tarafından ikiye bölünmüş neredeyse birbirinden kopuk iki parça toprak şeklinde yer alıyordu. Bu iki yarımı birbirine bağlayan nokta Batı Menaşe'nin kuzeydoğu köşesiyle Doğu Menaşe'nin güneybatı köşesiydi. Batı Menaşe, Kenan torpaklarının ortasında bulunan Efraim kabilesinin kuzeyinde, Şeria Nehriyle Akdeniz'in arasında, İssakar kabilesi'nin güneyinde yer alıyordu. Doğu Menaşe ise, Gad kabilesinin kuzeyinde, Hermon Dağı'nın güneyinde yer alıyordu. Kenan topraklarında ender bulunan su yataklarının bölgedeki varlığı bu toprakları önemli kılıyordu. Ayrıca iki önemli dağ geçiti bu toprakların içinde bulunuyordu.

Nadav

Nadav (veya Nadab) (İbranice:נָדָב) Jeroboam I'ın oğlu ve İkinci İsrail Krallığı'nın ikinci kralıydı.Yehuda Kralı Asa'nın ikinci yılında başa geçen Nadav'ın iktidarlığı iki yıl sürdü. William F. Albright'a göre hükümdarlığı MÖ 901 - MÖ 900 yıllarına tekabül ederken bu E. R. Thiele'e göre MÖ 910 - MÖ 909'dur.Krallığının ikinci yılında güney Dan'daki bir Filist şehri olan Gibbeton'u kuşatırken Nadav'a ordusu tarafından komplo yapıldı. Komutanlarından olan Baaşa Nadav'ı öldürüp yerine kral olarak geçti.Baaşa kral olur olmaz, Yarovam'ın bütün ailesini ortadan kaldırdı; böylece bu ünlü Efraim ailesi tarihe karıştı.

Ovadya kitabı

Ovadya kitabı, Tanah'ın kitaplarından biri olup Edom üzerine getirilen yargılama ve İsrail'in yeniden kuruluşunun kehanetlerini içerir. Metin, tek bir konudan ibaret olup 21 bap ihtiva eder; bu da Ovadya kitabını Tanah'ın en kısa kitabı yapmaktadır. Yahudilik ve Hristiyanlıkta kitabın, Asurlular döneminde yaşamış ve isminin anlamı Yehova'nın kulu veya Yehova'ya tapan olan peygamber Ovadya tarafından yazıldığına inanılır.

Hristiyanlıkta, metnin kısalığı nedeniyle Eski Ahit'te Küçük Peygamberlerin bir parçası olarak sınıflandırılır. Yahudilik'te Masoretik metine göre kronolojik olarak yer alan bu kitap, Tanah'ın Nevi'im kitabında Son Peygamberlerin ve Onikilerin içinde yer alır.

Yosef kabilesi

Yosef kabilesi Tora'da adı geçen On İki İsrail Kabilesi'nden biridir. Efraim ve Menaşe kabileleri birlikte Yosef kabilesini oluşturur. Yosef'in oğulları Efraim ve Menaşe'nin soyundan gelenler kendi kabilelerini oluşturduğundan bu iki kabileye birlikte Yosef'in evi (Beyt Yosef, בית יוסף) denir.

İkinci İsrail Krallığı Asurlular tarafından yıkılınca bu devlet içindeki Efraim kabilesi ve Menaşe kabilesi kayıplara karışıp tarih sayfalarından silindi. Modern günümüzdeki bazı halklar kendilerinin Yosef'in soyundan geldiğine inanır; örneğin: Samaritler, Parsim vb. (bkz Kayıp On Kabile)

Yuşa

Yuşa (veya Yeşu) (İbranice: יְהוֹשֻׁעַ Yehoşua; Modern Yunanca: Ἰησοῦς İsa ile aynı; Latince: Josue veya Jesus; Arapça: يشع بن نون Yuşa ibn Nun), Tanah'a göre Musa'nın ölümünden sonra İsrailoğullarının lideriydi. Hikâyesi Çıkış, Sayılar ve Yuşa Kitabı'nda anlatılır (Yuşa Kitabı'na Yeşu Kitabı da denir). Tora'da adının Efraim kabilesinden Nun oğlu Hoşea olduğu ve Musa'nın ona Yuşa olarak hitap ettiği yazılıdır. İsrailoğulları Mısır'dan çıkmadan evvel Mısır'da doğdu.

Musa tarafından Kenan topraklarını araştırmak üzere gönderilen on iki casustan biriydi. Musa'nın ölümünden sonra Kenan topraklarını fethedip toprakları on iki kabile arasında bölüştürdü. Bu anlatılanların hangi yıllarda gerçekleştiği akademik tartışmalar arasındadır. Tora kronolojisine göre Yuşa MÖ 1450 - MÖ 1370 yılları arasında veya Bronz çağının sonlarına doğru yaşamıştır fakat Yuşa kitabında 110 yaşında öldüğü anlatılır.Şiilik'te Yuşa'nın imam olduğuna inanılır.

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.