Budin

Koordinatlar: 47°28′K 19°03′D / 47.467°K 19.05°D

Nuremberg chronicles - BVJA
Budin şehrinin 1493 yılında yapılmış bir gravürü.

Budin, bugünkü Budapeşte'nin Tuna Nehri'nin batısında kalan kısmı. Bir dönem, Macaristan Krallığı'na başkentlik yapmıştır.

1526 yılındaki Mohaç Muharebesi sonrasında Macaristan Krallığı, Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı bir devlet hâline geldi. 1530, 1540 ve 1541 yıllarında Habsburg Hanedanı'nın kontrolündeki Avusturya Arşidüklüğü tarafından gerçekleştirilen kuşatmalar başarısızlıkla sonuçlandı. 1541'de Budin Eyaleti kurularak doğrudan Osmanlı İmparatorluğu'na bağlandı ve eyaletin merkezi oldu. 1686 yılında Budin Kuşatması ile birlikte Avusturya Arşidüklüğü'nün eline geçti.

Ayrıca bakınız

Budapeşte

Budapeşte, Macaristan'ın başkentidir. Aslında Tuna nehrinin iki yakasındaki Budin (Buda) ve Peşte'nin 17 Kasım 1873 yılında birleşmesiyle oluşmuş şehirdir.

Eski yıllarda Tuna nehri Budin'i ve Peşte' yi ayırmıştı. İki şehri birbirine bağlaması için Chain Köprüsü inşa edilmeye başlamıştı. Bu köprü iki şehri birbirine bağlayacaktı. 17 Kasım 1873 yılında köprünün inşa edilmesiyle iki şehir bağlandı ve şehrin adı Budapeşte oldu.Budapeşte, Macaristan'ın politik, kültürel, ticari, endüstri ve ihracat merkezidir. Berlin’den sonra Orta Avrupa’nın en büyük ikinci şehri olup, Macaristan nüfusunun beşte biri, 2016 yılı sayımına göre 1.752.704 kişi Budapeşte'de yaşamlarını sürdürmektedir.

Budapeşte coğrafi konumu, tarihî eserleri ve diğer çekicilikleri ile Avrupa’nın en güzel şehirlerinden biridir. Şehir Tuna’nın batı yakasında Buda (Budin) ve doğu yakasında Peşte şeklinde iki bölüme ayrılmıştır. Tuna’nın batı kıyısında Buda kalesinin çevresindeki görece engebeli bölgede tarihî semtler uzanır. Şehrin iş merkezi ve kalabalık semtleri ise Tuna’nın doğusundaki ovaya açılan düzlüktedir.

Budin Beylerbeyi Hadım Ali Paşa

Hadım Ali Paşa (d. ?, Yanya - ö.1557), sancakbeyliği ve beylerbeyliği ile son olarak Budin Eyaleti yöneticiğinde bulunmuş Osmanlı devlet adamıdır.

Köken olarak Yanyalı Arnavut bir aileden gelmektedir. Rumeli kethüdalığından sancak beyliği ile ayrılmış, 1537-1540 yıllarında Diyarbakır beylerbeyliği görevinde bulunmuştur. 1544 yılında Anadolu beyliği görevine getirilen Ali Paşa 1549 yılında bu görevinden alınarak Bosna sancakbeyi görevine getirildi. 1551 senesinde Gazi Kasım Paşa’ nın yerine Budin beylerbeyi olduktan sonra Macaristan’ ın fethinde faal rol oynamıştır.1552 yılında Segedin’ i kuşatan düşman kuvvetlerini ağır bir yenilgiye uğrattı ve bu başarısından dolayı padişah tarafından kılıç ve kaftan verilerek ödüllendirildi. 1552 yılı Nisan ayında Vesprim kalesini aldı. Kara Ahmed Paşa’ nın Temeşvar kalesini kuşatmaya başladığı sırada Dregely kalesini fethetti. Daha sonra aynı yıl içerisinde Seçen , Hollökö, Germat ve Boyak kalelerini fethetti. 11 Ağustos 1552 yılında Erasmus von Teufel komutasındaki Habsburg güçlerini Palast Muharebesi’ nde ağır bir yenilgiye uğrattı. Bundan sonra Solnok kalesine kuşatmış ve Kara Ahmed Paşa’ nın da katılmasıyla burasıda fethedilmiştir. Buranın fethinden sonra serdar Kara Ahmed Paşa’ yı askeri ve ekonomik açıdan önemli olan Eğri kalesinin fethine ikna etti. Ancak 45 gün süren kuşatmadan bir sonuç alınamaması üzerine serdar Kara Ahmed Paşa’ nın gözünden düşmüş ve sonrasında yerini Toygun Paşa’ ya bırakmıştır.Karaman beylerbeyi görevindeyken, Kanuni Sultan Süleyman’ ın 1554 yılındaki Nahçıvan seferine Karaman beylerbeyi olarak katılmış ve Gürcistan sınırlarında önemli başarılar kazanmıştır. 1556 senesinde yeniden Budin beylerbeyliği görevine getirilmiştir. Zigetvar kalesinin fethi için kuşatma başlatmış ancak kaleye saldırıları başarısız olmuş, kuşatılan Babofça kalesini kurtaramamış olduğu gibi burada yapılan savaşta da mağlup olmuştur. (Temmuz 1556) Tekrar Zigetvar’ı kuşatsa da kuvvetlerinin azalmasından dolayı netice alamadan Budin’e döndü. Bu başarısızlığı nedeniyle görevinden alınarak ikinci defa Bosna sancakbeyi görevine getirildi. 1557 senesinde vefat etmiştir.

Budin Eyaleti

Budin Eyaleti, Budin Beylerbeyliği veya Budin Paşalığı (Macarca: Budai vilajet, Sırpça: Budimski vilajet veya Будимски вилајет, Hırvatça: Budimski vilajet), Osmanlı İmparatorluğu'nun bir eyaleti. 1526'daki Muhaç Muharebesi sonrasında Osmanlı İmparatorluğu'na bağlanan Macaristan Krallığı'nın başkenti Budin'e 1530, 1540 ve 1541 yıllarında Habsburg Hanedanı'nın kontrolündeki Avusturya Arşidüklüğü tarafından gerçekleştirilen ve başarısızlıkla sonuçlanan kuşatmalar sonrasında kurulmuştur. 1552'de Temeşvar ele geçirilmiş ve Temeşvar ve çevresinde Temeşvar Eyaleti kurulmuştur. 1606'da Zitvatorok Antlaşması'yla Eğri ve Kanije şehirleri de alınarak Eğri (1596) ve Kanije (1600) Eyaletleri kurulmuştur. 17. yüzyılda II. Viyana Kuşatmasının başarısızlığından sonra 2 Eylül 1686'da Habsburg ordusu Budin şehrini düşürdü ve eyalet de düşmüştür.

Nüfus sayımında etnik gruplardan Macarlar, Hırvatlar, Sırplar, Slovaklar ve Müslümanlar vardı.

Budin Kalesi

Budin Kalesi (Macarca: Budavári Palota, Almanca: Burgpalast, Türkçe: Kızılhisar), Budapeşte'deki Macar krallarının tarihi kalesi ve saray kompleksidir. İlk kale, 1265 yılında tamamlanmıştı, ancak günümüzde alanda yer alan devasa Barok saray, 1749-1769 yılları arasında inşa edildi. Geçmişteki kompleks, Kraliyet Sarayı (Macarca: Királyi-palota) ya da Kraliyet Kalesi ( Macarca: Királyi Vár, Almanca: Königliche Burg) olarak bilinmekteydi.

Budin Kalesi, Castle Hill'in güney ucunda; Orta Çağ, Barok ve 19. yüzyıl evleri, kiliseler ve kamu binaları ile ünlü Castle Bölgesi (Várnegyed) olarak bilinen bölgede yer alır. Kale, 1987'de ilan edilen Budapeşte Dünya Mirası Alanının bir parçasıdır.

Budin Kuşatması (1541)

Budin Kuşatması, Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Macaristan Krallığı'nın elindeki Budin'in Avusturya Arşidüklüğü tarafından, 4 Mayıs ile 21 Ağustos 1541 tarihleri arasında gerçekleştirilen kuşatılması. Kuşatma devam ettiği sırada Osmanlı Padişahı I. Süleyman'ın bölgeye hareket ettiğinin Avusturya kuvvetleri tarafından duyulmasının ardından üç aydan fazla süren kuşatma kaldırıldı. Süleyman'ın bu seferi sonrasında Budin Eyaleti kuruldu ve şehir direkt olarak Osmanlı İmparatorluğu'na bağlandı.

Budin Kuşatması (1686)

Budin Kuşatması, 1686 yılında Lorrain Dükü V. Karl komutasındaki Kutsal ittifak kuvvetlerinin Osmanlı İmparatorluğu hakimiyetindeki Budin'i kuşatıp ele geçirmesiyle sonuçlanan kuşatmadır.

Kalede Arnavut Abdurrahman Abdi Paşa'nın emrindeki Osmanlı ordusu üç buçuk aylık kuşatma süresince Haçlı ordularının art arda on sekiz taarruzunu püskürttü ve düşmanın teslim tekliflerini de geri çevirdi. Gittikçe azalan kuvvetler şehre hakim tepeleri ele geçiren Kutsal İttifak ordusu yüzünden yardım da alamıyordu. Bu sırada Abdurrahman Abdi Paşa ön saflarda savaşıyordu. Savaş sırasındaki talihsizliklere 1.500 Osmanlı askerini aynı anda öldüren cephanelik patlaması da eklenince savunma zorlaştı.

2 Eylül 1686 günü Kutsal ittifak birlikleri altı koldan genel taarruza geçti. Yaşanan çarpışmalarda 70 yaşındaki Abdurrrahman Abdi Paşa Beç Kapısı'nda hayatını kaybetti.

Kalede kalan bir avuç Osmanlı askeri ilk Budin Beylerbeyi Bali Paşa'nın adını taşıyan Bali Paşa Meydanı'nda ölene kadar direndiler. İçeride kalan Osmanlı halkı düşmana birkaç ok ve taş attı. Saldırıya devam edilmemesi için sağ salim dışarı çıkmak istediler. Kutsal İttifak ordusu bunu kabul etti; ama daha sonra ihtiyar ve çocuk demeden bütün Müslümanları katlettiler. Ertesi gün ise tüm Osmanlı eserlerini ve camileri yakıp yıktılar. Sefere katılan Marsigli kontu Luigi Ferdinando Marsigli kütüphanelerdeki Osmanlı eserlerini toplayıp kendi şehri Bologna'ya götürdü ve burada bir kütüphane kurdu.

Şehre daha sonra yerleşen Macarlar ise Abdi Paşa’nın kahramanlıklarını asırlar boyunca unutmadılar ve şehit düştüğü yere çok daha sonraları üzerinde son derece şık ifadelerin yazılı olduğu bir mezartaşı diktiler. Bu taşta

145 yıllık Türk egemenliğinin son Budin Valisi Abdurrahman Abdi Arnavut Paşa, bu yerin yakınında 1686 Eylül ayının 2. günü öğleden sonra yaşamının 70. yılında maktul düştü. Kahraman düşmandı, rahat uyusun! yazılıdır.

Budin'in 145 yıllık Osmanlı hakimiyetinden çıkması Orta Avrupa'daki Türk topraklarının kontrolden çıkmasının önünü açtı. Şehrin ele geçmesi İstanbul ve Osmanlı İmparatorluğu'nun diğer bölgelerinde derin üzüntü yarattı, halk arasında "Aldı Nemçe, bizim nazlı Budin'i" gibi ağıtların okunmasına yol açtı.

Deli Hüseyin Paşa

Deli Hüseyin Paşa (ö. 1659) Osmanlı padişahları IV. Murad, Sultan İbrahim dönemlerinde iki kez toplam 5 yıl süreyle Kaptan-ı Deryalık, IV. Mehmed döneminde de 28 Şubat 1656 - 5 Mart 1656 tarihleri arasında altı gün sadrazamlık yapmış; çeşitli eyalet valiliği, uzun yıllar Girit Serdarlığı ve üç kez Kapatan-ı Deryalık dahil yüksek devlet görevlerinde bulunmuş bir Osmanlı devlet adamı ve askeridir.

Eğri Eyaleti

Eğri Eyaleti veya Eğri Beylerbeyliği, 1596 yılında III. Mehmed zamanında kurulan Osmanlı Devleti eyaleti.

1596'da III. Mehmed komutasındaki Türk ordusunun Eğri Seferi'nde Avusturya garnizonunu yenilgiye uğratmasıyla Avusturya'ya bağlı Eğri Kalesi ve çevresindeki topraklar Osmanlı Devleti'ne katılmıştı. Aynı yıl Budin Eyaleti' nden bazı sancakların aktarılmasıyla kurulan eyalet, Macaristan ve güney Slovakya'daki bazı bölgeleri kapsıyordu.

1661'de Varat Eyaleti'nin kurulmasıyla Eğri Eyaleti'nin yaklaşık 25.000 kilometrekare olan toprakları da buraya bağlandı.

17. yüzyılda merkez dahil 8 sancak olarak teşkilatlandırılmış olup, bu sancaklar şunlardır:

Eğri

Solnok

Germat

Baçka

Seçen

Hatvan

Fülek

Segedin

Gürcü Mehmed Paşa

Gürcü Mehmed Paşa, (ö. 1665 Budin) IV. Mehmed saltanatında 27 Eylül 1651 - 20 Haziran 1652 tarihleri arasında sekiz ay yirmi üç gün sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamı.

Kanije Eyaleti

Kanije Eyaleti veya Kanije Beylerbeyliği, 1600 yılında III. Mehmed zamanında kurulan Osmanlı İmparatorluğu eyaleti.

Sadrazam Damat İbrahim Paşa tarafından 1600 yılında fethedilen Kanije başta olmak üzere Budin Eyaleti ve Bosna Eyaleti topraklarından bazı sancakların aktarılmasıyla kuruldu. Günümüz Macaristan' ının güneybatı bölgesi ile Hırvatistan'ın Slavonya bölgesini kapsayan eyalet 1690 yılında Habsburglar (Almanlar) tarafından işgaline kadar devam etmiştir.Başlangıçta dört sancaktan müteşekkil olarak oluşturulan eyalet, daha sonra toplam on sancak olmuştur:

Kanije

Zigetvar

Peçuy

Pojega

Orahovica

Kopan

Valpo

Nadaç

Balaton

Şaklofça

Kara Mehmet Paşa

Kara Mehmet Paşa (d.? - ö. 10 Ağustos 1684), Osmanlı devlet adamı.

Mehmet Paşa Bostancı ocağından yetişmedir. Rumeli beylerbeyi görevindeyken Saint Gotthard Muharebesi sonrasında imzalanan Vasvar Antlaşması dolayısıyla 1665 yılında Avusturya İmparatoru'nun huzuruna çıkan Osmanlı heyetinin başkanlığını yapmıştır.

1682-1683 yılları arasında Diyarbakır beylerbeyi olarak görev yaptı. Bu görevdeyken Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın idaresindeki Avusturya seferine katıldı. İkinci Viyana Kuşatması'nda yaşanan bozgundan sonra Merzifonlu Kara Mustafa Paşa tarafından Osmanlı Ordusu'nu takip eden düşmanın önünü kesebilmesi için Ciğerdelen'e gönderilmiş, burada yapılan Ciğerdelen Savaşı'nda ilk düşman saldırısını püskürttükten sonra ikinci saldırıda yenilmiştir. Daha sonra Budin beylerbeyi görevine getirilen Mehmet Paşa, 1684 yılındaki Budin Kuşatması'nda hayatını kaybetmiştir.

Macaristan Krallığı

Macaristan Krallığı, 1000-1946 yılları arasında Orta Avrupa'da hüküm sürmüş bir krallıktır. 1000-1526 yılları arasında bağımsız bir ülke olan Macar Krallığının topraklarının büyük bir kısmı Mohaç Savaşı'ndan sonra Osmanlı İmparatorluğu'nun eline geçti. Topraklarının geri kalan kısmı Habsburg Hanedanının yönetimi altında özerk bir krallık olarak yaşadı. 1686 yılında başta Budin (Budapeşte) olmak üzere Macaristan'ın büyük bir kısmı Habsburgların eline geçti. Osmanlı yenilgisini resmileştiren 1699'daki Karlofça Antlaşmasının imzalanmasından 1867 yılına kadar olan süre boyunca Macaristan Krallığı varlığını Habsburglar'ın denetiminde Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu ve daha sonra da Avusturya İmparatorluğu'nun bir parçası olarak sürdürdü. Bu dönemde Macaristan Krallığı kendi meclisine ve anayasasına sahipti; ama meclis üyeleri Habsburg hanedanı tarafından tayin ediliyordu. 1867 yılında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu kuruldu. Bu çift monarşi sistemi I. Dünya Savaşı'nın sonuna kadar varlığını sürdürdü. Savaş devam ederken Mart 1944'de Macaristan Nazi Almanyası tarafından işgal edildi. Macar kralı Horthy tutuklanıp ev hapsine atıldı. Ülkede kukla Nazi hükümeti kuruldu. 1946 yılında Macaristan Halk Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla Macaristan Krallığı resmen son buldu.

Osmanlı eyaletleri listesi

Osmanlı eyaletleri ve Osmanlı beylerbeylikleri listesi, Osmanlı Devleti'nde 250'den fazla eyalet vardır. 5 tane özerk bölge vardır. 1864'te kabul edilen Teşkil-i Vilayet Nizamnamesi ile tüm eyaletler vilayete çevrilmiştir.

Sarı Kenan Paşa

Sarı Kenan Paşa (ö. 16 Şubat 1659, Halep), vezirlik ve kaptan-ı deryalık görevlerinde bulunmuş Osmanlı devlet adamı.

Mısır Beylerbeyi Bakırcı Ahmed Paşa’nın kölesi olup, ona hizmet ettikten bir süre sonra İstanbul’a gelerek saraya girdi. Burada rikab ağalığı, muhasiblik görevlerinden sonra üçüncü vezir oldu. Daha sonra Sultan İbrahim'in kızıyla evlendi. Sultan İbrahim'in 1648'de tahtan indirilmesi üzerine Girit'e gönderildi. 1652 Eylül'ünde İstanbul'a dönen Kenan Paşa, Çanakkale Boğazı muhafızlığı görevine getirildi. 1653 yılında Budin Eyaleti beylerbeyi oldu. 3 Mayıs 1655'te Kaptan-ı derya oldu. Ancak Çanakkale Boğazı önlerinde Venedik donanması ile yapılan çarpışmada Osmanlı donanmasının ağır bir yenilgi alması üzerine görevinden alınarak azledildi ve 18 Temmuz 1656'da Eğriboz muhafızlığına gönderildi. Köprülü Mehmed Paşa'nın Haziran 1658'de Erdel'e sefere çıkması üzerine rikâb-ı hümâyun kaymakamı oldu ancak bir ay sonra Abaza Hasan Paşa’nın saldırmasına karşı Bursa muhafızlığına gönderildi.

Köprülü Mehmed Paşa ile anlaşamayan ve ona muhalif grupta yer alan Kenan Paşa, Bursa taraflarında Abaza Hasan Paşa ile anlaşarak ona katıldı. Erdel seferinden dönen sadrazamın harekete geçecek olması nedeniyle Abaza Hasan Paşa ile Anadolu'nun içlerine doğru çekildi. Abaza Hasan Paşa ile birlikte 1658 yılında Ilgın’da Murtaza Paşa emrindeki Osmanlı kuvvetlerinin yenilgiye uğratılmasında bulundu. Ancak kış için çekilen Abaza Hasan Paşa kuvvetlerinin teslim olmasıyla birlikte Hasan Paşa ve diğer isyancılar ile birlikte hayatlarına dokunulmayacağı vaadiyle Murtaza Paşa'ya teslim oldu. Ancak 16 Şubat 1659'da Murtaza Paşa tarafından Halep'te verilen akşam yemeğinde Abaza Hasan ve diğer isyancı ileri gelenleriyle birlikte öldürüldü.

Sedefkâr Mehmed Ağa

Mimar Sedefkar Mehmed Ağa 1562'de Elbasan'dan İstanbul'a geldi. Kanuni Sultan Süleyman'ın türbesinde bir yıl bahçe bekçisi oldu, ardından Hasbahçe'ye girdi. Acemi oğlanlarının musiki meclisinden etkilenerek tezene çalmaya başladı.

1570'den 1589'a kadar Mimar Sinan'nın öğrencisi oldu. Muhzırbaşı oldu. Mimar Sinan'ın ölümünün ardından Mimar Davut Ağa'dan, sonra da Dalgıç Ahmed Ağa'dan ilim öğrendi. 1590'da kulle sofisi oldu, Mısır'a gitti, oradan bütün Arabistan'ı dolaştı. İstanbul'a döndükten sonra sultanın emriyle Rumeli teftişine çıktı. Selanik, Arnavutluk, Malta, İspanya, Bosna, Frengistan, Budin, Erdel, Eflak, Boğdan, Kırım, Kefe, Silistre, Niğbolu, Semendire, Belgrat'ı görüp döndü. Diyarbakır 'a müsellim olarak gitti, altı ay idare etti. Şam'da Havran nahiye hakimi oldu.

1598'de Su Nazırı, sekiz yıldan sonra 1606'da mimarbaşı oldu. 1609-1610 yılında At Meydanı'nda Sultanahmet Camii'nin temeli atıldı. Temel kazma işi 36 gün sürdü. Caminin tamamlanması 7 yılı buldu. Sultanahmet Camisine 1609 yılında başlandı.

Semendire Sancağı

Semendire Sancağı veya Belgrad Paşalığı (Sırpça: Смедеревски санџак, Smederevski sandžak) 1459'dan 1541'e kadar ayrıca 1716'dan 1717'ye kadar ve yine 1739'dan 1817'e kadar Rumeli Eyaleti'ne, 1541'den 1686'ya kadar Budin Eyaletine, 1686'dan 1688'e kadar ve yine 1690'dan 1716'ya Temeşvar Eyaletine bağlanmıştır.

Sokolluzade Lala Mehmed Paşa

Sokolluzade Lala Mehmed Paşa (d. ? - ö. 21 Haziran 1606) I. Ahmed saltanatı döneminde 26 Temmuz 1604 - 21 Haziran 1606 tarihleri arasında bir yıl on ay yirmi altı gün sadrazamlık yapmış ve devletin çeşitli kademelerinde hizmet vermiş bir Osmanlı devlet adamıdır. 1595 yılında dokuz gün sadrazamlık yapmış Tekeli Lala Mehmed Paşa ile karıştırılmamalıdır.

Rumeli beylerbeyi iken Almanlar’a teslim etmek zorunda kaldığı Estergon Kalesi’ni on yıl sonra 3 Ekim 1605’te sadrazam iken geri almayı başardığı için “Estergon Fatihi” olarak anılır.

Tiryaki Hasan Paşa

Tiryaki Hasan Paşa, (d. tah. 1521 - ö. 1611 Budin) Kanije Savunması'nı yaparak ün alan Osmanlı paşası.

İbrahim Peçevî

İbrahim Peçevî veya Peçuylu İbrahim Efendi (d. 1574, Pécs – ö. 1650, Budin), Macaristan doğumlu Osmanlı tarihçisidir.

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.