Britonlar

Britonlar, 5. yüzyılda başlayan Anglosakson istilasından önce Büyük Britanya'da yaşayan Keltçe konuşan,yerli halklardan biri.[1] Yakın bir tarihe kadar safkan Kelt kökenli oldukları düşünülüyordu.[1] Ancak günümüzde adanın yerlisi olduklarına ve Avrupalı komşularıyla ticarî ve diğer sosyal alışverişlerde bulunduklarına inanılmaktadır.[1] Adaya göç eden Kelt kökenli halkla yerli halkın karışımı oldukları düşünülmektedir.

Map Gaels Brythons Picts GB
MS 5. yüzyılın ikinci yarısında -Roma devri kapanıp Anglosakson devri başlarken- Büyük Britanya.
  Goidelic dillerin konuşulduğu başlıca bölgeler.
  Pictish dillerin konuşulduğu başlıca bölgeler.
  Britonik dillerin konuşulduğu başlıca bölgeler.

Kaynakça

  1. ^ a b c "Briton." Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2011.
Boudica

Boudica (Boudicca ya da eski adıyla Boadicea olarak da bilinir) (ö. MS 60 ya da 61), MS 61 yılında Romalıların Büyük Britanya'daki işgalci güçlerine karşı bir isyan başlatan, Kuzey Britanya'nın Norfolk bölgesinde yaşayan Iceni kabilesinin kraliçesi.

Boudica'nın kocası ve varlıklı bir ön-Romalı olan Iceni kralı Prasutagus ölünce, İmparatorluğa bağlı müvekkil krallıkların yaptığı gibi krallığını Roma'ya bırakmak yerine kızları ve Roma imparatoruna ortaklaşa olarak miras bıraktı. Roma kanunlarına göre kadınlar varis olamadığından İmparatorluk bu kararı reddetti ve procurator Catus Decianus tüm mülkünü haczettirdi. Krallık fethedilmiş varsayılarak İmparatorluğa katıldı. Prasutagus'un dulu Boudica kırbaçlatıldı, kızlarına tecavüz edildi.

60 ya da 61 yılında Roma eyalet valisi Gaius Suetonius Paulinus'un Gallere doğru bir sefere çıkmasını fırsat bilen Iceni, Trinovanteler ve diğerlerini Boudica liderliğinde ayaklandılar. Vali Suetonius Paulinus ve Lejyonları tarafından kesin olarak yenilgiye uğratılmadan önce, Camulodunum (Colchester), Londinium (Londra) ve Verulamium (St Albans) şehirlerini yıkıp, talan ettiler. (Yıkılıp talan edilen üç şehirde ölenlerin toplamı aşağı yukarı 70,000-80,000 kişi arasındadır.) Britonlar sayıca Romalılardan fazla olduğu halde, Roma lejyonlarının mükemmel disiplin ve taktiği onlara mutlak bir zafer kazandırdı. Roma İmparatoru Nero'nun ortaya çıkan bu kriz karşısında adada bulunan tüm birlikleri geri çekmeyi tasarladığı sırada gelen Suetonius'un bu zaferi, adadaki Roma varlığını sağlamlaştırmıştır.

Bu olayların kayıtları, tarihçiler Tacitus ve Cassius Dio'nun, eserlerinden Rönesans döneminde yeniden öğrenildi ve Victoria devrinde, Kraliçe I. Victoria tarafından adaşı olarak ilan edilmesiyle birlikte Boudica'nın efsanevi ünü ortaya çıktı. Boudica, bu dönemden sonra Birleşik Krallık'ta önemli bir kültürel sembol olarak kalmıştır.

Britanyalı Leir

Britanya kralı Leir (ya da Lear), Gal efsanelerinde anlatılan ve Roma işgali öncesinde hüküm sürmüş bir Kelt kralıdır.Hakkında bir sürü hikâye anlatılmış,tiyatro oyunları kaleme alınmıştır. Bu oyunlarda en meşhuru William Sheakespeare'in yazdığı dram tarzındaki Kral Lear'dır. Leir (Llyr ya da Ler), eski Britonların mitologyasında önemli yeri olan bir figürdür.İsmi deniz tanrılarından Llyr'e dayanmaktadır. İrlanda ve Galya folklorunda çocukları üzerine öyküler vardır. Monmouth’lu Geoffrey, onikinci yüzyılda yazdığı Historia Regum Britanniae adlı yapıtına Lear’in üç kızı hakkında yazılmış olan bir halk masalını eklemiştir.Geoffrey,Leir'in soyunun yıkılan Troya kentinden kaçan Aeneas'ın torunu Brutus'a bağlamıştır.Hikayeye göre Brutus ve yanındaki Troyalı koloniciler, Galya üzerinden adaya geçmiş ve adaya Brutus'tan ötürü "Büyük Britanya" kendilerine de Britonlar demişlerdir.(Geofrey Kral Arthur'un da Brutus'un soyunda geldiğini yazmaktadır.) Kral Leir M.Ö.8. yüzyılda,tam da Roma'nın kurulduğu yıllarda yaşamıştır.Leicester kentini onun kurduğu anlatılmıştır. Raphael Holinshed, bu masalı kendi tarih kitabı olan Holinshed's Chronicles’ına aktarmış, sonra da Spenser Faerie Queene. John Higgins 1574’te A Mirrour for Magistrates adlı yapıtlarında bu masaldan sözetmişlerdir. Bütün bu yapıtlar, okuyan Elizabeth dönemi insanları için bilinen kaynaklardı. Bu öykü, 1594’te “tarihsel oyun” olarak kayda geçen ve 1605’te basılan, sonra yine “trajik tarih” olarak ikinci kez kayda geçen The True Chronicle History of King Leir and His Three Daughters adıyla oyunlaştırılmıştır. Geoffrey'in anlattığı öykünün Sheakspeare'in oyunuyla en büyük farklarından biri,hikayenin sonudur. Geofrey'in eserinde Kral Leir tahtını geri alıp ülkesine düzeni ve huzuru geri getirir ve ondan sonra Cordelia tahta çıkıp ülkeyi babasının izinden giderek düzen içinde yönetir.(zaten Kraliçe Cordelia da Gal efsanelerinde geçen bir figürdür.)Sheakespeare'in trajedisindeyse Cordelia babasından önce ölür ve Lear kızının ölümünü öğrenince üzüntüden ölür. Sheakspeare'den önce oyunun komedi tarzında da yazılmış versiyonları vardır.

Britanyalılar

Britanyalılar, Britonlar ya da Britanlar (İngilizce: British people ya da Britons), Birleşik Krallık, Britanya Denizaşırı Toprakları ya da Taç toprakları vatandaşları ya da kökenlilerdir.Britanyalı tanımlamasına Orta Çağ'ın sonlarında rastlansa da 1707'de birleşik Büyük Britanya Krallığı'nın kuruluşu Britanyalı kimliğinin doğuşundaki tetikleyici unsurdur. Britanyalılık bilinci Britanya ve Birinci Fransa İmparatorluğu arasında yapılan Napolyon Savaşları'nda önem kazanıp Victoria döneminde daha da gelişmiştir.

Briton

Briton sözcüğü ile şunlardan biri kastedilmiş olabilir:

Britanyalı, Birleşik Krallık vatandaşı

Britonlar, antik halk.

Caracalla

Lucius Septimius Bassianus, (4 Nisan 186 – 8 Nisan 217), Caracalla olarak da bilinen, 211 – 217 yılları arasında tahta çıkmış Roma İmparatoru .

Dünya tarihi

Dünya tarihi, dünyanın çeşitli yerlerindeki insanların yaşam gereği oluşturdukları halkların, ırkların veya kabilelerin yüzyıllar boyunca geliştirdikleri uygarlıkların öyküsüdür. İnsanlığın bu uygarlıklarla inşa ettiği tarih, çok çeşitli dallara ayrılmış ve bugünün temelini oluşturmuştur. Örneğin, bilim tarihi, felsefe tarihi, din tarihi gibi insan fizyolojisinin ana ve ara birçok portali uzun tarihlerle harmanlanmış ve hâlâ bu gelişim devam etmektedir. Bu öykü çeşitli madde başlıkları altında uzunca anlatılmıştır. Dünya tarihine ilişkin bilgiler, ayrıca ülkelere ilişkin maddelerin tarih bölümlerinde, ünlü kişilerin yaşam öykülerinde, savaşlar, çarpışmalar, keşifler, siyasal ve toplumsal hareketler, dinler veya bilimsel felsefi keşifler vb. gibi tarihsel olaylarla ilgili maddeler bulunabilir. Hititler, Asurlar, Aztekler ve İnkalar gibi başka birçok halk veya ırkların yaşamış olduğu belirli dönemlerde egemen oldukları, bir süre sonra ise yok oldukları gözlenmektedirler.

Gaius Suetonius Paulinus

Gaius Suetonius Paulinus, (Paullinus olarak da bilinir), Daha çok Iceni kraliçesi Boudica'nın isyanında kazandığı zaferle ile hatırlanan Roma'lı general.

Galler

Galler (İngilizce: Wales, Galce: Cymru), Büyük Britanya'da Birleşik Krallık'a bağlı dört ülkeden biri. Başkenti ve en büyük şehri Cardiff'tir (Kardif okunur). Britanya'nın güneybatısında; doğuda Cheshire, Shropshire, Herefordshire ve Gloucestershire kırsal bölgeleriyle, güneyde Bristol Kanalıyla, güneybatıda St. George Kanalıyla ve batı ve kuzeyde İrlanda Denizi'yle çevrili bir bölgedir.

Galcede "Tywysogaeth Cymru" denilen Galler Prensliği, Galler bölgesinin yönetiminde söz sahibi olmamasına karşın halen kullanılabilmektedir. 1282 yılında İngiltere Kralı I. Edward döneminde Galler bölgesi Cilmeri Savaşı sırasında istila edildi. Bununla birlikte bölgenin kanunları 1535-1542 yılındaki Laws in Wales Acts'e kadar İngiliz kanunlarıyla yer değiştirmemişti.

Iceni

Iceni ya da Eceni, Roma Britanyasında, aşağı yukarı günümüz İngilteresinin Norfolk yönetim bölgesine rastgelen bölgede MÖ 1. yüzyıl ve MS 1. yüzyıl arasında yaşamış olan Briton kabilesi. Britanya'yı işgali sırasında, MÖ 54 yılında, Jül Sezar'a teslim olan Cenimagni kabilesi bir ihtimale göre Iceni'lerin bir koludur.

Keltler

Keltler (Latin Celtae, Galli ve Antik Yunanca Keltoi, Galatai)

Tarihöncesi ve ilkçağ döneminde Avrupa'da yaşayan ve günümüzde altı ulustan oluşan bir halktır. Dört bin yıl kadar önce Keltler, anavatanları olan Orta Avrupa'dan göç ederek özellikle Büyük Britanya Adaları'na, İspanya'ya ve Galya'ya yerleştiler. Demir Çağında Britanya ve İrlanda'nın sakinlerini Keltler oluşturuyordu. Savaşçı ve avcı oldukları kadar mükemmel çiftçiydiler. Tekerlekli pulluğu ve fıçıyı icat ettiler. Yayılmaları batıda, Bronz Çağı'nın sonuna ve Demir Çağı'nın başına denk gelir. Sayısız göçleri sırasında Yunanların, Etrüsklerin, İtalyotların tekniklerini benimsediler; kazancılığı ve çömlekçiliği geliştirdiler. Onların yaptığı yollara sonradan Romalılar taş döşeyecekti.

Çoğu zaman birbirine rakip kabileler ve klanlar halinde toplanmış olan Keltler, gerek yaşama biçimi, gerek kültür yönünden özgün bir halktı. Ürünlerin koruyucusu sayılan kır tanrılarına taparlar, geleneklerin koruyucusu olan hem kâhin, hem yargıç niteliğindeki din adamlarının (druidler) yönetiminde yaşarlardı.

MS 1. yüzyılda Romalılar tarafından kısmen yıkılan Kelt uygarlığı, gene de, Orta Çağ'a kadar yaşayageldi. Bugün bile, bazı Breton ve İrlanda törelerinde bu uygarlığın varlığını sürdürdüğü görülür.

Kral Arthur

Kral Arthur, Britanya mitolojisindeki efsanevi Camelot kralı. Hikâyeleri, 5. yüzyıl sonları ya da 6. yüzyıl başları Britanya'sında geçen Arthur, Britanyalılar için savaşta ve barışta ideal kralın simgesi olmuştur. Arthur'un, Sakson istilacılara karşı Kelt asıllı Britonların koruyucusu olduğuna inanılır.

Publius Septimius Geta

Publius Septimius Geta (7 Mart 189– Aralık 211) 209 - 211 arasında Septimius Severus ve Caracalla ile birlikte 3'lü yönetimde Roma İmparatoru.

Roma egemenliği döneminde İskoçya

Roma egemenliği döneminde İskoçya, günümüzde İskoçya olarak bilinen bölgenin Roma İmparatorluğu hâkimiyeti altındaki tarihî dönemi anlatır. Romalılar tarafından Kaledonya olarak anılan bölgeye ilk Roma birlikleri MS 71 yılında gelmiş ve Britanya'daki Kelt kabilelerini yenmiştir.

Albion adını verdikleri adayı tamamen almaya karar veren Gnaeus Julius Agricola ve Quintus Petillius Cerialis komutasındaki Romalılar MS 84 yılındaki Graupius Dağları Muharebesinde önemli bir zafer kazanmıştır. Hadrian Duvarı ve onun kuzeyindeki Antoninus Duvarı ile alınan topraklar sağlama alınmaya çalışılmış olsa da Roma egemenliği hiçbir zaman modern İskoçya topraklarının tamamında etkili olamamıştır. MS 221 yılından sonra ise bölgede önemsiz bir güç haline gelmiştir.

Döneme ait tarihi arka plan çok karmaşıktır ve yazılı belge eksikliği bulunmaktadır. Britanya'da Roma hakimiyetinin sonuyla beraber Demir Çağı Britanya kabileleri birleşmiş ve Piktler olarak asimile olmuştur. Piktlerin yanı sıra aynı dönemde Romalı Britonlar ve Scoti olarak adlandırılan kabilenin egemenliği de başlar.

İngilizler

İngilizler (İngilizce: English people), İngiltere'yi yurt edinmiş Cermen kökenli, İngilizce konuşan bir ulustur. Çoğunluğu Birleşik Krallık'ta yaşamakta olup, dilleri İngilizcedir. Tarih boyunca İngiltere'de ikamet etmiş olan farklı grupların karışımıyla yeni bir kimlik oluşturmuşlardır; Anglo-Saksonlar, Vikingler, Bretonlar ve Normanlar İngiliz kimliğini oluşturan etnik gruplardır.

Britanya'da tarihsel süreç içerisinde yurt edinen ilk halk Kelt kökenli Britonlar kabul edilmektedir. Daha sonra Kuzey Almanya'dan gelen Cermen kökenli Saksonlar, Angluslar ve Jütler adaya ayak bastı. Bu üç toplum birbirleri ile karışarak Anglo-Saksonları oluşturdu ve Büyük Britanya'daki baskın toplum oldular. Bretonlar adanın kuzey (İskoçya) ve batısına (Galler) çekildi. 11. yüzyılda adayı son olarak istila eden Viking kökenli Normanlar oldu. İskoçya'daki Bretonlar ile İngiltere'deki Anglo-Normanlar arasındaki uzun savaşlar, İngiltere'nin üstünlüğü ile sonuçlandı. Böylece Britanya'da, İngiliz adı altında tek bir ulusun oluşu süreci hız kazandı. Büyük Britanya Krallığı döneminde de sömürgecilik politikası ile dünyanın birçok yanına dağıldılar.

İskoçya Krallığı

İskoçya Krallığı (İskoç Galcesi: Rìoghachd na h-Alba, İskoç İngilizcesi: Kinrick o Scotland), 843'ten 1707'ye kadar Büyük Britanya'nın kuzeyine egemen bir tarihi devlet. Daha sonra İngiltere Krallığı ile birleşerek Büyük Britanya Krallığı oldu.

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.