Bosna

Bosna (Kiril alfabesi'nde: Босна) kuzeyinde ve doğusunda Sava ve Drina, güneyinde Pannonia Ovası bulunan Bosna-Hersek Cumhuriyeti'nin kuzey bölümünü kapsayan tarihi ve coğrafi bölgedir. Güneyinde Hersek bulunmaktadır.

Bosna'nın yaklaşık alanı 41,000 km² olup bugünkü Bosna-Hersek Cumhuriyeti'nin %80'ini kapsamaktadır. Bosna ve Hersek bölgeleri arasında resmi bir sınır olmamakla birlikte Ivan-planina gayri resmi sınırları oluşturmaktadır. Bosna tâbiri ilk defa De Administrando Imperio isimli yazılı kaynakta Sarayevoya yakın bir yerde Bosona isimli küçük bir köy/kasaba olarak geçmektedir (Helence: χωρίον Βόσονα). Hersek ise daha sonra kullanıma girmiştir. Bu bölge isimleri Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde ayrı bölgeleri tarif etmek için kullanılmıştır.

Bosna Madalyası
Bosna Madalyası, İmal Tarihi H.1299, M.1849

Bosna; Osmanlı Devleti hakimiyeti altında iken, ondokuzuncu yüzyıldan itibaren Rusyanın da teşviki ile karışıklıklara ve isyanlara maruz kalmıştır ve Sırplar tarafından 1849'da çıkartılan isyan Osmanlı birliklerinin bölgeye gönderilmesi ile bastırılmıştır. Bosnada çıkan isyanı bastıran subay ve askerler Bosna Madalyası ile taltif edilmişlerdir.

Hercegovina5
Açık kahverengi ile gösterilen Modern Bosna.
.ba

.ba, Bosna-Hersek'in İnternet Ülke Alan Kodu (CcTLD) kod harfleri. Teleinformation Merkez Üniversitesi tarafından işletilmektedir.

2011 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Bosna-Hersek

Bosna-Hersek, Almanya'nın kenti Düsseldorf'ta düzenlenen 2011 Eurovision Şarkı Yarışması'na katılmıştır. Bosna-Hersek'i Eurovision'da temsil eden şarkının belirlenmesi için Bosna yayıncısı Bosna-Hersek Radyo Televizyonu (BHRT) Görevlendirme yöntemi yapmıştır. Bosna-Hersek'i "Love in rewind" şarkısıyla Dino Merlin temsil etmiştir.

Adriyatik Denizi

Adriyatik Denizi, Akdeniz'in İtalya Yarımadası ve Balkan Yarımadası arasında kalmış koludur. Akdeniz'e Otranto Boğazı ve İyonya Denizi vasıtasıyla bağlanır. Çevresinde İtalya, Arnavutluk, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Slovenya ve Karadağ bulunmaktadır. Otranto Boğazı'nın sınırlarının kabulüne göre bazen Yunanistan da bu ülkelere dahil edilir.

Adriyatik/Adriya olan ismini Po Nehri'nin denize döküldüğü delta üzerindeki Adris şehrinden alır.

Banja Luka

Banja Luka ya da Banaluka (Sırp Kiril: Бања Лука, UFA: baɲaˈluːka), Bosna-Hersek'te bir şehir ve aynı zamanda Bosna-Hersek'te bulunan özerk yönetim Sırp Cumhuriyeti'nin fiilî başkentidir. Osmanlı kaynaklarında Banaluka (بنالوقه) olarak geçen şehir 1639 yılında değin Bosna beylerbeyinin ikâmetgâhı olarak büyük bir gelişme gösterdi. Daha sonra eyalet merkezinin Saraybosna'ya taşınmasıyla eski önemini yitirdi.

Bosna-Hersek

Bosna-Hersek (Boşnakça, Sırpça, Hırvatça: Bosna i Hercegovina, Sırp Kiril: Босна и Херцеговина), Balkanlar'da 51.197 km²'lik yüz ölçümü ve 2013 sayımına göre 3,531,159 nüfusa sahip ülkedir. Boşnaklar ülkenin %50,11'ini Sırplar %30,78'ini, Hırvatlar ise %15,43'ünü oluşturur.Ülke bir bütünü oluşturan Boşnaklar, Sırplar ve Hırvatlar olmak üzere üç etnik gruba ev sahipliği yapmaktadır. İngilizcede ve daha birçok dilde etnik kimlik göz önünde tutulmadan tüm Bosna-Hersek halkına Bosnalı denir. Ancak Türkçede tarihten gelen yakınlıktan dolayı Bosnalı denildiğinde Boşnaklar yani Bosnalı Müslümanlar kastedilir. Ayrıca ülkede Bosnalı veya Hersekli olmak da ayrı etnik kimliği vurgulamak için kullanılır.

Ülke yönetim açısından iki enstiteye yani devletçiğe bölünmüş durumdadır. Bunlar, Bosna-Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti'dir.

Kuzey, batı ve güneyden Hırvatistan; doğudan Sırbistan; yine güneyden Karadağ ile çevrili olup Adriyatik Denizi'ne Neum şehrinin bulunduğu yerde yalnızca 20 km'lik (limanı olmayan) bir kıyısı bulunmaktadır. Ülkenin coğrafyası merkez ve güneyde dağlık, kuzeybatıda tepelik, kuzeydoğuda düzlük bir karakter sergiler. Devletin başkenti ve en büyük şehri Saraybosna, birçok yüksek dağla çevrelenmiştir. Bu coğrafi özelliğinden dolayı şehir kış turizmine elverişlidir ve 1984 Kış Olimpiyatları'na ev sahipliği yapmıştır.

Ülkenin çoğunluğunu kaplayan Bosna bölgesinde karasal iklim görülür, bu bölgede yazları sıcak, kışları kar yağışlı ve soğuktur. Ülkenin güney kıyılarındaki daha küçük Hersek bölgesinde ise tipik Akdeniz iklimi görülür. Bosna-Hersek doğal kaynaklar açısından da zengin bir görünüm arz eder.

Eski Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'nin altı federe cumhuriyetinden biri olan Bosna-Hersek, bağımsızlığını 1990'lı yıllardaki Yugoslavya'nın çözüldüğü yıllarda kazanmıştır. 1992 yılında Yugoslavya'dan ayrılan Slovenya ve Hırvatistan'ın bağımsızlığını tanıyan AB ve BM, Makedonya ve Bosna-Hersek'in bağımsızlığını referandum şartına bağlamıştı. Bu nedenle 1992 yılında Bosna-Hersek'te yapılan referandumda halk bağımsızlıktan yana oy kullanınca yeni devlet kuruldu. Ancak bu devleti, ülkedeki Sırplar tanımadı ve Boşnaklar ve Hırvatlara karşı savaş açtı. 1995 yılına kadar süren Bosna Savaşı'ndan sonra Dayton Antlaşması imzalandı. Buna göre ülkede barışı uygulayacak Barışı Uygulama Konseyi adı altında uluslararası bir konsey kuruldu. Bu konsey Bosna-Hersek Yüksek Temsilciliği'ni kurdu. Sonuçta ülkede bulunan bu yüksek temsilcilik şu anda cumhurbaşkanını görevden alma dahil birçok yetkiyle donatılmıştır. Ayrıca bu anlaşmaya göre Üçlü Cumhurbaşkanlığı Konseyi'yle de ülkedeki üç etnik grup temsil edilecektir.

Günümüzde gelinen noktada Bosna-Hersek'in bölünmüşlüğü devam etmektedir. Az da olsa bazı bakanlıkların (Savunma, Gümrük vb.) birleştirilmesi çalışmaları sürmektedir.

Bosna-Hersek Federasyonu

Bosna-Hersek Federasyonu (Federacija Bosne i Hercegovine, Федерација Босне и Херцеговине, Dinle ). Bosna Hersek'i oluşturan iki özerk bölgesinden biri. Nüfusunun %70'ini Boşnaklar oluşturur. Başkenti Saraybosna'dır. Devleti oluşturan öbür bölge; başkenti Banyaluka olan Sırp Cumhuriyeti'dir.

Bosna-Hersek millî futbol takımı

Bosna-Hersek millî futbol takımı, Bosna-Hersek'i uluslararası arenada temsil eden futbol takımıdır.

Bosna-Hersek pasaportu

Bosna-Hersek pasaportu Bosna-Hersek vatandaşlarına uluslararası seyahat edebilmeleri amacıyla verilmektedir. Bosna-Hersek'in Biyometrik pasaporta geçmesiyle beraber Boşnak vatandaşları 15 Aralık 2010 tarihinden itibaren AB ülkelerini İngiltere ve İrlanda hariç vizesiz seyahat edebilmektedirler.

Henley Vize Kısıtlamaları Endeksi 1 Ocak 2017 Raporu'na göre Bosna-Hersek vatandaşları sınır kapısında vize alarak veya vizesiz 103 ülkeye seyahat edebilmektedirler. Bu sayede Boşnak vatandaşlar Dünya'da seyahat özgürlüğü açısından 53. sırada yer almaktadır.

Bosna Savaşı

Bosna Savaşı, Bosna-Hersek'te 1 Mart 1992'den 14 Aralık 1995'e kadar sürmüş olan bir savaş. Üç yıldan fazla süren bu savaş sırasında 100.000-110.000 kişi hayatını kaybetmiş, 2 milyon kadar insan da yerini yurdunu terk etmek zorunda kalmıştır.

Boşnakça

Boşnakça (Latin: bosanski jezik, Kiril: босански језик), çoğunluğu Bosna-Hersek'te yaşayan Boşnakların konuştuğu bir Güney Slav dili.

Bosna-Hersek'in nüfusunun yarıdan fazlasını Boşnaklar oluşturur ve Boşnakça bu ülkenin resmî dillerinden biridir. Hırvatça, Sırpça ve Karadağca'nın da dahil olduğu Sırp-Hırvat dili'nin standartlaştırılmış bir formu olarak kabul edilmektedir. Özellikle son yıllarda Hırvatça ve Sırpçadan hem biçim, hem sözcük dağarcığı bakımından farklılaşmaya başlamıştır. Resmî olarak Hırvatça gibi Latin alfabesi ile yazılır. Fakat Kiril alfabesi ile de yazılabilir.

Eurovision Şarkı Yarışması'nda Bosna-Hersek

Bosna-Hersek, Kvalifikacija za Millstreet elemesinde 2. olmasından dolayı ilk katılımını 1993 yılında gerçekleştirmiş, O yıldan beri Eurovision Şarkı Yarışması'na 19 kez katılmıştır. Ülke daha önce Yugoslavya'nın bir parçası olarak katılmıştır.

Bosna-Hersek en iyi sonucunu 2006 yılında "Lejla" adlı şarkısıyla Hari Mata Hari müzik grubu ile 3. olarak almıştır. Bu sonuçla ülkenin yarışmadaki tek ilk 5'teki derecesidir. Bosna-Hersek Dino Merlin (1999 ve 2011) sırasıyla 7. ve 6., Deen (2004) 9., Laka (2008) 10. ve Regina (2008) 9. olmak üzere beş kez ilk 10'da yer almıştır. Bosna-Hersek 2013 yılında Finansal kriz nedeniyle yarışmadan çekilmiş, 2016 yılında geri dönmüş bu yarışmada yarı finalde 11. olarak Eurovision tarihinde ilk defa finale çıkamamıştır.

Bosna-Hersek 2017 yarışması'nda yeniden çekilmiştir.

Mostar

Mostar (Boşnakça: Mostar, Мостар), Bosna-Hersek'te Hersek bölgesinin en büyük şehri ve Bosna-Hersek Federasyonu'na bağlı Hersek-Neretva Kantonu'nun idarî merkezi olan şehir.

Neretva Nehri'nin kıyısında yer alan Mostar, Hersek'in başkentidir. 105.000 nüfuslu şehir, Bosna-Hersek'teki iç savaş sırasında büyük zarar gördü. Şehre ismini veren ünlü Mostar Köprüsü Hırvatlar tarafından yıkıldı. Savaş sırasında şehrin etnik yapısı değişti. Müslümanlar Mostar'ın doğusunda, Hırvatlar batısında yaşamaya başladı. Sırpların çoğu ise şehirden ayrıldı.

Savaştan sonra şehirde zarar gören binalar tamir, tarihi eserler restore edildi. Avrupa Birliği restorasyon çalışmaları için 15 milyon dolar harcadı. Bu arada yıkılan Mostar Köprüsü ABD, Türkiye, Hollanda, İtalya ve Hırvatistan'ın katkılarıyla Yapı Merkezi tarafından temel, beden duvarları ve zemini güçlendirilen köprü,ER-BU adlı diğer bir Türk şirketi tarafından aslına uygun olarak yeniden inşa edildi. 2005 tarihinde eski Mostar şehri, UNESCO tarafından Dünya Miras Listesine alındı. Kayseri ile, Mimar Sinan'ın Kayseri doğumlu olduğu için, kardeş şehir ilan edilmiştir.

Saraybosna

Saraybosna (Boşnakça ve Hırvatça: Sarajevo, Sırpça: Сарајево), 2007 yılı sayımlarına göre 619.030 kişilik nüfusuyla Bosna-Hersek’in başkenti ve en büyük kentidir. Saraybosna, ayrıca Bosna-Hersek Federasyonu'nun ve fiilî başkenti Banyaluka olan Sırp Cumhuriyeti'nin de hukukî başkentidir. Saraybosna Kantonu'nun da merkezidir. Saraybosna, Bosna bölgesinin Dinar Alpleri'yle çevrili Saraybosna Vadisi içerisinde Miljacka Nehri'nin çevresinde kurulmuştur. Şehir, barındırdığı dinî çeşitliliğiyle bilinir. Müslümanlık, Katoliklik, Ortodoksluk ve Musevîlik, burada yüzyıllar boyunca barış içinde bir arada var olagelmişlerdir. İşte bu yüzden Saraybosna, Avrupa'nın Kudüs'ü olarak kabul edilir. Saraybosna Balkanlar'daki kültürel şehirlerin en önemlilerinden biri olarak kabul görür.Bu bölgedeki ilk yerleşim kalıntıları tarih öncesi döneme kadar uzanmasına rağmen modern şehrin ortaya çıkışı 15. yüzyılda Osmanlıların bu bölgedeki hakimiyetiyle birlikte başlar. Osmanlıların 1463'te bölgeyi ele geçirmesiyle şehirde büyük bayındırlık faaliyetleri başlar ve bunun sonucunda Saraybosna, Türklerin Avrupa'da kurduğu en büyük kent olur ve bu durum bugün de geçerlidir. Saraybosna, tarihi boyunca uluslararası önemi olan birçok olay yaşamıştır: 1914 yılında I. Dünya Savaşı'nın başlamasına neden olarak gösterilen Arşidük Franz Ferdinand'ın Gavrilo Princip tarafından suikasti bu kentte gerçekleşti. Bundan 70 yıl sonra 1984 Kış Olimpiyat oyunları bu kentte yapıldı. Şehir, Bosna Savaşı sırasında dünya modern savaş tarihindeki en uzun kuşatmaya mâruz kalmıştır. Bugün şehir, Bosna-Hersek'in en büyük kültürel ve ekonomik merkezi olarak savaş sonrasında kendini yenilemeye ve toparlamaya çalışmaktadır.

Slovenya

Slovenya (Slovence: Slovenija) ya da resmî adıyla Slovenya Cumhuriyeti ( Republika Slovenija ), Orta Avrupa'nın güneyinde yer alan bir ülkedir. Batısında İtalya; güneybatısında Adriyatik Denizi; güney ve doğusunda Hırvatistan, kuzeydoğusunda Macaristan ve kuzeyinde Avusturya bulunur. Bir zamanlar Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'nin bir parçası olan Slovenya, 25 Haziran 1991'de bağımsızlığını ilân edip bağımsız bir devlet oldu. 1 Mayıs 2004'te Avrupa Birliği'ne katıldı. Parçalanan Yugoslavya'dan Avrupa Birliği'ne girmiş ilk ülkedir. İkincisi Hırvatistan'dır. Slovenya Slavca'da "Slavlar Ülkesi" anlamına gelmektedir.

Sırp Cumhuriyeti

Sırp Cumhuriyeti (Sırpça: Република Српска - Republika Srpska; Boşnakça ve Hırvatça: Republika Srpska), Bosna-Hersek'i oluşturan iki özerk bölgesinden biri. Resmî başkenti Saraybosna, fiilî başkenti ve en büyük şehri Banja Luka'dır. Önemli kentleri Bijeljina, Prijedor, Doboj, Zvornik, Teslić, Prnjavor, ve Trebinye'dir. Kuzeyde Hırvatistan (Sava Nehri), doğuda Sırbistan (Drina Nehri) ve güneyde Karadağ ile komşudur.

Sırplar

Sırplar (Sırpça: Срби / Srbi), Balkanlar'da yerleşik ve Slav dillerinden biri olan Sırpçayı konuşan ve ağırlıklı olarak Ortodoks Hristiyanlık dinine mensup olan bir Güney Slav halkıdır.

Müslüman Boşnaklar ve Katolik Hırvatlardan kültür, dil ve alfabe bakımından ayrılırlar.

Sırplar, 6. ve 7. yüzyılda Balkanlar'a yerleşmişler ve ardından buradaki yerleşik halklara karşı üstünlük sağlamaya başlamışlardır. Daha sonra günümüz Bosna-Hersek, Karadağ ve Sırbistan topraklarının yer aldığı bölgelerde küçük devletler kurdular.

Tuzla, Bosna-Hersek

Tuzla (Boşnakça: Tuzla, Тузла), Bosna-Hersek'in Bosna-Hersek Federasyonu'ndaki Tuzla Kantonu'nun merkezi olan şehir. 1991 verilerine göre 131,000 nüfusu vardır. Saraybosna ve Banyaluka'dan sonra Bosna-Hersek'in üçüncü büyük şehridir. İsmi Türkçe olan Balkan şehirlerindendir.

Yugoslavya

Yugoslavya (Sırp-Hırvatça: Jugoslavija, Југославија; Slovence: Jugoslavija; Makedonca: Југославија; Arnavutça: Jugosllavia; Macarca Jugoszlávia; Türkçe: Yugoslavya), Balkanlar’ın batısında 20. yüzyılda, üç defa farklı yapı ve idari şekille kurulmuş olan bir devlet olmuştur. Bu ada sahip olan devlet, 1918-2003 yıllarında çeşitli idari yapılarda varlığını sürdürmüş bir Balkan devletidir.

Yugoslavya adıyla bilinen ilk devlet 1918 yılında kurulan Yugoslavya Krallığı’dır. 1943 yılında Demokratik Federal Yugoslavya ilan edilmiştir. Bu devlet, 1946 yılında “Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti” adını almıştır.

Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti

Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti (Sırp-Hırvatça: Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija; Kiril Sırpça, Makedonca: Социјалистичка федеративна република Југославија; Slovence: Socialistična Federativna Republika Jugoslavija; Arnavutça: Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë; Macarca: Jugoszláv Szocialista Szövetségi Köztársaság), Balkanlar'da II. Dünya Savaşı'ndan sonra kurulan ve 1992 yılına kadar hüküm süren sosyalist federal cumhuriyet. Devletin bulunduğu alanda bugün Bosna-Hersek, Sırbistan, Hırvatistan, Makedonya, Karadağ, Slovenya ve Kosova bulunur.

Savaş öncesi ülkenin kurulduğu topraklarda Yugoslavya Krallığı bulunuyordu. Krallık yıkıldı. Ülke adını 1943 yılında Demokratik Federal Yugoslavya, 1946'da Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti ve nihayetinde 1963 yılında Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti olarak değiştirdi.

Cumhuriyetin ilk başkanı Josip Broz Tito'dur. Ülke Soğuk Savaş döneminde Sosyalist olmasına rağmen tarafsız bir politika izlemiştir ve Bağlantısızlar Hareketi'nin kurucu üyelerinden biri olmuştur.

Yükselen etnik milliyetçilik hareketi 1980'li ve 90'lı yıllarda YSFC'nin üye ülkelerinin bağımsızlık talep etmelerine yol açtı. Bu hareketin gittikçe güçlenmesi ve Zenofobi'nin ortaya çıkmasıyla ülkede uzun yıllar huzursuz bir ortam vardı. 1991 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılması ve bu dağılma sonucu yaşanan Doğu Bloku'nın çözülmesi devresinde ülkede Yugoslavya iç savaşları yaşandı ve bu süreç sonucunda ülke parçalandı. Parçalanma, özerk cumhuriyetlerin var olan sınırları doğrultusunda gerçekleşti.

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.