1973 Şili Darbesi

1973 Şili Darbesi, 11 Eylül 1973 tarihinde sosyalist başkan Salvador Allende'nin devrilip General Pinochet'in iktidara geldiği askeri darbedir. Bu darbeyle dünyanın seçimle başa gelmiş ilk sosyalist hükümeti devrilmiş ve yerine 17 yıl sürecek bir diktatörlük kurulmuştur.

Golpe de Estado 1973
11 Eylül sabahı darbeci güçler Şili başkanlık sarayı La Moneda'yı bombalıyor.

Şili'de Allende Dönemi

Salvador Allende, 1970 başkanlık seçimlerinde oyların %36,3'ünü alarak Şili 'nin başkanı oldu. Başkan olduktan sonra geniş çaplı reformlara girişti. Bu reformlardan en önemlileri endüstrinin (özellikle bakır endüstrilerinin) devletleştirilmesi ve toprakların yeniden dağıtılmasıdır.

Allende'nin ekonomik reformları, ilk yılında çok başarılı oldu ve Şili ekonomisi %8,6 büyüdü. Ancak bu başarı ertesi sene devam etmedi ve 1972'deki %140'lık enflasyon yıkıcı sonuçlar doğurdu. Yiyecek sıkıntısı baş gösterdi ve karaborsacılık yaygınlaştı. 1971 ve 1972 yılları boyunca bakır fiyatlarının düşmesi, ihracatının neredeyse tamamı bakır olan Şili ekonomisine ağır bir darbe daha vurdu.

1971'de Küba devlet başkanı Fidel Castro, Şili'yi ziyaret etti. 4 hafta süren bu ziyaret, başta ABD olmak üzere birçok kapitalist çevrelerde Şili'nin Küba gibi olacağı korkusunu güçlendirdi.

Kötüleyen ekonomik göstergelere rağmen 1973 seçimlerinden Allende güçlenerek çıktı ve oyunu % 43'e çıkardı. Fakat rakipleri muhafazakarlar, milliyetçiler ve Hristiyan demokratlar birleşerek Demokratik Koalisyon'u kurdular. 1973'te Allende ile muhalefet arasındaki çekişme, Şili'de birçok siyasi krize yol açtı.

22 Ağustos 1973'te Hristiyan demokratlar ile muhafazakarların kontrolündeki Şili Meclisi, Şili Demokrasi'sinin kırılmakta olduğunun bildirgesi adlı kararı kabul etti. Meclisin aldığı kararda Allende'nin anayasayı delmekte olduğu iddia ediliyor ve Allende bir diktatörlük kurmaya çalışmakla suçlanıyordu. Sorunu çözmek ve demokrasiyi yeniden işler kılmak için ordunun yönetime el koyması isteniyordu. Allende, iki gün sonra verdiği cevapta bu kararı alanların "ülkenin dışarıdaki itibarını bozmak ve iç karışıklıklar çıkarmak" amacında olduğunu söyledi.

Darbe

Allende son.jpg&filetimestamp=20060907064535&
11 Eylül sabahı, Salvador Allende, La Moneda'dan çıkıyor. Allende'nin hayattayken çekilmiş bu son resminde elinde otomatik tüfek olması direnirken öldüğünü göstermektedir.

11 Eylül 1973'te General Pinochet önderliğindeki silahlı kuvvetler yönetime el koydu. Önce Şili hava kuvvetleri başkanlık sarayı La Moneda'yı bombaladı, daha sonra ise kara birlikleri saraya girdi. Darbe sırasında başkan Allende intihar etti.[1]

Darbenin ardından Şili kara kuvvetleri komutanı ve darbecilerin başı Augusto Pinochet devlet başkanı ilan edildi. Böylece Şili'de Pinochet'in 1990 yılında iktidardan ayrılmasına kadar sürecek olan diktatörlük dönemi başladı.

Amerika'nın rolü

Genesis FUBELT.jpg&filetimestamp=20070103074643&
ABD Hükümeti 17 Eylül 1970 tarihli bu belge ile amacı Salvador Allende'yi devirmek olan FUBELT projesini başlatıyor.

Washington'daki Amerikan yönetimi, Salvador Allende yönetiminin iktidara gelmesinden hiçbir zaman memnun olmamıştı. Allende'nin Amerikan şirketlerinin elinde olan bakır endüstrisini devletleştirmesi bu memnunsuzluğu daha da arttırdı. ABD başkanı Nixon'un ulusal güvenlik danışmanı Henry Kissinger'in 5 Kasım 1970 tarihinde raporunda Allende'nin iktidara gelmesi "bu yarımkürede karşılaştığımız en büyük sorunlardan biri" olarak tanımlanıyordu.[1] Bu sebeple Amerika, Allende'yi devirmek için çalışmalar yapmıştır.

1970ler boyunca CIA, Allende'nin rakiplerini mali yardım yapmak suretiyle desteklemiş ve Allende'nin seçilmesini engellemek istemiştir. Bunu başaramayınca da askeri darbe ile Allende'nin yönetiminden kurtulmaya çalışmıştır. 16 Ekim 1970 tarihli CIA raporunda[2] Şili'de darbe yapılması için çalışmalara başlanması emrediliyordu.

Amerika Birleşik Devletleri, 1964-1970 yılları arasında Şili'ye yaklaşık 1 milyar $'lık ekonomik yardım yapmıştı. 1970'te Allende'nin başa gelmesiyle bu yardımlar kesilmiştir. 72-73 yıllarında bakır fiyatlarının düşmesiyle bu yardımların kesilmesi birleşince Şili ekonomisinde büyük sorunlar başgöstermişti.

9 Ekim 1973'te Nixon ile danışmanı Kissinger arasında telefon görüşmesinde Nixon, darbenin başarıya ulaşmış olmasındaki mutluluğu dile getiriyor ve "darbenin başarılı olması için gerekli koşulları yarattıklarını" söylüyordu.[3]

Darbe hakkındaki sözler

Ülkesinin insanlarının sorumsuzluğu yüzünden bir ülkenin komünist olmasına seyirci kalamayız. Meseleler, Şilili seçmenlerin kararına bırakılamayacak kadar önemlidir.

Henry Kissinger, ABD başkanı Nixon'un ulusal güvenlik danışmanı, daha sonra dışişleri bakanı

Ayrıca bakınız

Dış bağlantılar

İlgili filmler ve belgeseller

  • 'Salvador Allende Gossens: un témoignage', (1974)
  • 'La Batalla de Chile: La insurrección de la burguesía', (1975)
  • 'La Batalla de Chile: El golpe de estado', (1977)
  • 'La Batalla de Chile: El poder popular', (1979)
  • 'Missing', (1982)
  • 'Salvador Allende', (1992)
  • 'Chile, la memoria obstinada', (1997)
  • '11 de septiembre de 1973. El último combate de Salvador Allende', (1998)
  • 'Le Cas Pinochet', (2001)
  • 'Betrayal in Santiago: Who Shot Salvador Allende?', (2003)
  • 'Allende - Der letzte Tag des Salvador Allende', (2004)
  • 'Salvador Allende', (2004)
  • 'Şilide Av' (1977)
  • 'Caida de Salvador Allende' 'Documenta (Arjantin'in haftallık belgesel programı, 2006 - )'dan Bl.3
  • 'Colonia' (2015)

House of Spirits : 1993

İlgili Şarkılar

Kaynakça

  1. ^ "Otopsinin sonucu: Allende intihar etti". NTV Tarih (Basılı yayım), s. 18. Ağustos 2011. ISSN 1308-7878.

 Dönenmin Amerikan başkanı Nixon'a danışmanı Henry Kissinger'ın Allende hakkındaki raporu (İngilizce)

  CIA merkezinden CIA'in Santiago'daki merkezine bir mesaj (İngilizce)

 9 Eylül 1973 tarihli ABD başkanı Nixon ile danışmanı Kissinger arasındaki telefon görüşmesi (İngilizce)

1948 Çekoslovakya darbesi

1948 Çekoslovakya darbesi (Çekçe: Únor 1948; Slovakça: Február 1948) veya Prag darbesi, Şubat 1948'de Çekoslovakya Komünist Partisi'nin Sovyetler Birliği'nin desteği ile Çekoslovakya'nın kontrolü ele geçirerek ülkedeki 40 yıllık komünist yönetimin başlangıcı olan olaydı.

Darbe, Soğuk Savaş'a giden yolda açık bir belirteç olduğu için ülke sınırlarının çok ötesine uzandı. Olay, Batılı ülkelerde endişelere neden oldu ve Marshall Planı'nın çabucak benimsenmesine, Batı Almanya'da bir devletin kurulmasına, NATO'nun kurulmasına ve Fransa'da ve özellikle İtalya'da komünistlerin iktidardan uzak tutulmasına yönelik güçlü tedbirler ve karşılıklı güvenliğe yönelik adımlar atıldı. Darbe, Demir Perde'nin 1989'daki devrimlere kadar kesin olarak çizilmesine neden oldu.

1954 Guatemala Darbesi

1954 Guatemala Darbesi 18-27 Haziran 1954'te ABD tarafından CIA önderliğinde yapılan darbedir.

Berlin Ablukası

Berlin Ablukası, 1948'de başlayıp 1949'da biten, Sovyetlerin Berlin'i kontrol altına almak ve Batı ittifakına gözdağı vermek için şehrin her türlü karayolu ve demiryolu bağlantısını kesmesi olayı.

Berlin, Almanya'nın doğusunda yer alır ve Sovyet işgaline uğramıştır, dolayısıyla Sovyet işgal bölgesi ile çevrili idi. Ancak sonradan Yalta Konferansı'nda Müttefikler Berlin'i dört bölgeye bölmüştü (Fransız, Britanyalı, Amerikalı ve Sovyet bölgeleri). Birleşik Krallık ve ABD, 1948'de hakimiyet bölgelerini birleştirdi ve bölgede yeni bir para birimi ilan etti. Bunun üzerine Stalin, Batı birliklerinin hepsini Batı Berlin'den çıkarmak için harekete geçti. Şehrin batı bölümüne tüm demir ve kara yolları kesildi.

Erzaksız kalan Batı Berlin'e Haziran 1948 ile Mayıs 1949 arasında yiyecek yardımları ABD uçaklarıyla havadan yapıldı. Bu ikmal sırasında ABD'nin savaştan kalmış birçok ikmal ve bombardıman uçağı kullanıldı. Özellikle C-47 gibi sayısı cok olan uçaklar gün aşırı sortiler yaptı. 12 Mayis 1949'da Stalin ablukayı kaldırdı. Soğuk Savaş´in gerginliği bu olayla daha da arttı.

Birinci Çinhindi Savaşı

Birinci Çinhindi Savaşı ya da Fransa-Vietnam Savaşı, 1946 ile 1954 yılları arasında, Fransa ve destekçileri ile Kuzey Vietnam ve destekçileri arasında, Çinhindi'nde meydana gelen savaştır. 1954'teki Cenevre Konferansı sonucunda Fransa; Vietnam, Kamboçya ve Laos'tan çekilmiş ve bu devletler bağımsızlıklarına kavuşurken Vietnam, 17. Enlem sınır olmak üzere Kuzey ve Güney olarak ikiye bölünmüştür.

Doğu Alman Ayaklanması

Doğu Alman Ayaklanması, 16 Haziran 1953’te, Alman Demokratik Cumhuriyeti (Doğu Almanya) yönetimindeki Doğu Berlin’de inşaat işçilerinin bir bölümünün sürekli olarak artırılmakta olan iş yüküne karşı kendiliğinden gelişen bir gösteri düzenlemeleriyle patlak veren ayaklanma.

Guevarizm

Guevarizm Küba Devriminin önde gelen liderlerinden biri olan Ernesto "Che" Guevara ile eşleştirilen bir komünist devrim ve gerilla savaşının silahlı bir stratejisidir. Soğuk savaş sırasında, ABD ve SSCB, özellikle Üçüncü Dünya'nın gelişmekte olan ülkelerinde, birçok sömürgeden kurtulma mücadelesini de içerecek şekilde bir dizi savaşta karşı karşıya gelmişlerdir.

II. Tayvan Boğazı Krizi

II. Tayvan Boğazı Krizi veya 1958 Tayvan Boğazı Krizi, Çin Halk Cumhuriyeti ve Çin Cumhuriyeti arasında 1958 yılında yaşanan kısa bir silahlı çatışmadır.

Çatışmanın sebebi, Çin'in Tayvan'a ait olan bazı adaları ele geçirmeye çalışmasıdır. 23 Ağustos 1958'de Çin'in bombardımanına Tayvan karşılık vermiş, ve 400 Tayvanlı, 50 Çinli ölmüştür.

Bu olay, I. Tayvan Boğazı Krizi'nin devamıdır ve Kore Savaşı'ndan hemen sonra başlamıştır. Olaya ABD ve SSCB'nin de karışmasıyla derinleşmiştir.

Kamboçya İç Savaşı

Kamboçya İç Savaşı, 11 Mart 1967'den 17 Nisan 1975'e kadar devam etmiş olan bir iç savaşdır. Kamboçya Krallığı ile Kuzey Vietnam arasında olmuştur. Savaş, Khmer Rouge'nin zaferiyle sonuçlanmıştır.

Kayıp (film)

Kayıp (İngilizce: Missing), Costa Gavras'ın yönettiği başrollerinde Jack Lemmon, Sissy Spacek, Melanie Mayron, John Shea ve Charles Cioffi'nin yer aldığı 1982 yapımı sinema filmi. Costa Gavras'ın 1982 Cannes Festivali'nde Altın Palmiye ödülünü kazandığı film, 1973'te Şili'de gerçekleşen ve demokratik yollardan işbaşına gelen Salvador Allende'nin devrildiği ABD destekli kanlı askeri darbe (1973 Şili Darbesi) sırasında kaybolan Amerikalı gazeteci Charles Horman'ın gerçek hikâyesinden uyarlanmıştır.

Kongo Krizi

Kongo Krizi, (Fransızca: Crise congolaise) 1960-1965 yılları arasında Kongo Cumhuriyeti'nde (günümüzdeki Kongo Demokratik Cumhuriyeti) ortaya çıkan siyasi çalkantı ve çatışmadır. Kriz, Kongo'nun Belçika'dan bağımsızlığından hemen sonra başladı ve (gayriresmi olarak) Joseph Desire-Mobutu'nun ülkeyi kontrol etmesiyle sona ermiştir. Kriz sırasında birçok iç savaş çıkmasıyla ve Sovyetler Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri'nin zıt tarafları desteklemesiye Soğuk Savaş dönemindeki vekalet savaşlarından birisidir. Kriz boyunca yaklaşık 100,000 insanın öldüğü sanılmaktadır.

Mozambik İç Savaşı

Mozamik İç Savaşı, 1977 yılından 1992 yılına kadar devam eden Mozambik'te yaşanan bir iç savaştır. Savaş 1 Haziran 1977'den 4 Ekim 1992'ye kadar devam etmiştir.

Moğolistan Demokratik Devrimi

Moğolistan Demokratik Devrimi (Moğolca: Ардчилсан хувьсгал, Arçilsan huvsgal), 1990 yılında Moğolistan'da gerçekleşen demokratik barışçıl devrimdir. Devrim, sosyalist hükûmete karşı açlık grevleri ve protesto gösterileri ile başladı. Başkent Ulan Batur'un Sühbatur Meydanı'nda çoğunlukla gençler tarafından öncülük edilen protestolar kansız bir şekilde otoriter yönetimin istifasıyla sona erdi ve yeni bir anayasa oluşturuldu ve çok partili demokratik düzene geçildi.

Devrim, Moğolistan'da 70 yıllık sosyalizmin sonunun başlangıcıydı. Çok partili sistem kurulmuş olmasına rağmen Moğolistan Halk Devrimci Partisi 1996 yılına kadar iktidarda kaldı. Bununla birlikte, reformlar ve piyasa ekonomisine geçiş başlandı. Devrim, 1989 yılının sonlarında Sovyetler Birliği'ndeki reformlar ile Doğu Avrupa'daki benzer devrimlerden esinlenmiştir.

NKVD

NKVD (Narodnıy komissariyat vnutrennnih del) (Rusça: НКВД, Народный комиссариат внутренних дел) veya İçişleri Halk Komiserliği, Sovyetler Birliği'nin çeşitli meselelerini idare eden devlet birimi. 1921'de toplanan 8. Tüm-Rusya Sovyetleri Kongresi, Çeka'nın NKVD ve Devlet Politik İdaresi'ne dönüştürülmesi kararı aldı.

Sovyetler Birliği'nin gizli polis teşkilatları OGPU ve Çeka'nın yerini alan Devlet Güvenlik Baş Müdürlüğü (GUGB), NKVD'nin en çok bilinen bölümüdür.

Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması

Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması, amacı nükleer silahların ve silah teknolojisinin yayılmasını önlemek, nükleer enerjinin barışçıl kullanımlarında iş birliğini arttırmak ve nükleer silahsızlanma hedefini ilerletmek olan uluslararası bir antlaşma. 1968'de imzaya açıldı ve 1970'te yürürlüğe girdi. Antlaşma 11 Mayıs 1995'te süresiz olarak uzatıldı.

Ostpolitik

Ostpolitik, Almanya Federal Cumhuriyeti'nin 1967'de SPD genel başkanı ve Şansölye Willy Brandt'ın, ülkesindeki ABD egemenliğini kırmak için Varşova Paktı ve Sovyetler Birliği ile ilişkileri normalleştirmek amacıyla oluşturduğu ve ilan ettiği politika. Bu politikanın üç ana unsuru vardı:

Sovyetler Birliği ile doğrudan ilişki

Varşova Paktı ülkeleri ile ilişkilerin normalleştirilmesi

Doğu Almanya'yı ayrı bir birim olarak tanımaksızın bu devletle geçici antlaşma yapmakBu politikanın ilk adımı 1970'te Polonya ile sınır antlaşmasının yapılması ve Oder ile Niesse nehirlerin sınır olarak tanınması antlaşmasıdır. Daha sonra Çekoslovakya, Doğu Almanya ile antlaşmalar yapılmış ve son olarak 12 Ağustos 1979'da Sovyetler Birliği ile doğrudan diyaloğa başlanılmıştır.

Silahlanma yarışı

Silahlanma yarışı terimi, asıl kullanımıyla, iki veya daha fazla taraf arasındaki en iyi silahlı kuvvetlere sahip olma yarışıdır. Her bir taraf büyük miktarlarda silaha, büyük ordulara veya üstün askerî silahlara sahip olmak için yarışır.

Yeni Soğuk Savaş

Yeni Soğuk Savaş veya İkinci Soğuk Savaş, genellikle Rusya veya Çin'in liderliğindeki bir blok ile Amerika Birleşik Devletleri veya NATO tarafından yönetilen diğer bir blok olmak üzere jeopolitik güç blokları arasındaki yenilenen siyasi ve askeri gerginlikleri ifade etmekte kullanılan bir terimdir. Bu Amerika Birleşik Devletleri liderliğindeki Batı Bloku ile Rusya'nın selefi Sovyetler Birliği liderliğindeki Doğu Bloku arasındaki küresel gerginliklerin görüldüğü orijinal Soğuk Savaş'a benzemektedir.

Çekoslovakya'nın dağılması

Çekoslovakya'nın dağılması Çekoslovakya'nın 1 Ocak 1993 tarihinde barışçı bir şekilde Çek Cumhuriyeti ve Slovakya adında iki ülkeye ayrılması olayıdır. Bu olay aynı zamanda Kadife Boşanma olarak da bilinmektedir.

İzvestiya

İzvestiya (Rusça: Известия) - Rusya'da günlük yayınlanan toplum, politika ve ekonomi gazetesi. 1917 yılında kurulmuş olan gazete, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra özelleşmiştir.

İzvestiya'nın genel müdürü: Pyotr Godlevskiy

Başyazar: Vladimir Mamontov

Siyasi hayatı
Siyaseti
Tanımlar
Ailesi
1940'lar
1950'ler
1960'lar
1970'ler
1980'ler
1990'lar
Donmuş çatışmalar
Dış
politika
İdeolojiler
Organizasyonlar
Propaganda
Yarışlar
Ayrıca bakınız
Latin Amerika devrimleri
1940'lar
1950'ler
1960'lar
1970'ler
1980'ler
1990'ler
2000'ler
2010s

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.