İbranice

İbranice yahut İbranca[2] (עִבְרִית, İvrit,  İbranice söylenişi ) Afro-Asyatik dillerin Kuzeybatı Sami (Semitik) dil grubunun Ken'an koluna bağlı ve 7 milyon kişi tarafından konuşulan bir dildir. İsrail'in resmî dili olmakla beraber İsrail dışında yaşayan Yahudi azınlıklar tarafından da konuşulur. İbranice, 22 harflik İbrani Alfabesi ile sağdan sola doğru yazılır. İsrail ve ABD başta olmak üzere Avustralya, Kanada, Almanya, Filistin, Panama ve Birleşik Krallık'ta konuşulur.[3] Bunun dışında Batı Şeria'da Yahudi olmayan bir azınlık ve dünyanın birçok yerindeki Yahudi azınlıklarca da yerel dilin yanında Ladino, Yidiş veya Aramice ile beraber dini dil olarak konuşulur.

İbranice
Aleppo Codex Joshua 1 1

İbranice yazı örneği.
Telaffuz ʿIvrit
Bölge Orta Doğu
Etnik köken İbraniler
Konuşan sayısı 5.302.770  (1998)[1]
Dil aileleri
Afro-Asyatik diller
Erken formlar:
Ahit İbranicesi
  • İbranice
Yazı sistemi İbrani alfabesi
Resmî durumu
Resmî dil  İsrail
Onaylanmış azınlık dili  Polonya
Dil kodları
ISO 639-1 he
ISO 639-2 heb
ISO 639-3 heb
Alphabet Hebrew
İbranice alfabe

Tarihçe

Eski Ahid de denilen Tanah ve 3.300 yıl önce Musa zamanında indirildiğine inanılan Tevrat Ahit İbranicesi ile yazılmıştır. Yahudiler bu sebeple İbraniceye 'Laşon HaKodeş' ("Kutsal dil") de derler.

Tarihçiler, Kudüs'ün Babilliler tarafından MÖ 607 yılında talan edilmesinden sonra günlük İbranicenin yerine zamanın Lingua franca'sı olan, Mezopotamya'dan Mısır'a kadar yaygın bir biçimde konuşulan ve yine Semitik bir dil olan Aramice konuşmaya başlamış, bu dönemden itibaren İbranicenin yerini yavaş yavaş Aramice almıştır. Tevrat’ın Aramice çevirileri yapılmış (Targum Onkelos) ayrıca Yahudi din adamları Babil'de ve Kudüs'te Musevi Hukuku'nu oluşturan ve Talmud'u Aramice olarak kaleme almışlardır.

Romalılar'ın bölgeyi ele geçirmesiyle 3. yüzyılda İbranice konuşulan bir dil olmaktan çıkmış; ancak zaman içinde zenginleşerek önemli bir yazı dili haline gelmiştir.

19. yüzyıl sonunda İbranice, Siyonizm (Yahudi milliyetçiliği) ile birlikte modern İbranice olarak tekrar ayağa kaldırılmış ve zamanın Yahudilerince Yidiş, Arapça, Rusça gibi dillerin yerine konuşulmaya başlanmıştır. Özellikle Elyezer Ben Yehuda’nın kişisel çabalarıyla tekrar bir konuşma dili haline getirilmiştir. Ben Yehuda’nın oğlu Itamar Ben Avi (doğumu Ben-Tziyon Ben Yehuda) anadili modern İbranice olan ilk kişidir.

Modern İbranice, 1921 yılında Birleşik Krallık yönetimindeki Filistin'de ve 1948 yılında kurulan İsrail Devleti'nde (Arapça ile birlikte) resmî dil olarak ilan edilmiştir. 19 Temmuz 2018'de İsrail Parlamentosunda yapılan oylamayla Arapça, İsrail'in resmî dilleri arasından çıkarılmış ve İbranice, İsrail'in tek resmî dili olmuştur.

Özellikleri

Sami dillerinin hemen hepsinde görüldüğü gibi İbranicede kelimeler üç ünsüz harften oluşan fiillerden türetilir. Fiil kökünün asıl anlamı bu üç ünsüz harf tarafından belirlenir. Bu kökün başına veya sonuna bir takım ünsüz harfler eklenerek isimler türetilir.

İbranicede bileşik fiillere pek rastlanmaz, fiillerde zaman (geçmişte olması, şimdi olması) yerine yapılan işin bitirilmiş ya da bitirilmemiş olması ön plandadır. (Perfectum – Imperfectum)

İbranicede isim çekimleri kaybolmuş olup bunun yerine את edatıyla accusativus (-i hali), -ב ön ekiyle locativus (-de hali), -ל ön ekiyle dativus (-e hali), מן edatı ya da -מ ön ekiyle ablativus (-den hali), שׁל edatıyla ya da –שׁ ön ekiyle de genitivus (-in –un –nin –nun) yapılır.

İsimlerde erkek ve dişi olmak üzere iki tür bulunmaktadır. İsmin tekil, çoğul ve ikil çoğul (dual) olmak üzere üç biçimi bulunur. Eller, ayaklar, gözler, kulaklar, bacaklar gibi çift olan ya da iki nesneden oluşmuş çoğullar ikil çoğul son eki (–aim) ile, ikiden fazla çokluklar ise çoğul son eki (erkek için –im, dişi için –ot) ile yapılır.

İsimlerde olduğu gibi sıfatlarda da erkek ve dişi olmak üzere iki tür bulunur ve bunlar ismin cinsine göre kullanılır. Sayı sıfatlarının da erkek ve dişi biçimleri bulunur.

İbranice Metin Örneği

Yahudi Dilleri.gif&filetimestamp=20121204235936&
Yahudi dilleri

בעברית נכתבו רוב ספרי התנ"ך, כל המשנה, רוב הספרים החיצוניים ורוב המגילות הגנוזות. המקרא נכתב בעברית מקראית, ואילו המשנה נכתבה בניב הקרוי לשון חז"ל. בתקופה מסוימת בימי בית שני או קצת לאחריו (החוקרים חלוקים בשאלה זו) פסקו רוב היהודים מלהשתמש בעברית כבשפת דיבור. מאות שנים לאחר בית שני כאשר חדלו היהודים להשתמש בעברית כבר נכתבו התלמודים בארמית . עם זאת ישנן עדויות שאף במאה ה-8 לספירה שפת הדיבור בטבריה שם פעלו בעלי המסורה הייתה עברית.

גם כשהשפה העברית לא שימשה שפת דיבור, עדיין שימשה לאורך הדורות, במה שמכונה תקופת הביניים שלית, כשפת הכתב העיקרית של היהודים, בעיקר בעניינים הלכתיים: כתיבת פרוטוקולים של בתי דין, קובצי הלכות, פרשנות לכתבי קודש ועוד. גם כתיבת מכתבים וחוזים בין גברים יהודים נעשתה לעתים קרובות בעברית. ספרות הלכתית לנשים בקהילות אשכנזיות נכתבה ביידיש (למשל ספר ההלכות "צאינה וראינה"), כיוון שהנשים, בניגוד לגברים, לא למדו עברית. חיבורים יהודיים בעלי אופי חילוני או לא-הלכתי נכתבו בשפות יהודיות או בשפות זרות, לדוגמה: הרמב"ם כתב את ספרו "משנה תורה" בעברית, על אף שספרו הפילוסופי המפורסם "מורה נבוכים" שיועד למשכילי זמנו נכתב בערבית יהודית. עם זאת, "מורה נבוכים", כמו ספרים אחרים בנושאים חילוניים, תורגמו לעברית כשהיה בהם עניין לקהילות יהודיות דוברות שפות אחרות. אחת המשפחות היהודיות המפורסמות שעסקו בתרגום מערבית-יהודית לעברית בימי הביניים היא משפחת אבן תיבון

[4]

İbranice-Asurca-Arapça Benzer Kelimeler

İbranice Asurca Arapça Türkçe
Bayit Bayt Beyt Ev
Barak Barqa Berk Yıldırım
Lo La La Hayır
Şemeş Şımşa Şems Güneş
Zman Zman Zaman Zaman
Şaa Şaa Saa Saat
Anahnu Akhnan Nahnu Biz
nahar nahar nahar nehir
adam insan adam
satan iblis şeytan
malakh malak melek
Şalom Şlama Salam Selam

Ayrıca bakınız

Kaynakça

Wikisource-logo.svg
Vikikaynak'ta
İbranice
kaynaklar bulunmaktadır.
  1. ^ http://www.ethnologue.com/language/heb
  2. ^ http://www.milliyet.com.tr/dil-konusunda-yaya-kaldik/ilber-ortayli/pazar/yazardetay/26.09.2010/1293641/default.htm
  3. ^ Ethonolgue'da İbranice
  4. ^ İbranice wiki'den "İbranice" maddesinden alıntıdır
Diva (Dana International şarkısı)

"Diva", (Türkçe: Tanrıça; İbranice: דיווה) İsrailli sanatçı Dana International tarafından seslendirilen ve 1998 Eurovision Şarkı Yarışması'nda birinci gelen şarkıdır. Bestesini Svika Pik'in, söz yazımını Yoav Ginay'ın üstlendiği şarkı 1998 yılı Eurovision finallerinde 172 puan toplayarak birinci oldu.

Eurovision Şarkı Yarışması'nda İsrail

İsrail, Eurovision Şarkı Yarışması'na ilk kez 1973 yılında, Raşut Ha-Şidur (IBA) isimli kamusal yayın kuruluşunun Avrupa Yayın Birliği'nin aktif bir üyesi olmasının ardından katılmıştır. İsrail, Avrupa kıtasında hiç toprağı bulunmamasına rağmen yarışmaya katılan ilk ülkedir. İsrail'i 1980 yılında Fas, 1981 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti, 2006 yılında Ermenistan ve 2015 yılında Avustralya izlemiştir.

İsrail yarışmaya 1973 yılından beri otuz yedi defa katılmış ve 1978 (İzhar Kohen & the Alphabeta tarafından seslendirilen "A-Ba-Ni-Bi" ile), 1979 (Gali Atari & Milk and Honey tarafından seslendirilen "Hallelujah" ile), 1998 (Dana International tarafından seslendirilen "Diva" ile) ve 2018 (Netta Barzilay tarafından seslendirilen "Toy" ile)yıllarında olmak üzere dört kez galip olmuştur ancak yarışmaya yalnızca 1979 ve 1999 yıllarında olmak üzere iki kez ev sahipliği yapmıştır. Ülkenin en kötü sonucu ise Teapacks'in seslendirdiği "Push the Button" isimli şarkı ile 2007 yarışmasının yarı finalinde aldığı yirmi dördüncülüktür. İsrail, yarışmada hiç sonuncu olmamıştır.

1980, 1984, 1996 ve 1997 yıllarında olmak üzere dört defa yarışmadan uzak kalmıştır.

Haham

Haham (İbranice: חכם 'bilge') ya da rabbi (İbranice: רַבִּי rabbī 'efendim'), Musevilikte din adamı. Haham kelimesi, Sami bir dil olan İbranicede bilge adam anlamına gelir ve Yahudi yasalarını bilen, Tevrat'ı iyice öğrenmiş kişileri tanımlamak için kullanılır.

Hallelujah

"Hallelujah" (İbrani: הללויה‎), Kudüs'te düzenlenen 1979 Eurovision Şarkı Yarışması'nda ev sahibi ülke İsrail'i temsil eden Gali Atari ve Milk and Honey grubu tarafından seslendirilen İbranice şarkıdır. Bu şarkı ile İsrail 125 puan alarak üst üste ikinci kez birinci olmuştur. Grup şarkının gerçek sahibi olan Hakol Over Habibi grubunun şarkının söylenmesi hakkını vermeleri sonucu yarışmadan hemen önce oluşturulmuştu.Bir sonraki 1980 yarışması'nı kazanan İrlandalı katılımcı "What's Another Year?" adlı şarkısıyla Johnny Logan olmuştur.

Kantor

Kantor ya da hazan (İbranice: חַזָּן ħazzān, Yidiş: khazn, Ladino: hassan), melodik duaları yöneten, şan sanatı konusunda eğitim almış Yahudi müzisyen ya da koro şefidir. Bu kişiler cemiyet tarafından belli bir süreliğine görevlendirilmiş olabileceği gibi, yalnızca kimi dinî bayramlarda törenin düzenlenmesine yardımcı olan bir kişi de olabilir.

Mohel

Mohel (İbranice: מוהל, çoğul: mohelim) Brit Mila törenlerinde sünnet eden, konuyla ilgili eğitimini almış Yahudidir.

Nida (Yahudilik)

Nida (veya Nidah, Nidda, Niddah, İbranice: נִדָּה‎) âdet gören kadınlar veya ayinlerini tamamlayamadan adet görmeye başlayan kadınlar için kullanılan bir terimdir. Kelime anlamı ayrılıktır ve genelde ayin saflığından ayrılma anlamında kullanılır. Bu terim halahada adet görme ile ilgili kanunlarda sıkça kullanılır.

Ortodoks Yahudilik'te uyulması gereken öncelikli kurallar arasında Kaşer ve Şabat kurallarının yanı sıra bir Nida kadınıyla cinsel temasta bulunmamak da yer alır.

Rak bişvilo

"Rak bişvilo" (İbrani: רק בשבילו, Türkçe: Yalnızca onun için), İsrailli şarkıcı Moran Mazor tarafından seslendirilen İbranice bir şarkıdır. Sözleri Gal Sarig tarafından yazılan ve Hen Harari tarafından bestelenen şarkı, 7 Mart 2013 tarihinde İsrail'in Kdam 2013 isimli ulusal finalinin galibi olmuştur ve İsveç'in Malmö şehrinde gerçekleştirilen 2013 Eurovision Şarkı Yarışması'nda İsrail'i temsil etmeye hak kazanmıştır. 16 Mayıs 2013 tarihinde gerçekleştirilen ikinci yarı finalde 40 puan toplayarak on dördüncü olan şarkı, yarışma finaline yükselememiştir.

Samiri İbranicesi

Samiri İbranicesi, Samiriler tarafından kullanılan Tevrat İbranicesinin bir türevidir, Samiri Tevrat'ında kullanılan dildir. Kullandıkları Samiri alfabesi ise Fenike alfabesinden esinlenilmiş Paleo-İbrani alfabesinin bir uzantısıdır.

Sefarad Yahudileri

Müzik grubu için Sefarad Grubu maddesine bakınız.Sefarad, (İbranice: ספרד, Standard Səfardi Tiberian Səp̄arədî; çoğ. ספרדים, Standard Səfaradim Tiberian Səp̄arədîm; İspanyolca Sefardí; Portekizce Sefarditas).

İbrani dilinde "Sefarad", İspanya anlamına gelmektedir. İspanya dışında Portekiz, İtalya, Kuzey Afrika, Türkiye, Ege Adaları ve Balkan Musevilerinin de büyük bölümü bu adla anılır. 16.yüzyılda bütün bu gruplar, Judeo-Espegnol veya "Ladino" denen ve İspanyolca'nın Kastilya lehçesine ilave edilmiş; Türkçe, İbranice hatta Rumcadan gelen kelimeler ve deyimler ile bezeli bir dil konuşuyorlardı. Bu dil bugünlerde unutulmaya başlanmıştır. 1492'de İspanya'dan kovulan Museviler, İspanya kökenli oldukları için kendilerine "Sefarad" adını koymuşlardır.Genişletilmiş anlamda ise bugün, Sefarad, Aşkenaz olmayan tüm Yahudilere verilen addır.Bugün Türkiye'de yaşayan 25.000 Yahudi'nin yaklaşık %96'sını oluşturan Sefaradlar'ın sayısı 24.000 civarındadır, %4'ü oluşturan Aşkenaz Museviler'in sayısı 1.000 civarındadır

Tevrat

Tevrat, Tora veya Pentateuk (Arapça: توراة tawrat, İbranice: תורה Torah, Yunanca: Πεντάτευχος Pentatevhos), Tanah ve Eski Ahit'in ilk beş kitabına verilen isim. Musa'nın Beş Kitabı olarak da bilinir. Orijinal olarak İbranice yazılmıştır. Tanrı tarafından Musa'ya vahyedildiğine inanılır. Tevrat sözcüğü bazen Tanah'ın tamamı için de kullanılır.

There Must Be Another Way

"There Must Be Another Way" (Türkçe: Başka Bir Yolu Olmalı), İsrail'in 2009 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Noa ve Mira Awad'ın seslendirdiği şarkıdır. Noa, Mira Awad ve Gil Dor tarafından yazılıp bestelenen şarkı İngilizce, İbranice ve Arapça olmak üzere üç farklı dilde yazılmıştır. Şarkının ayrıca Einaiych (İbranice: עינייך; Türkçe: Gözlerin) adında İbranice bir sürümü de bulunmaktadır.

Şarkı, Arap kökenli Mira Awad ve Yahudi kökenli Noa tarafından barış ve insanlık mesajları içeren bir şarkıdır. Şarkı, yarı finalleri geçerek, finalde ikinci sırada yarıştı. Final gecesinde 53 puan toplayarak on altıncı sırada yarışmayı tamamladı.

Together We Are One

"Together We Are One" (Türkçe: Birlikte biz biriz), Yunanistan'ın başkenti Atina'da gerçekleştirilen 2006 Eurovision Şarkı Yarışması'nda İsrail'i temsil eden Eddie Butler tarafından seslendirilen yarı İbranice yarı İngilizce şarkıdır. Şarkının tamamı İbranice olmak üzere, "Ze Hazman" (İbrani: זה הזמן, Türkçe: Zamanı) isimli bir versiyonu da mevcuttur.Gospel müziği öğelerinin ağır bastığı şarkı, yarışma sahnesinde vokalin yanı sıra bir piyanist ve siyahi gospel şarkıcıları görünümünde arka vokaller tarafından seslendirilmiştir. Ülkeyi solo olarak temsil eden ilk Siyahi İsrailli Butler'in şarkısı, insan ırkının ilerlemesi için farklılıkların birleşmesi gerekliliği ile ilgili sözlere sahiptir. Şarkının video klibi, her ne kadar Filistinli teröristler ve Filistin–İsrail çatışmalarına göndermelerde bulunmakta olsa da, bir gospel teması üzerine inşa edilmiştir.

İsrail, bir önceki yarışmada dördüncü olduğu için yarı finalde yarışmadan finale yükselmiş ve 20 Mayıs 2006 tarihinde gerçekleştirilen yarışma finalini 4 puan toplayarak yirmi üçüncü sırada tamamlamıştır.

Yad

Yad (İbranice: יד, el), Musevilikte dini ayinlerde Tora okunurken Tora'ya dokunmadan okuyabilmeye yardımcı olan çubuktur. Tora'nın yazıldığı bazı hayvanların derilerinde mürekkep sinmez, buna dokunulduğu zaman da mürekkep dağılıp harfleri bozacağından bunu engellemek için Yad kullanılır. Kullanılması dince şart değilken bunun cemaatlerde sıkça kullanıldığı görülür. Belirli bir maddeden yapılma zorunluluğu olmamasına rağmen genelde gümüşten yapılır. Genelde yadlarda bir çubuğun ucunda bir el işareti vardır ve bu elin işaret parmağı açıktır.

Yahudi Malayalamı

Yahudi Malayalamı, güneybatı Hindistan'daki Kerala eyaletinden gelen Koçin Yahudileri'nin konuştuğu dildir. Bu dili konuşan 8.000 kişilik nüfusun yaklaşık hepsi İsrail'de yaşamaktadır, Hindistan'daki nüfusu ise 100'den azdır.

Yahudi Malayalamı bilinen tek Dravid Yahudi dilidir. Gramer ve söz dizimi açısından Malayalam'dan pek farklı olmadığı için dilbilimciler tarafından farklı bir dil olarak hesaba katılmaz ve bu yüzden kendine ait bir dil kodu yoktur.

Birçok Yahudi dili İbranice harflerle yazılmasına rağmen bu dil Malayalam alfabesiyle yazılır. Yahudi dillerinin çoğunda görülen bir özellik olan İbranice kelimelerin kullanımı bu dilde de görülür. İbranice dışında, bu bölgeye göç eden diğer Yahudi kültürlerinden esinlenerek Yahudi Malayalamı'na Ladino gibi diller de karışmıştır.

Yahudi dilleri

Yahudi dilleri, dünya üzerinde Yahudilerin konuştuğu veya bir zamanlar konuşmuş olduğu diller.

Yahudiler tarih boyunca farklı diller konuşmuşlar ve bu dillerde eserler vermişlerdir. Şüphesiz bunlardan en fazla bilineni İbranicedir. Nebukadnezar tarafından Babil'e sürülen Yahudiler burada Aramice öğrenmişler ve bu dilde birçok kitaplar yazmışlardır. Daha sonralara Aramice, İbranice'nin yerini almış İbranice sadece din dili olarak yaşatılmıştır. Helenistik dönemde Yahudiler Yunancanın Koine diyalektini konuşmaya başlamışlardır.

İkinci tapınağın yıkılmasıyla dünyaya dağılan Yahudiler İspanya'da 15. yüzyıl İspanyolca'sı olan Ladino, Doğu Avrupa'da da Cermenik bir dil olan Yidiş kullanmışlardır. Arap ülkelerinde yaşayan Yahudilerse Arapça konuşmuşlar ve Yahudi lehçesi geliştirmişlerdir.

Günümüzde Yahudiler, birinci dil olarak bulundukları ülkenin dilini konuşurlarken, ikinci dil olarak İbranice, Yidiş, Ladino, Aramice, Yahudi Arapçası gibi kendi orijinlerine uygun Yahudi dillerinden birini konuşurlar.

Yeşiva

Yeşiva (/jəˈʃiːvə/; İbranice: ישיבה‎, harfi harfine "oturmak"; çoğul ישיבות, yeşivot), geleneksel dinî metinlerin, özellikle Talmud ve Tevrat'ın okutulmasına odaklanan Yahudi müessese. Çalışma genellikle günlük şiurim (dersler veya sınıflar), çavrutas (Aramice "dostluk" veya "arkadaşlık") isimli okuma çiftleri tarafından yapılmaktadır. Çavruta stili öğrenim yeşivalara has özelliklerden biridir.

Edirne'deki ünlü Yeşiva, Osmanlı Yahudi öğrencileri için bir eğitim ve kültür merkezi idi.

Yeşiviş

Yeşiviş daha çok Yeşiva'ya giden kişiler tarafından konuşulan, İngilizce, İbranice ve (az da olsa) Yidiş'in bir lehçesi olarak kabul edilir.

Yeşivişle ilgili tek ciddi çalışma Chaim Weiser tarafından yazılmış Frumspeak: The First Dictionary of Yeshivish ("Frumspeak: İlk Yeşiviş Sözlüğü")'tir. Weiser'a göre bu dil ne pidgin ne bağımsız bir dil ne de jargon'dur. Weiser bu dili shprach (Yidiş: "dil") olarak tanımlar.

Dilbilimci ve Yidişist Dovid Katz Yeşiviş'i "Amerika ve başka yerlerde bazı çevrelerce anadilde kullanılan İngilizce'nin yeni bir lehçesi" olarak açıklar.

İbrani takvimi

İbrani takvimi, Yahudi takvimi veya Musevi takvimi (İbranice: הלוח העברי‎, İngilizce: Hebrew calendar), Musevilerin dini amaçlarla kullandığı takvimdir. Aylar itibarıyla kamerî, yıllar itibarıyla Güneş esaslı (Lunisolar) bir takvimdir. Musevi bayramları, Matzevah törenleri gibi özel günlerin tarihleri, bu takvime göre belirlenir. Takvim Tanah'a göre dünyanın yaratıldığı günde başlar. Miladi 1 Ocak 2017 tarihi bu takvimde 2 Tevet 5777 tarihine denk gelmektedir.

Bilinen ilk İbrani takvimi, Kral Süleyman döneminde düzenlenen Gezer takvimidir. On iki kamerî esaslı aydan oluşur. Tarımsal faaliyetin planlanmasını amacıyla düzenlenmiş olan takvim, kamerî temele sahip olmakla birlikte, sonradan Güneş esaslı takvime dönüştürüldü.

İsrailoğulları ise, Bâbil takvim düzeninden hareketle yarattıkları ve karmaşık yapıya sahip olan bir düzeni kullanmıştır.Takvimin MÖ 10. yüzyıldan kalma bir örneği İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde bulunmaktadır.

Mizrahi konuları
Ülkeler
Tarih
Etnik gruplar
Diller
Din ve kültür
Siyaset

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.